H. White: Brzemię historii
Taktyka Fabiańska:
- historyk – krytykowany przez badacza z nauk społecznych za elastyczność metod, toporność metafor, dwuznaczność założeń. Obrona: historia opiera się na metodach intuicyjnych i analitycznych, nie może być oceniany według nauk matematycznych;
- historyk nie dość wnikliwie bada świadomość ludzką. Obrona: historia jest nauką, nie może tu być artystycznej manipulacji;
- spór sięga wieku XIX;
- historia łączy sztukę i naukę;
- niechęć do historyków bierze się stąd, że historyk chce przywilejów artysty i naukowca, a nie chce się podporządkować ani standardom sztuki ani nauki.
- współcześnie – nauki społeczne podkreślają, że klasyczna koncepcja historii jest przyczyną zgubnej przypadłości kultury. Dla nich destrukcja tej koncepcji jest warunkiem do zbudowania prawdziwej nauki społecznej;
- dla filozofów – historia to trzeciorzędna forma nauki, albo drugorzędna forma sztuki.
- w literaturze XX – przekonanie, że świadomość historyczna musi być usunięta (w badaniu ludzkiego doświadczenia);
- obraz historyka w powieści i teatrze – historyk jest tam przykładem człowieka o stłumionej wrażliwości;
- chociaż naukowiec to też antyteza artysty, ale naukowiec zyskuje sympatię, historyk nie. Historyk – jako wróg we własnych szeregach. Uczony oskarża historyka o ułomność metody, artysta – o ułomność wrażliwości;
- wzorzec oskarżenia – Nietzsche – historia to wynaturzenie, rozbija tożsamość indywidualną i społeczną, niszczy sztukę, bo rozbija złudzenia. Historia prowadzi do fałszywej moralności, opartej na pamięci;
- George Eliot – intuicja artysty i erudycja historyka pozostają w sprzeczności.
- przed I wojną światową – intelektualiści - wrogość wobec roli historyka, historia – obawa przed przyszłością;
- Jacob Burckhardt – porzucił tradycyjną historię, głosił konieczność przekształcenia jej w sztukę;
- Bergson i Klages – człowiek niepotrzebnie przywiązuje się do przestarzałych idei.
- nauki społeczne – mniej widoczna wrogość, socjologowie – możliwość połączenia historii i nauki;
- neo-kantyści – historia to rodzaj sztuki. Croce – historia to królowa sztuk nauk humanistycznych;
- po I wojnie światowej – historia nie nauczyła nic ludzi, historycy nie potrafili usensownić wojny – historia traci prestiż;
- antyhistoryczne nastawienie – podstawa nazizmu i egzystencjalizmu;
- według Camusa – totalitaryzm i anarchizm mają źródła w dążeniu do nadania sensu historii, pogarda dla świadomości historycznej;
- dla Sartre’a jedyną ważną historią jest ta, którą pamięta jednostka, a ona pamięta to, co chce pamiętać. Więc przeszłość historyczna to mit czy wręcz kłamstwo;
- pisarze nie poświęcają uwagi „wyobraźni historycznej”, historia jest dla nich ciężarem narzuconym teraźniejszości przez przeszłość, historyk – nosiciel choroby – siły napędowej XIX kultury. Współczesna proza chce uwolnić człowieka od świadomości historycznej, bo tylko uwolniony może stawić czoła problemowi teraźniejszości;
- historycy sądzili, że do badania historii niepotrzebna jest metodologia.
Historyk ma przywrócić godność badaniom historycznym, ma uwolnić teraźniejszość od brzemienia historii. Jak?
- badanie przeszłości – by pomóc znaleźć rozwiązania współczesności;
- ma historyk przyswoić sobie techniki analizy współczesnej sztuki i nauki;
- w XIX wieku dążenie intelektualistów do przekroczenia granic między dziedzinami;
- historycy mają jeszcze XIX wieczne rozumienie sztuki (tak sądzą artyści), uważają, że celem sztuki jest opowiadanie historii;
- historycy mówią o sobie jako o naukowcach, ale też naukowcach z XIX wieku. S. 64 kiedy historycy utrzymują, że historia jest połączeniem nauki i sztuki, mają na ogół na myśli kombinację późnodziewiętnastowiecznych nauk społecznych i sztukę połowy XIX wieku;
- historycy próbują dzisiaj wykorzystywać zdobycze np. ekonometrii, ale nie nowoczesne techniki literackie.
- jeśli współczesny historyk wybierze w relacji historycznej jeden ze sposobów widzenia świata, nie będzie chciał wyczerpująco opisać wszystkiego – reguła heurystyczna, świadomie eliminująca pewne rodzaje danych;
- historyk taki powinien odpowiedzieć na pytanie, jak ustanawiane są fakty;
- Schopenhauer – źródło historyczne nigdy nie może stać się okazją do estetycznych doznań ani do naukowych doświadczeń;
- złoty wiek historiografii – 1800 – 1850 – zadanie historii – dostarczenie świadomości ludzkiej specyficznego wymiaru czasowego. Wyobraźnia historyczna – to zdolność, mająca początek w impulsie estetycznym, potem wyjałowiła się i dała podstawy do afirmacji odpowiedzialności człowieka za własny los;
- historyzm realistyczny – Hegel, Balzac – zadanie historyka to nie przypominanie człowiekowi o jego zobowiązaniach wobec przeszłości, a uświadamianie, jak można wykorzystać przeszłość do przejścia (moralnie odpowiedzialnego) od teraźniejszości do przyszłości. Historia uświadamia ludziom, że ich świat istniał kiedyś w umysłach ludzkich jako budząca strach przyszłość. Historia opiera się według nich na przeświadczeniu o absurdalności jednostkowych aspiracji i na poczuciu konieczności posiadania aspiracji. Historia – przygotowanie do lepszego rozumienia i akceptacji jednostkowej odpowiedzialności za kształtowanie ludzkości czasów przyszłych. Praca historyka ma uwolnić człowieka od brzemienia historii;
- historyk nie ma tworzyć pozornej ciągłości między światem współczesnym a poprzedzającym go, a ma wychowywać w duchu braku ciągłości. S. 76 tylko historia pośredniczy między tym, co jest, a tym, co człowiek uważa, że być powinno.
1
haltia