Lance Armstrong
2004 r.
Wstęp do polskiego wydania
Kolarstwo jest sportem dość skomplikowanym, nie łatwo więc w kilku słowach wytłumaczyć wszystkich niuansów tej dyscypliny. Podobnie człowiek. Czy jest ktoś na świecie, kto zna wszystkie tajemnice organizmu ludzkiego? Nie. No, ale jest cała armia specjalistów, lekarzy, psychologów, socjologów, którzy starają się poznać i opisać zjawiska rządzące człowiekiem, jego życiem. Dodajmy więc teraz człowieka o szalenie poplątanym życiu, a do tego kolarza, ba, jeszcze Amerykanina z Teksasu, a trzeba wiedzieć, że cyklistyka w Stanach jest tak mało popularna jak u nas baseball. Konglomerat, jak się patrzy.
Na szczęcie bohater to Lance Armstrong, który postanowił drugi raz przybliżyć nam swoje życiowe i sportowe losy.
W porównaniu z pierwszą książką w „Liczy się każda sekunda” jest więcej sportu. Wszystkim kibicom wydaje się, że pięciokrotnego zwycięzcę Tour de France znają jak kolegę z podwórka. Tymczasem książkę czyta się z zapartym tchem, tak jak z zapartym tchem ogląda się kolejne etapy „Wielkiej Pętli”. Dlaczego? Bo Armstrong wszystko tłumaczy. Dzięki książce możemy poznać jego uczucia, myśli, zachowania - także w życiu prywatnym. To swoisty przewodnik napisany przez pięciokrotnego triumfatora z Paryża w przeddzień jego szóstego (?), historycznego sukcesu.
Lance jest nie tylko autorem, bohaterem, ale także trenerem, psychologiem, lekarzem. Wszystkim!
Wiele lat spędziłem na rowerze. Przejechałem wcale nie mniej kilometrów niż Lance, jechałem w Tour de France, uważnie śledzę bieżące wydarzenia kolarskie, ale z tej książki dowiedziałem się tylu nowych faktów...
Śmiało więc mogę ją Państwu polecić.
Czesław Lang
Podziękowania
Autorzy pragną podziękować następującym osobom, ponieważ bez nich pisanie książki ani by się nie rozpoczęło, ani nie zostałoby ukończone.
Billowi Stapletonowi, Bartowi Knaggsowi i Lee Walkerowi, którzy służyli celnymi radami i umacniali mnie w wierze w prawdziwą przyjaźń. Jimowi Ochowiczowi, doktorowi Craigowi Nicholsowi, Johanowi Bruyneelowi, George’owi Hincapie, Jeffowi Garveyowi i Dougowi Ullmanowi, którzy oferowali mi swoją przyjaźń, a także wyświadczali nieocenione przysługi przy różnych okazjach. Sally Reed i wszystkim pracownikom fundacji. A także niezliczonej rzeszy znajomych, m.in. Scottowi MacEachrenowi, Dave’owi Mingeyowi i Ryanowi Streetowi, którzy dzielili się ze mną swoimi wspomnieniami i poglądami. Stacy Creamer z wydawnictwa Broadway Books, która była wielkodusznym i niezwykle cierpliwym redaktorem. Stuartowi Calderwoodowi za troskliwą opiekę, którą sprawował nad maszynopisem.
Najgorętsze podziękowania składam jednak mojej rodzinie i mojemu zespołowi, Big Blue, wierząc, że wszyscy doskonale to rozumieją.
ROZDZIAŁ I
WYRZUCONY DO ŚWIATA ŻYWYCH
Wygląda na to, że będę żył - przynajmniej przez następnych 50 lat, a może dłużej. Ale ilekroć potrzebuję się w tym upewnić, a czasami tak się zdarza, wyjeżdżam do miejsca, zwanego Dziurą Martwego Człowieka, i gapię się w dół. Zdecydowany na wszystko zdejmuję koszulę i skaczę w coś, co jest czymś wyjątkowym.
Jest to oczywiście mój własny sposób na kontrolę sił witalnych. Dziura Martwego Człowieka to duża zielona sadzawka, bogata w minerały, wyżłobiona w wapiennej skale i tak starannie ukryta wśród pagórków Teksasu, że trudno tam trafić. Krąży o niej wiele legend. Według jednej z nich konfederaci topili w jej wodach sympatyków unii, a według innej Apacze zwabiali tam niczego nie podejrzewających kowbojów, którzy nie wiedzieli, że przed nimi rozciąga się urwisko. W każdym razie tak polubiłem to miejsce, że kupiłem w pobliżu 200 akrów zarośniętych krzakami i pokrytych pastwiskami, a jeżdżąc tam samochodem, wyrobiłem w miękkiej ziemi drogę. Wydaje się naturalne, że miejsce zwane Dziurą Martwego Człowieka powinno należeć do faceta, który prawie był już martwy - a który odzyskawszy życie na nowo, nie zgadza się na wegetację.
Stoję obok czternastometrowego wodospadu i przyglądam się spadającej wodzie - przyglądam się też sobie. Spad jest na tyle długi, że na sam widok zasycha mi w ustach. Wydaje mi się, że lecąc w dół, zdąży się rozważyć więcej niż tylko jedną myśl. Najpierw może przyjść ci do głowy: „Trochę strachu nie zaszkodzi”, a potem: „Dobrze, że umiem pływać”, i jeszcze, gdy już uderzasz o taflę wody: „Cholera, jaka zimna!” Kiedy skaczę, znajduję niezbite dowody na to, że naprawdę żyję: przyspieszony puls, uporczywy odgłos oddechu i kołatanie w piersi - to moje serce, które niczym nieposłuszny więzień wali w kraty mojej klatki piersiowej.
Wypływam na powierzchnię, wydając radosne okrzyki, pokonuję spienioną wodę i dopływam do skalistego brzegu. Wychodzę z sadzawki, wycieram się i wracam do domu do trójki moich dzieci. Otwieram z hukiem drzwi, wołam syna Luke’a i córki bliźniaczki: Grace oraz Isabelle. Całuję je w szyje, jedną ręką biorę puszkę piwa shiner bock, a drugą obejmuję dzieci.
Kiedy zrobiłem to po raz pierwszy, moja żona Kik spojrzała na mnie i wywróciła oczyma. Wiedziała, gdzie byłem.
- Masz teraz jaśniejszy umysł? - zapytała.
* * *
Jak to się stało, że uniknąłeś śmierci? Może nie była mi jeszcze pisana albo po prostu nie chciałem umrzeć.
Wiem, że w szpitalnych łóżkach leżą chorzy przypięci do przeklętych stelaży z kroplówkami, patrzą, jak przeklęta chemia wnika w ich żyły, i zastanawiają się: „Ten facet chorował na to samo co ja. Jeśli jemu się udało z tego wyjść, to i mnie się uda”. Myślę o nich przez cały czas.
Mój przyjaciel, Lee Walker, mówi, że zostałem „wyrzucony”. Chodziło mu o to, że kiedy niemalże umarłem, a całkiem możliwe, że naprawdę trochę umarłem, zostałem ponownie wyrzucony do świata żywych. Jest to dobre określenie tego, co mi się przydarzyło. Miałem 25 lat, kiedy rak prawie mnie zabił: zaawansowany nowotwór kosmówkowy zaatakował brzuch, płuca i mózg, a żeby się go pozbyć, musiałem przejść dwie operacje i poddać się czterem cyklom chemoterapii. Potem napisałem książkę o tym pt. Mój powrót do życia. Nie tylko o kolarstwie. Pisałem w niej o spotkaniu twarzą w twarz ze śmiercią i o tym, jak w ostatniej chwili uciekłem z jej sideł.
- Jest pan pewien? - zapytałem lekarza.
- Jestem pewien.
- Jak pewien?
- Bardzo.
- Jak może być pan tak bardzo pewien?
- Jestem tak bardzo pewien, że wyznaczyłem operację na jutro na 7 rano.
Do podświetlanej tablicy przypięto zdjęcie rentgenowskie mojej klatki piersiowej. Kolor czarny oznaczał zdrowe tkanki, biały - raka. Fotografia przypominała burzę śnieżną.
Wówczas nie zastanawiałem się, bo nie potrafiłem, nad przyszłością. Kiedy upewniasz się, że będziesz żyć, musisz zdecydować o tym, jak będziesz żyć, i nie jest to wcale łatwe. Zadajesz sobie pytanie: „Teraz, kiedy już wiem, że nie umrę, co mam robić? Jak najlepiej wykorzystać własne życie?” Te rzeczy nie idą w parze, są tajemniczą kalkulacją. Jeśli chodzi o mnie, najlepszym wykorzystaniem mojego życia był udział w Tour de France, najbardziej wyczerpującej imprezie sportowej na świecie.
Za każdym razem, gdy wygrywam kolejny Tour de France, mam dowód na to, że żyję - i upewniam się, że inni również mogą zwyciężyć chorobę i żyć. Pokonałem nowotwór jeszcze raz i jeszcze raz, i jeszcze raz, i jeszcze raz. Czterokrotnie wygrałem Tour de France, i nie mam nic przeciwko, żeby wygrać ten wyścig - wyrównując rekord - po raz piąty. Byłoby to jakieś ekscytujące przeżycie.
Nie wygrałbym ani jednego wyścigu Tour de France, gdyby nie nauka wyciągnięta z choroby. Teraz wiem to na pewno: ból jest przemijający, a skutki rezygnacji pozostają na zawsze.
Ukończenie Tour de France jest dla mnie po prostu potwierdzeniem tego, że wygrałem z chorobą. Uciążliwość wyścigu, niedorzeczność przedsięwzięcia, objazd całego kraju na rowerze, pedałowanie od miasteczka do miasteczka, posuwanie się wzdłuż wybrzeża, przejazd przez mosty, wspinanie się na szczyty górskie, które tam nazywają cols, wymaga niemal nadludzkiej siły. Wyścig jest tak wyczerpujący, że holenderski kolarz, Hennie Kuiper, powiedział kiedyś po pokonaniu górskiego podjazdu: „Poczerniało mi w oczach. Widziałem czarny śnieg przed sobą”. To oczywiste, że chorzy nie mają dość sił, aby ukończyć wyścig. Tour de France jest codzienną areną ludzkiego cierpienia, małych tragedii i komedii, doświadczaniem żywiołów, niekiedy okropnej, a niekiedy cudownej pogody, pokonywaniem równin i stawianiem czoła silnym wiatrom i licznym wypadkom. A trwa to trzy tygodnie. Jeśli zastanowisz się, co robiłeś trzy tygodnie wcześniej, wydaje ci się, że było to rok temu.
Wyścig bardzo przypomina życie - oczywiście z tą różnicą, że trwa krócej i kończy się nagrodą. O życiu nie da się tego samego powiedzieć.
Moja historia nie zakończyła się dla mnie na szczęście ostatecznie. Pokonałem raka, a mój comeback jako kolarza został przypieczętowany zwycięstwem w Tour de France w 1999 roku. Wszystko raczej przypominało początek niż zakończenie. Życie posuwało się naprzód własnym, niekiedy nieuporządkowanym, trudnym do pokonania torem. W kolejnych pięciu latach urodziło mi się troje dzieci, przeszedłem setki (naprawdę) testów na obecność dopingu, złamałem kark (dosłownie), wygrałem kilka kolejnych wyścigów, przegrałem kilka innych, przeżyłem również kryzys swojego małżeństwa. To tylko niektóre wydarzenia z mojego życia.
Jeśli odwiedzisz Armstrongów, zobaczysz małe dzieci biegające po całym domu. Luke urodził się nam: mnie i Kristin (Kik) Armstrongom jesienią 1999 roku, niedługo po moim pierwszym zwycięstwie w Tour de France, a bliźniaczki - jesienią 2001. Grace i Isabelle mają niebieskie, okrągłe oczy i przemykają przez pokoje z niewiarygodną szybkością. Lubią wdrapywać się na meble, na których, trzęsąc się ze strachu, zastanawiają się nad kolejną psotą. Isabelle uwielbia bawić się przy zlewozmywaku, naciskać dźwignię baterii i doprowadzać do powodzi w kuchni. Zabawie towarzyszy zwykle jej nieopanowany śmiech.
- Nie, nie - mówię do Isabelle, ale ona tylko kręci główką i nie przestaje się śmiać, podczas gdy woda leje się na podłogę. Nie mogę się doczekać dnia, gdy skończy już dziesięć lat.
Luke także ma swój udział w tej wrzawie: jeździ rowerkiem po salonie, urządza wyścigi plastikowym samochodem albo ciągnie dziewczynki, siedzące na oddzielnych czerwonych platformach. Jest śmiały i uparty. Nosi kask kolarski w domu i nie chce go zdjąć nawet wówczas, gdy wychodzimy do restauracji. Naturalnie, wzbudzamy wtedy pewne zainteresowanie - ale lepsze to niż awantura, wywołana próbą zdjęcia kasku. Luke upiera się przy noszeniu kasku, ponieważ chce być gotowy na wypadek rowerowej wycieczki ze mną. Dla niego jazda na rowerze to sposób, w jaki jego ojciec zarabia na życie. Tak często trenuję, że kiedy dzwoni telefon, Luke mówi:
- Tata.
Pewnego popołudnia, kiedy pojechałem na lotnisko odebrać rodzinę, Luke spojrzał na mnie badawczo i powiedział:
- Tato, wyglądasz tak jak ja.
- Wyglądam tak jak ty? - zapytałem.
- Tak.
- Jesteś pewien, że nie ma tu innej osoby o takim wyglądzie?
- Jestem pewien. Zdecydowanie tylko ty wyglądasz tak jak ja.
Po naszym domu wałęsa się również kot, Chemo, i mały biały piesek, Boone. Kiedy poruszam się po mieszkaniu, muszę uważać, aby nie nadepnąć jakiegoś zwierzaka lub dziecka. Ostatnich kilka lat panował u nas prawdziwy chaos - nie obyło się również bez zabawnych historii. Trzeba było nakarmić tak dużo dzieci, dorosłych i zwierzęta. Czasami brałem karmę dla psa za jedzenie dla dzieci. Pewnego dnia Kik podała mi szklankę z płynem przypominającym zwykłą wodę.
- To smakuje jak Sprite - stwierdziłem.
- Wypij to - powiedziała.
Nigdy nie mogłem znaleźć właściwego klucza. Kiedyś sięgnąłem do kieszeni i wyciągnąłem ich cały pęk. Gapiąc się na nie, zdumiony zwróciłem się do Kik:
- Mam klucze do całego świata.
- Doskonale - skwitowała Kik.
Mam tak dużo kluczy, ponieważ potrzebuję wielu domów i samochodów w różnych krajach i hrabstwach. Większość wiosny i lata, przygotowując się do Tour de France, spędzam w moim europejskim domu w Gironie w Hiszpanii. Po zakończeniu sezonu wyścigowego wracam do Austin. Nasza rodzina mieszka w domu znajdującym się w śródmieściu. Mamy też ranczo na wsi w górzystej okolicy. Moim ulubionym miejscem jest mały, dobrze ukryty przed światem, jednoizbowy pawilon, stojący na peryferiach Austin, na jednym ze wzgórz, z których rozpościera się widok na rzekę Kolorado. Po drugiej stronie rzeki rośnie stary, krzywy dąb, z którego zwisa gruby sznur. W gorące dni lubię się na nim rozhuśtać i wskakiwać w nurt rzeki.
Uwielbiam zgiełk, wywoływany przez moją liczną rodzinę. Czasem jestem nawet posądzany o powodowanie dodatkowego zamieszania, ponieważ wszyscy wiedzą, że nie cierpię spokoju i ciszy. Mam wrodzoną niezdolność do spokojnego siedzenia; tęsknię za działaniem i jeśli nie mam nic do roboty, po prostu coś wymyślam.
Moi przyjaciele nazywają mnie „Mellow Johnny”. Jest to parafraza francuskiego terminu, oznaczającego lidera Tour de France, noszącego żółtą koszulkę: maillot jawne. Żartujemy, że „Mellow Johnny” to wymowa teksańska. Jest to też gra słów odnosząca się do mojego niezbyt jowialnego usposobienia. Jestem zatem Mellow Johnny albo Johnny Mellow, albo bardziej oficjalnie - Jonathan Mellow.
Czasami jestem po prostu Bike Boy. Jeżdżę na rowerze prawie codziennie, także po zakończeniu sezonu, bez względu na pogodę. Kiedy pada - dajmy na to - grad, moi przyjaciele i koledzy z treningów ze strachem patrzą na telefon, który lada moment zadzwoni: podnoszą słuchawkę i słyszą pytający głos Bike Boya:
- Jedziecie czy się migacie?
Pewnego pamiętnego listopadowego dnia, a było to po zakończeniu sezonu, jeździłem przez cztery i pół godziny podczas jednej z największych ulew w historii. Opady sięgnęły wówczas prawie osiemnastu centymetrów. Ponieważ woda płynęła strumieniami, zamknięto wszystkie drogi. Niesamowite przeżycie. Ludzie myśleli, że oszalałem. Ale kiedy jestem na rowerze, czuję się trzynastoletnim chłopcem. Co prawda, teraz już rzadziej przejeżdżam na czerwonych światłach, ale poza tym nic się nie zmieniło.
Niekiedy jednak czuję się starzej niż facet mający trzydzieści lat. Odnoszę wówczas wrażenie, jakbym żył o wiele dłużej. Sądzę, że to z powodu raka. Wiele czasu poświęciłem na analizę tego, jak nowotwór wpłynął na mnie - jak mnie postarzył, jak mnie zmienił - i doszedłem do wniosku, że on nie tylko zmienił moje ciało, on zmienił mój umysł.
Powtarzałem wielokrotnie, że rak to najlepsza rzecz, jaka w życiu mi się przytrafiła. Ale wszyscy chcieliby wiedzieć, co mam na myśli: jak to możliwe, aby zagrażająca życiu choroba była czymś dobrym? Odpowiadam: ponieważ moja choroba stała się zarazem moim lekarstwem - wyleczyła mnie z lenistwa.
Zanim postawiono diagnozę, byłem zwykłym próżniakiem. Płacono mi mnóstwo pieniędzy za pracę, choć nie wykonywałem jej w stu procentach. To nie tylko wstyd - to po prostu świństwo. Kiedy zachorowałem, przyrzekłem sobie: jeżeli otrzymam jeszcze jedną szansę, wszystko naprawię - będę pracował dla czegoś więcej niż tylko dla siebie.
Mam przyjaciółkę, Sally Reed, która podobnie jak ja pokonała raka. Doświadczenie choroby ujmuje ona lepiej niż ktokolwiek inny. „Mój dom spalił się - mówi - ale za to mogę ujrzeć niebo”.
U Sally zdiagnozowano złośliwego raka piersi wiosną 1999 roku. Choroba osiągnęła stadium trzecie i rozszerzyła się na system limfatyczny. Czekała ją radio- i chemoterapia. Wówczas wszystkie małe sprawy zeszły na plan dalszy, ważne było tylko to. Sally bardzo bała się latać samolotem. I nie latała przez ponad piętnaście lat. Ale po postawieniu diagnozy zadzwoniła do linii lotniczych i zarezerwowała bilet do wodospadów Niagary. Poleciała tam sama. Stanęła nad wodospadem, wpatrując się w spadającą z hukiem wodę.
- Chciałam zobaczyć coś większego ode mnie - wyjaśniła.
Śmiertelna choroba, jak większość osobistych katastrof, przychodzi niespodziewanie. Zwykle nie ma nawet mowy o złym przeczuciu czy czymś podobnym, po prostu budzisz się pewnego ranka i coś złego dzieje się z twoimi płucami, wątrobą czy kośćmi. Ale bliskość śmierci porządkuje myśli, po wstrząsie przychodzi jasność, wyostrzona świadomość: czas jest ograniczony, więc lepiej, abym każdego ranka budził się gotowy do działania, wiedząc, że to jedyna szansa, aby przeżyć ten dany mi dzień właściwie i dołączyć go do innych kolejnych dni, układających się w życie wypełnione działaniem, któremu przyświeca jakiś cel.
Jeśli chcesz wiedzieć, co trzyma mnie na rowerze, kiedy przez sześć godzin w deszczu wspinam się na szczyt, to właśnie to.
To dość dziwne, ale gdy bliskie doświadczenie śmierci rozjaśniało mój umysł, to sukces, który później przyszedł, wprawiał mnie w zakłopotanie.
Sukces w dużym stopniu i stale komplikował mi życie. Następstwa wygrania Tour de France w 1999 roku były poważniejsze, niż mogłem sobie wyobrazić. I to od pierwszego, zapierającego dech w piersiach momentu, kiedy wysiadłem z samolotu w Austin i zachłystując się nocnym teksańskim powietrzem, zobaczyłem ludzi, którzy tam na mnie czekali. Na jezdni ktoś napisał żółtą farbą: Vive la Lance, wzdłuż ulic powiewały rozpostarte transparenty, a znajomi udekorowali nasz dom żółtymi kwiatami, serpentynami i balonami. W osłupienie wprawiło mnie zaproszenie do Kapitolu, wystosowane przez ówczesnego gubernatora, George’a W. Busha, a także odbywająca się potem parada, z udziałem ponad 6000 kolarzy (w żółtych strojach), którzy przeszli przez miasto. Ludzie stali wzdłuż ulic w pięciu szeregach i machali transparentami i flagami.
Nie rozumiałem tego wszystkiego: byłem tylko jednym z wielu zabijaków mieszkających w Austin, który z nudów jeździł na rowerze, lubił margaritę (czyli tequilę z lemonem) i teksańsko-meksykańską kuchnię - było to o tyle dziwne, ponieważ Amerykanie nie interesują się kolarstwem.
- Nie pojmiesz tego - powiedział Bili Stapleton, mój przyjaciel i agent.
Żyłem w ciągłym podnieceniu; oszołomienie zdawało się nie mieć końca, podsycał je dodatkowo fakt, że Kik i ja oczekiwali...
nerwowa_blond