Kto ma w głowie olej,ten idzie na kolej.pdf
(
79 KB
)
Pobierz
10846173 UNPDF
Kto ma w głowie olej,
ten idzie na kolej!
Wkrótce minie 145 lat od faktu, gdy 4 listopada 1858 roku pierwszy pociąg z
lokomotywą parową przejechał torem kolejowym przez teren Trzciany, Świlczy i
Rudnej Wielkiej zmierzając z Dębicy do Rzeszowa. Do Dębicy z Krakowa pociąg
przyjechał wcześniej, bo 20 lutego 1856 r.
W Galicji rozwój sieci kolei żelaznych nastąpił późno, bo traktowano nasze
tereny jako peryferyjną część cesarstwa austro-węgierskiego. Kolej miała
charakter czysto strategiczny, pozwalała bowiem w przypadku zagrożenia
przerzucać wojsko z terenów Węgier przez przełęcze karpackie na tereny Galicji.
Koleje galicyjskie .
Jednotorowa kolej Karola Ludwika wybudowana została w latach 1856-58,
wzrastające potrzeby komunikacyjne wymogły budowę drugiego toru kolei po przeszło
50 latach w latach 1889-91. Przy budowie nasypu kolejowego, układaniu podkładów,
montowaniu szyn, budowie mostów i przejazdów znalazło zatrudnienie i zarobki wielu
mieszkańców zwłaszcza Trzciany, Świlczy, Rudnej.
Nie obyło się także bez trudności.
Właściciel Trzciany od 1846 r. Jan Christiani Grabieński musiał przenieść
zabudowania dworskie w nowe miejsce, bo „droga żelazna” przechodziłaby mu zgodnie z
planem budowniczych kolei przez środek folwarku. Zgodnie z jego wolą rozebrano
zabudowania gospodarskie i wzniesiono ponownie wraz z pałacykiem na południe od
toru kolejowego.
Baron Christiani zabiegał także o wybudowanie w Trzcianie bocznic kolejowych,
stacji i budynku stacyjnego, wygrał w tych staraniach z właścicielem Będziemyśla.
Budynek stacyjny w stylu obowiązującej w całej Galicji secesji wiedeńskiej (m.in.
faliste i płynne linie budowli, bogato zdobione wnętrza, jasna kolorystyka – przyp. Z.D.)
miał długość 25 m i był piętrowy. Mieściły się w nim: poczekalnia I i II kl. dla pasażerów,
pomieszczenia na telefon i telegraf, biura kolejowe, a także mieszkania dla kolejarzy.
Obok budynku znajdowała się wieża ciśnień i pompownia wody, by parowozy mogły
uzupełniać jej stan.
Wybudowano także 2 tzw. budki kolejowe dla dróżników i ich rodzin. Podobne
urządzenia stacyjne znajdowały się w Rudnej Wielkiej, w Świlczy zaś, która została
przystankiem kolejowym, wybudowano budki kolejowe. Istniejące jeszcze w Trzcianie i
Rudnej Wielkiej budynki tzw. nastawni, zostały wybudowane po II wojnie światowej.
Przed I wojną światową galicyjskie koleje dysponowały 1124 parowozami, 2918
wagonami osobowymi, 28 000 wagonów towarowych. Podróżni udający się z Rzeszowa
do Lwowa czy Krakowa mieli do dyspozycji 5 rodzajów pociągów: pospieszne, osobowe,
mieszane, błyskawiczne a. kurierskie, lokalne.
Do Krakowa lokalnym pociągiem z Rzeszowa jechało się 6 godzin, osobowym – 5
godz. 30 min., do Lwowa – osobowym – 6 godz. 35 min., kurierskim – 4 godz.
Przewozy towarowe obejmowały głównie zboża, przetwory zbożowe (kasze, mąki),
drewno, bydło. Już wówczas przy przewozie bydła – określano szczegółowo czas i
miejsce karmienia i pojenia. Swe produkty przewozili także właściciele gorzelni,
browarów, tartaków, itp.
Z Trzciany, Świlczy czy Rudnej Wielkiej prawie z każdego domu wywodził się
kolejarz, nierzadko przykład ojca pociągał synów. Słowo „kolej” kojarzyło się z
punktualnością, solidnością, dyscypliną, „kolejarz” – to człowiek budzący szacunek i
sympatię, rzetelnie wykonujący swój zawód, stąd m.in. powiedzenie zacytowane w tytule.
Upadki i wzloty .
W I wojnie światowej linia kolejowa została poważnie uszkodzona, np. mosty
kolejowe wysadzono w powietrze lub pod ich stalowymi przęsłami układano stosy
podkładów kolejowych, podpalano je, a rozgrzane do czerwoności szyny wyginały się i
już nie nadawały się do ponownego użycia. Austriacy szybko część mostów odbudowali,
ale była to tzw. prowizorka.
7 maja 1915 r. wybuchł pożar w budynkach stacyjnych i w magazynach w
Trzcianie. Prawdopodobnie pożar wznieciły wycofujące się wojska rosyjskie. Pożaru nie
pozwalali gasić kozacy, grozili podpaleniem całej wsi. Gdy wkrótce nadeszło wojsko
austriackie, Straż Ogniowa ugasiła pożar. Podczas odbudowy rozebrano piętro budynku
stacyjnego, gdzie mieszkały rodziny kolejarskie. Pozostała także wieża ciśnień.
W 1917 r. w pobliżu stacji kolejowej w Trzcianie zderzyły się dwa pociągi
pośpieszne wiozące żołnierzy na front austriacki. Zginęło 80 osób, 150 zostało rannych.
9 listopada 1918 r., kiedy bronił się jeszcze Lwów walczący z Ukraińcami o
polskość, na pomoc obrońcom Lwowa z Krakowa pośpieszyło koleją żelazną 5
transportów. Było w nim 140 oficerów, 1228 żołnierzy, 507 koni, 8 armat i 79 wozów. W
nocy z 21 na 22 listopada Lwów został oswobodzony. W walkach wzięli udział kolejarze
z całego Podkarpacia.
Po zakończeniu wojny natychmiast przystąpili do naprawy kolei i urządzeń
stacyjnych. W grudniu 1918 r. powstał związek zawodowy kolejarzy, który m.in.
współdziałał w odbudowie kolei oraz przejmowaniu dróg żelaznych z rąk zaborców, bronił
także bytowych interesów kolejarzy. Straty w taborze kolejowym były wielkie – 1/3
wagonów osobowych i 12% towarowych nie nadawało się do eksploatacji, zniszczono 48
parowozów. W okresie międzywojennym nastąpił rozwój kolejnictwa. Organizowano
różnego rodzaju kursy dokształcające dla np. maszynistów, pomocników maszynistów,
zawiadowców odcinków drogowych, rewidentów, ślusarzy, itp. 1 czerwca 1922 r. ukazał
się pierwszy urzędowy publiczny „Rozkład jazdy”, który był przestrzegany z żelazną
konsekwencją. Punktualność galicyjskich kolejarzy była znana w całej Polsce.
II wojna światowa i okupacja hitlerowska w kolejnictwie .
Kiedy wybuchła II wojna światowa okazało się, że żaden dworzec kolejowy nie
dysponował obroną przeciwlotniczą ani z ziemi, ani z powietrza. 3 września 1939 r. na
trasie Lwów – Rzeszów – Kraków utworzył się gigantyczny korek. Transporty wojskowe
jadące na wschód zablokowały kolej żelazną i odwrotnie – dla Armii „Karpaty” szły
transporty na zachód ze Lwowa. Niemcy bombardowali całą tę magistralę. Mieszkańcy,
np. Trzciany, udzielali pomocy rannym. Dostarczano leki, bandaże, płótno i prześcieradła
na opatrunki, w trzciańskim dworze podarowano żołnierzom świnię do zabicia, kiedy
żołnierze robili z niej przetwory, bomba hitlerowska trafiła w budynek, zginęło 3 żołnierzy.
Pochowano ich na trzciańskim cmentarzu. Jednym z nich był Jakub Durlik ze wsi
Kosłomłoty w pobliżu Kielc. Po wielu, wielu latach szukał go brat, który opowiedział
powyższą historię.
Podczas okupacji w Generalnej Gubernii było 160 tys. kolejarzy. Część z nich
włączyła się aktywnie do walki z wrogiem. Dywersja kolejowa polegała m.in. na
niszczeniu taboru kolejowego i urządzeń by utrudniać Niemcom transport wojskowy,
sianiu paniki wśród żołnierzy niemieckich konwojujących transporty.
W okresie 3 miesięcy od grudnia 1942 r. grupa wypadowa „Iskra” z Rzeszowa
zniszczyła w Rudnej Wielkiej urządzenia kolejowe. W marcu 1943 r. uszkodzono 6
parowozów i 1003 wagony na odcinkach drogowych kolei w pobliżu Rzeszowa.
15 sierpnia 1944 r. (znów stacja Trzciana stała się pastwą ognia. Zaminowano i
wysadzono w powietrze zachodnią część budynku stacyjnego i wieżę ciśnień, a nieco
później mosty kolejowe na odcinku Trzciana-Świlcza.
Wycofujący się z G.G. Niemcy uszkodzili 1200 km torów, 485 mostów, wysadzili w
powietrze, zniszczyli 35 budynków stacyjnych, 16 wież ciśnień, wiele urządzeń łączności,
energetyki i zaplecza maszynowego.
Pociąg sapie, tchu nabiera... .
Plagą kolei zaraz po wojnie były kradzieże węgla z wagonów jadących pociągów.
W 1946 r. słynne były tzw. pociągi repatriacyjne. Ze wschodu na tzw. Ziemie Odzyskane
przerzucono kolejami około 7 milionów Polaków. Trasą Przemyśl – Kraków przejechało
52 transporty złożone z tzw. bydlęcych wagonów, w których byli przerażeni, brudni,
zziębnięci i głodni ludzie. „Dokąd nas wiozą?” zdawały się pytać ich przerażone oczy.
Nieco później, w latach 1947-50 ta sama trasa była w dyspozycji radzieckich władz
wojskowych, ze wschodu wożono pociągiem rudę żelaza, blokując poruszanie się po
torach polskim pociągom. Wówczas to zmieniono także parowozy na lokomotywy
spalinowe. Opóźnienia pociągów pasażerskich były ogromne.
W latach 1961-63 linia kolejowa Kraków – Rzeszów – Przemyśl – Medyka została
gruntownie zmodernizowana i zelektryfikowana. Stacje w Trzcianie i Rudnej Wielkiej
otrzymały perony z zadaszeniem. 28 kwietnia 1964 r. przyjechał pierwszy pociąg
elektryczny z Krakowa do Medyki. Od 1967 r. po pobliskich drogach żelaznych zaczęły
jeździć osobowe pociągi z piętrowymi wagonami.
Niestety, obecnie corocznie PKP traci około 8% pasażerów. Niedofinansowanie
kolei i zacofanie w stosunku do np. kolei czeskich czy węgierskich wynosi 20-30 lat. Tak
w ub.r. szacował Instytut Rozwoju i Promocji Kolei. Okazało się, że „za dużo”, po 150
latach istnienia, kolej ma nieruchomości (większość z 4400 budynków wzniesiono za
„babci” Austrii). W 1997 r. południowa DOKP – Kraków osiągnęła rekord przewozów
towarowych – 50, 1 mln ton, a i tak władze państwowe oskarżały koleje o nieudolność.
Od 1975 r. wstrzymano elektryfikację kolei w kraju. W 1998 r. „Polityka” podała, że
średnie zarobki na kolei wyniosły 1196,26 zł, emerytury – 707,26 zł, podczas gdy w tym
samym czasie górnicy zarabiali 1753,93 zł, a ich emerytury wynosiły 1459,23 zł.
O, ironio losu... .
Dziś codziennością są pociągi „puste”, „wożące powietrze”. Wszechobecny brud w
pociągach, na stacjach kolejowych i przystankach, odpadające tynki z murów budynków,
napisy i malowidła grafficiarzy – dopełniają obraz PKP. Podróżni boją się chuliganów i
złodziei w pociągach i na stacjach. W pobliżu torów – dzikie wysypiska śmieci, chwasty –
nie przynoszą kolejarzom splendoru. A może trzeba trochę więcej dobrej woli, by zadbać
o swoje miejsce pracy? A jeśli koleje zostaną sprzedane obcym? Wówczas sprawdzą się
słowa dziecięcej piosenki: Jedzie pociąg z daleka, na nikogo nie czeka, na nikogo nie
czeka, wciąż przed nami (Polakami) ucieka...
Zofia Dziedzic
Plik z chomika:
zbyszko_ns
Inne pliki z tego folderu:
Symbol parowozu.doc
(65 KB)
Silniki trakcyjne.pdf
(89 KB)
Silniki na wodzie i szynach.pdf
(83 KB)
Żywy parowóz.doc
(38 KB)
Wagon silnikowy.doc
(23 KB)
Inne foldery tego chomika:
- KSIĄŻKI KONTROWERSYJNE-ZAKAZANE + hasło zakazane
▶PHOTOSHOP MAGIA
► Filmiki przyrodnicze - obieżyświat
► Jak szybko uzyskać dużą ilość punktów na Chomikuj.pl
►Kurs Prawa Jazdy -Egzaminy
Zgłoś jeśli
naruszono regulamin