Replika_nr10.pdf

BIEDROŃ PASEWICZ SZCZYGIELSKI WARKOCKI ŻURAWIECKI

dwumiesięcznik społeczno - kulturalny

wstę pniak

Tekst: Ewa Tomaszewicz

Spis treści

K R A J

Coming out Tomasza Raczka

R A P O R T

Książkowy boom

„Tęczowy elementarz“ w każdej szkole

Rozmowa z Robertem Biedroniem

(„Tęczowy elementarz“)

Poznańskie Stonewall!

Rozmowa z Edwardem

Pasewiczem („Śmierć w darkroomie“)

Realizm seksualny

Rozmowa z Marcinem

Szczygielskim („Berek“)

Różnicę trzeba przerobić

Rozmowa z Błażejem Warkockim

(„Homo niewiadomo“)

Kto nas zerżnie, kto pokocha

Rozmowa z Bartoszem Żurawieckim

(„Ja, czyli 66 moich miłości“)

K R A J

Toruń w wersji queer

Nie jesteśmy sami!

Dozwolone od lat osiemnastu?

KPH na Śląsku!

Michał Piróg – jestem gejem

Spokojnie w Poznaniu

F E L I E T O N

Lesbijka i niegej w domu BB

All You Need is Tusk

Pogadanki Cioci R.

Część I – Rozstania

K U L T U R A

Zapomniany prekursor

Czytając queerowo

„Momenty były?“

II edycja festiwalu kina LGBT –

Pryzmat

XXY

Geje walczą. I lesbijki też

Etykiety są czasem potrzebne

Tematem tego

numeru „Repli-

ki“ jest literacki

boom. Równie

dobrze mogła-

bym napisać,

że jest to boom

gejowski. I być

może nie doko-

nałabym nawet

w ten sposób

uproszczenia

rodem z wysokonakładowych dzienników i ty-

godników, które z upodobaniem odmieniają w

tytule słowo „gej“ przez liczby i przypadki, na-

wet jeżeli artykuł dotyczy zarówno lesbijek, jak

i gejów (a zdarzały się i przypadki, że tylko les-

bijek – jak w przypadku procesu o zniesławie-

nie, który wytoczyły poznańskim politykom PiS

cztery lesbijki, a o którym informacja poszła w

„Gazecie Wyborczej“ pod tytułem „Geje wygrali

z PiS“). Tyle że „Replika“ wysokonakładowym

pismem nie jest, nasza redakcja zna (niektórzy

nawet z autopsji) różnicę między gejem a les-

bijką, a i kwestia „niewidzialności lesbijek“ nie

jest im obca. Dlaczego więc „gejowski“? Bo

faktem jest, że w ostatnim czasie ukazało się

pięć książek o tematyce gejowskiej, z których

trzy powieści – „Śmierć w darkroomie“, „Berek“

i „Ja, czyli 66 moich miłości“ – mają również

gejowskich głównych bohaterów. Dwie po-

zostałe to podręcznik „Tęczowy elementarz“

oraz literaturoznawcze „Homo niewiadomo“,

której bohaterami jest trójka pisarzy – Grzegorz

Musiał, Andrzej Stasiuk i Izabela Filipiak (gej,

heteryk i lesbijka, a jakże!).

Lesbijka, gej, heteryk, gejowski, lesbijski... Czy

te (i jakiekolwiek inne) etykietki mają aż takie

znaczenie? I tak, i nie. Z jednej strony mamy

tak zwaną opinię społeczną, dla której pojęcia

„kultura gejowsko-lesbijska“ czy szerzej „kul-

tura queer" to pojęcia nieznane. I nie przepuś-

ci żadnej okazji, aby w dyskusji nad festi-

walem „Pryzmat“ czy Dniami Równości w

Poznaniu (Warszawie, Krakowie) przypomnieć

nam, że przecież nie ma takiego bytu jak kul-

tura queer, że jest tylko kultura w ogóle, że to

żadna sztuka nakręcić film o tym, jak „pan

wkłada panu“ i nazywanie czegoś takiego kul-

turą to gruba przesada. I że, skoro ponoć

jesteśmy tacy sami jak inni, to doprawdy nie

ma potrzeby organizowania imprez z nazwy

gejowsko-lesbijskich, bo robiąc to, sami

zamykamy się w gettcie.

je. Dlatego – z czego doskonale zdawały so-

bie sprawę np. założycielki Porozumienia Les-

bijek LBT – dopóki tzw. społeczeństwo nie

zdaje sobie sprawy z istnienia lesbijek, gejów,

osób bi- i transgenderowych, należy mu to

słowo powtarzać tak długo (chociażby w naz-

wie organizacji), aż je zapamięta i pozna, co

się pod nim kryje. Bo nie jest prawdą, że

wszyscy jesteśmy tacy sami, i dopiero kiedy li-

teratura queer będzie w powszechnej świado-

mości równorzędna z np. literaturą anglosas-

ką częścią kultury, bohaterami „Berka“ będą

człowiek, nie gej oraz człowiek, nie moheró-

wa. Czyli będziemy mieli do czynienia z rze-

czywistą akceptacją – tego, że jesteśmy różni,

a nie tego, że – tacy sami.

A póki co – tak, etykietujmy. Przyzwyczajajmy

do gejowskiego kryminału i lesbijskiego fanta-

sy. Szczególnie do tego ostatniego z przyjem-

nością bym się przyzwyczaiła. Skłonna jestem

nawet ufundować nagrodę dla autorki – wy-

wiad na rozkładówce „Repliki“. Między trans-

genderowym political fiction a biseksualnym

romansem.

Z drugiej, wrzucając filmy, książki czy obrazy

do szufladki z napisem „kultura queer“ – na-

rażamy się na to, że wzbudzą zainteresowanie

tylko dlatego, że są gejowskie czy lesbijskie, a

nie z racji ich rzeczywistej wartości. I dodatko-

wo czeka nas roztrząsanie dylematu, czy kul-

tura queer mieści się w kulturze głównego

nurtu, czy też sytuuje się gdzieś na pograni-

czu. I czy – skoro już „Lubiewo“ udowodniło,

że „gejowska“ książka może wejść do kanonu

literackiego – jest sens mówić o „gejowskoś-

ci“ czy „lesbijskości“ czegokolwiek. Moim zda-

niem – jest. I zaraz powiem, dlaczego.

Wydawca: Stowarzyszenie Kampania Przeciw Homofobii, ul. Żelaz-

na 68, Warszawa, tel.: 022 423 64 38, gazeta@kampania.org.pl

Redaktorka naczelna: Ewa Tomaszewicz

Zastępca redaktorki naczelnej: Mariusz Kurc

Redakcja: Anna Piżl, Małgorzata Rawińska, Krzysztof Tomasik,

Paweł Fischer-Kotowski

Współpraca: Robert Biedroń, Łukasz Maciejewski, Radek Oliwa

Webmastering: Krzysztof Łoś

Redakcja nie zwraca tekstów niezamówionych oraz zastrzega sobie

prawo do ich redagowania i skracania. Przedruki po uzyskaniu

pisemnej zgody wydawcy.

Trzecią kwestią, która tylko pozornie jest nie-

zależna od dwóch wymienionych, jest to, że

dopóki się czegoś nie nazwie, to to nie istnie-

projekt okładki: Marcin Szczygielski

Tomasza Raczka

Tekst: Redakcja

Tomasza Raczka przedstawiać nie trzeba.

Ten krytyk filmowy, publicysta, a ostatnio ta-

kże wydawca zdobył popularność już w la-

tach 80., m.in. jako prowadzący Festiwal w

Sopocie, a potem także tworząc wraz z Zyg-

muntem Kałużyńskim jeden z najbar-

wniejszych duetów polskiej telewizji w pro-

gramach z cyklu „Perły z lamusa“. Zagrał w

pierwszej polskiej telenoweli „W labiryncie“

Pawła Karpińskiego, a w 1993 r. stworzył od

podstaw polską edycję „Playboya“, którego

był redaktorem naczelnym. W 2002 roku

założył własne wydawnictwo Latarnik, spec-

jalizujące się w książkach ludzi mediów.

Od kilku lat Raczek zaczął angażować w nie-

które działania środowiska LGBT: brał udział w

dyskusjach organizowanych w kinie Luna na

temat filmów lesbijskich, podpisał list protesta-

cyjny po „wydarzeniach poznańskich“. W cza-

sie gali podczas Dni Równości po ostatniej Pa-

radzie Równości wręczał nagrodę Hiacynta

scenarzyście serialu „Magda M.“.

Wreszcie przyszedł moment na coming out,

nie tylko Tomasza Raczka, ale też jego part-

nera – Marcina Szczygielskiego (czytaj wy-

wiad – str. 8-9). Takiego zainteresowania

mediów nikt się chyba nie spodziewał –

przez wszystkie przypadki w kolejnych tytu-

łach odmienione zostały słowa: „homosek-

sualizm“, „geje“, „Berek“, „Tomasz Raczek“

i „Marcin Szczygielski“.

Wszystko zaczęło się od nowej powieści

Szczygielskiego, a właściwie przedmowy,

w której Raczek napisał: „Od piętnastu pra-

wie lat jestem partnerem życiowym Auto-

ra“. Pierwszy przedrukował to zdanie 22

października plotkarski portal Pudelek, oz-

najmiając „Tomasz Raczek jest gejem!“. Trzy

dni później informację powielił „Fakt“ poświę-

cając Raczkowi okładkę. W tabloidzie można

było znaleźć wyznanie samego zainteresowa-

nego: „Jestem gejem. Nie zamierzam robić z

tego tajemnicy ani udawać kogoś innego“.

Ukazały się wywiady w „Gali“, „Przeglądzie“,

na portalach Inna Strona i Tlen. „Fakt“ nato-

miast publikował kolejne reakcje znanych osób

na ten coming out – nawet prawicowi polity-

cy Tadeusz Cymański i Julia Pitera nie skrytyko-

wali decyzji publicysty.

osoby publiczne po prostu nie ukrywają swo-

jego homoseksualizmu, ciągle nam jeszcze da-

leko. A z modą będziemy mieć do czynienia,

gdy heterycy zaczną masowo udawać gejów i

lesbijki. To nam jednak wciąż jeszcze nie grozi.

A potem się zaczęło! Raczek i Szczygielski stali

się pierwszą znaną parą gejowską, do tego z

piętnastoletnim stażem. Szybko zaczęły się wi-

zyty w programach telewizyjnych: „Dzień dob-

ry TVN“, „Happy hour“, „Rozmowy w toku“.

Cała sytuacja musi cieszyć, wzbogaciliśmy się

w końcu o kolejną osobę publiczną, która

przestała ukrywać swój homoseksualizm. Przy

okazji dość często zaczęło przewijać się słówko

„moda“. Niestety nawet do sytuacji, w której

Tymczasem więc gratulujemy decyzji Toma-

szowi Raczkowi i Marcinowi Szczygielskiemu i

czekamy z nadzieją na kolejne coming outy.

W następnej „Replice“ zamieścimy wywiad z

Tomaszem Raczkiem.

Coming out

Książkowy boom

Tekst: Krzysztof Tomasik

W ciągu miesiąca ukazało się pięć książek niezmiernie ważnych dla

środowiska LGBT - ważnych nie tylko z powodu swojej różnorodności, ale także

dlatego, że zwracają uwagę na istnienie gejów i lesbijek jako społeczności

Przynajmniej od dwóch lat wiadomo, że jeśli

w Polsce dzieje się coś ciekawego w tema-

cie gejowsko-lesbijskim, to przede wszys-

tkim na rynku książkowym. Kolejne propozy-

cje, zarówno rodzime, jak i tłumaczenia,

omawiamy regularnie w każdym numerze

„Repliki“. Tym razem mamy jednak do

czynienia z sytuacją wcześniej niespotykaną:

w ciągu miesiąca ukazało się pięć książek

niezmiernie ważnych dla środowiska LGBT.

Ważnych nie tylko z powodu swojej

różnorodności, ale także zwracających uwa-

gę na istnienie gejów i lesbijek jako społecz-

ności. Dlatego właśnie tym razem postano-

wiliśmy nie ograniczać się jedynie do napi-

sania recenzji, ale także zaprezentować sa-

mych autorów i porozmawiać z nimi, nie

tylko na temat książek.

Bartosz Żurawiecki, Marcin Szczygielski, Edward

Pasewicz, Robert Biedroń i Błażej Warkocki – tę

piątkę łączy sporo (choćby płeć i orientacja sek-

sualna), ale ich książki dość znaczenie się od

siebie różnią. Trzy pierwsze to powieści, dwie

„Tęczowy elementarz“

w każdej szkole

rozmowa z Robertem Biedroniem, autorem „Tęczowego elementarza“

Rozmawiał: Mariusz Kurc

Piszesz w „Tęczowym elemen-

tarzu“, że spośród wszystkich

coming outów w życiu ge-

ja/lesbijki najważniejszy jest

ten, którego dokonujemy sami

przed sobą. Jak przeszedłeś

swój własny, „wewnętrzny“ coming out?

Wychowywałem się w podkarpackim miastecz-

ku. Nie jest to, jak się domyślasz, miejsce, w

którym gej mógłby bezstresowo przeżyć dojrze-

wanie. Gdy zauważyłem, że kręcą mnie faceci,

zacząłem szukać informacji o homoseksualności

we wszelkich książkach, które były dostępne w

krośnieńskiej bibliotece. Z tych naukowych i

medycznych dowiedziałem się, że jestem

zboczeńcem i powinienem się leczyć. Ale żeby

się leczyć, musiałbym powiedzieć lekarzowi, że

jestem homoseksualistą – to było wtedy ponad

moje siły. Czułem się jak UFO, ktoś kompletnie

niepotrzebny społeczeństwu. Postanowiłem jed-

nak zostać sam na sam z moim „zboczeniem“.

wchodźmy jednak w szczegóły. On w każdym

razie kilka dni chodził zszokowany, a potem

zaczął ze mną rozmawiać, a nasza przyjaźń

stała się nawet jeszcze bardziej dojrzała. W

końcu mieliśmy teraz wielki sekret. Przyjaciel

okazał się jednak hetero, więc z miłości nici.

nością. Byłem załamany. A ta głupia psycho-

lożka, która oczywiście skoncentrowała się na

„leczeniu“, rozczarowała mnie. Ale i zezłościła,

zasiała chyba też ziarno buntu. Na szczęście

niedługo potem pojechałem na wycieczkę do

Berlina, gdzie zakochałem się po raz drugi.

Miało to dla Ciebie duże znaczenie, że cię nie

odtrącił?

Byłem nieszczęśliwie zakochanym piętnasto-

letnim gejem! Płakałam, szlochałam, darłam

jego zdjęcia, potem sklejałam od nowa, miota-

łam się… Aż udałem się do psycholożki.

Szczęśliwie tym razem?

Szczęśliwie tylko przez chwilę, Thomas wkrótce

mnie porzucił. Ale przeżyłem pierwsze wspania-

łe seksualne uniesienia, których pewnie nigdy

nie zapomnę. Berliński świat Thomasa, który żył

w gejowskiej komunie i nie miał żadnych proble-

mów z akceptacją swojej homoseksualności,

bardzo mnie podbudował i ośmielił. Zacząłem

czytać polskie czasopisma gejowskie, a nieba-

wem – również pisać do nich. Niektóre moje

To już byłeś dość odważny…

Szukałem pomocy. Chciałem poradzić sobie z

nieszczęśliwą miłością, a nie z homoseksual-

Robert Biedroń (1976) – absolwent politologii i nauk społecznych na Uniwersytecie Warmińsko-

Mazurskim w Olsztynie oraz Szkoły Liderów Politycznych i Społecznych. Publikował m.in. w „Gazecie

Wyborczej“, „Polityce“, „Trybunie“, „Rzeczpospolitej“. Pomysłodawca i założyciel KPH. Współpracownik i kon-

sultant kilkunastu organizacji praw człowieka w Polsce i za granicą, autor pierwszej w Polsce pracy poświęconej

nazistowskim prześladowaniom mężczyzn homoseksualnych. Pierwszy polityk w Polsce, który otwarcie przyz-

nał się do swojej orientacji seksualnej i zaczął głośno mówić w mediach: Tak, jestem gejem! Laureat Tęczowego

Lauru, nagrody przyznawanej za propagowanie idei tolerancji. W 2005 roku ukończył Helsińską Szkołę Praw

Człowieka. W KPH robi wszystko począwszy od prezesowania, a skończywszy na rozlepianiu plakatów.

Kiedy się przełamałeś?

Gdy zakochałem się w koledze z klasy. Nie

wyznałem mu tego, tylko…pokazałem. Nie

rap ort

kolejne reprezentują literaturę faktu. Dzięki

Pasewiczowi mamy pierwszy w Polsce gejows-

ki kryminał, Żurawiecki postanowił opisać

tożsamości tworzone na randkowych portalach,

a Szczygielski przeciera szlaki, prezentując lekką

historię, która ma szansę być masowo czytana

nie tylko przez homoseksualistów. Przy okazji

warto zauważyć, że „Ja, czyli 66 moich miłości“

to już trzeci gejowski tytuł podpisany przez

Bartosza Żurawieckiego, powoli tworzy się więc

zwyczajny rynek branżowych propozycji. Także

w książkach Biedronia i Warkockiego trudno

znaleźć punkty styczne. Z jednej strony mamy

przewodnik dostarczający podstawowych

wiadomości na temat homoseksualizmu,

z drugiej wyrafinowaną analizę krytyczno-liter-

acką wyrastającą z nurtu queer studies.

Mamy nadzieję, że nowe książki wymienio-

nych autorów dokonają przełomu, w wyniku

którego kolejne dzieła traktujące o społecznoś-

ci LGBT zapełnią wkrótce półki księgarń. Cie-

sząc się z tego boomu na polską miarę, nie

możemy nie zauważyć zupełnej posuchy, jeśli

chodzi o powieści lesbijskie. Oby jak najszyb-

ciej się to zmieniło. Poza tym ciągle mamy do

czynienia z pokoleniem urodzonym w latach

70-tych. Tekst Tomasza Kaliściaka na temat

zapomnianej twórczości Tadeusza Olszewskie-

go (s. 20), świadczy o tym, że także starsze

pokolenie może mieć w tym temacie wiele

ciekawego do powiedzenia. Obyśmy jak

najszybciej usłyszeli ich głos.

Wymienione tu pozycje nie wyczerpują zresztą

całości propozycji. Nie tak dawno ukazała się

bowiem omówiona w poprzedniej „Replice“ po-

wieść Remigiusza Grzeli „Bądź moim Bogiem“, a

wspomnieć należy także „New Romantic“

Michała Zygmunta (recenzja – s. 23). Obie jed-

nak znacząco różnią się pozostałych, nie tworzą

gejowskiej tożsamości, u Grzeli homoseksualny

wymiar jest w znacznej mierze ukrywany, nato-

miast w książce Zygmunta gej czy lesbijka

bardziej niż indywidualnie występują jako grupa

będąca forpocztą przemian.

teksty ukazały się drukiem i byłem z tego strasz-

nie dumny. A w internacie na ścianie powiesiłem

sobie erotyczne zdjęcia facetów.

kiem Żurawieckim, Sławkiem

Królakiem i Martą Abramo-

wicz założyliśmy KPH.

Żartujesz?! Jak kumple z internatu

zareagowali?

Nigdy żaden nie powiedział mi ani słowa. Czyli

totalne tabu, ale też zero prześladowania.

Teraz wydajesz „Tęczowy ele-

mentarz“ czyli zbiór kilkudzie-

sięciu prostych, podstawo-

wych pytań i odpowiedzi na

tematy związane z byciem ge-

jem/lesbijką w Polsce. Skąd

ten pomysł?

Przez lata mojej działalności

spotkałem się z bardzo wielo-

ma pytaniami. Poziom niewie-

dzy na temat gejów i lesbijek

jest u nas zastraszający. Z

drugiej strony – pojawia się co-

raz więcej książek nie

traktujących homoseksualności

jak choroby. Jednak one wyda-

ją mi się niestrawne, zbyt trud-

ne dla tzw. zwykłego czytel-

nika, czyli np. dla piętnastolatki,

która odkrywa, że jest lesbijką,

albo dla kogoś takiego, jak moi

rodzice, którzy musieli wiele

zrozumieć, zanim zaakcep-

towali homoseksualnego syna.

Jeśli odkrycie homoseksualnej orientacji będzie

dla kogoś dzięki „Tęczowemu elementarzowi“

łatwiejsze – książka spełni swoje zadania. Poza

tym, chciałem dać odpór tej homofobicznej pro-

pagandzie, która miała miejsce na niespotykaną

wcześniej skalę za rządów PiSu.

A kiedy obudził się w tobie zew działacza?

Na studiach w Olsztynie. W Lamboli założyliś-

my na przykład gejowsko-lesbijski telefon zau-

fania. Wszyscy się bali iść do lokalnych me-

diów i poprosić, by zamieścili o tym in-

formacje. Ja poszedłem i okazało się, że nie ma

problemu. Wszystko szło mi niespodziewanie

łatwo i dodawało skrzydeł. Byłem też zdzi-

wiony, że nikt nie ma tyle śmiałości w mó-

wieniu o swojej homoseksualności, co ja.

Wtedy zacząłem też działać w młodzieżówce

SdRP i początki były naprawdę różowe. Na

kongresie założycielskim SLD wniosłem postu-

lat, by w nowym statucie znalazł się zapis o

równym statusie i zakazie dyskryminacji. I to

przeszło! 7-8 lat temu był w Polsce lepszy kli-

mat dla sprawy LGBT niż teraz…

Tu już dochodzimy do powstania Kampanii

Przeciw Homofobii sześć lat temu?

Prawie… Po studiach przyjechałem do War-

szawy – do tego wyśnionego przeze mnie raju

gejowskiego. Okazało się, że wcale nie jest

dużo lepiej niż w Olsztynie. Lambda Warsza-

wa skupiała się na działalności pomocowej

skierowanej do samych gejów i lesbijek, ja

chciałem zwrócić się do całego społeczeństwa

– i tak m.in. z Jackiem Kochanowskim, Bart-

rzystywany w szkołach. Powinien znaleźć się

w każdej szkolnej bibliotece… Oczywiście,

nie łudzę się, że po homofobicznych rządach

Giertycha teraz nagle zaświeci w oświacie

antyhomofobiczne słoneczko. Ale zamierzam

ubiegać się o status lektury zalecanej w szko-

łach. Nie chcę, żeby ktokolwiek w przyszłości

przechodził przez piekło homofobii, jakie

spotyka nas, gejów i lesbijki.

Tytuł sugeruje wartość edukacyjną.

Marzę o tym, by ten elementarz był wyko-

Plik z chomika:

Inne pliki z tego folderu:

Inne foldery tego chomika: