tnw96.pdf

numer 21(96) | 03.06.2009 | ośrodek studiów wschodnich im. marka karpia

tydzień wschodzie

Biuletyn analityczny | rosja kaukaz azja centralna

analizy

osw.waw.pl

Opel w rosyjskich rękach? / 2

Polecamy nasze publikacje

na stronie internetowej OSW

osw.waw.pl

Przedwyborcza decyzja niemieckich władz o przekazaniu udziałów w Oplu kon-

trolowanemu przez Rosję konsorcjum wzmacnia obecność kapitałową Federacji

Rosyjskiej na międzynarodowych rynkach

Ograniczony konflikt na linii Mińsk–Moskwa / 5

Rosja wykorzystuje trudną sytuację gospodarczą Białorusi i wywiera presję

w celu nakłonienia jej władz do ustępstw

Nowe wybory w Mołdawii / 7

Mołdawię czekają ponowne wybory parlamentarne

po zablokowaniu przez opozycję wyboru nowego prezydenta

Rosyjsko-turkmeńska wojna gazowa / 8

Rosja wykorzystuje konflikt gazowy z Turkmenistanem do zahamowania realizacji

projektów eksportu turkmeńskiego gazu na Zachód

Miejsce Iranu

w rosyjskiej polityce zagranicznej

a relacje rosyjsko-amerykańskie

wydarzenia

Rosja: Władimir Putin na czele rady ds. kinematografii / 11

Rosja: Giennadij Timczenko akcjonariuszem Novateku / 11

Rosja wobec prób nuklearno-rakietowych Korei Północnej / 12

Rosyjska ekspansja na amerykańskim rynku nuklearnym / 12

Rosja bliżej bułgarskiej energetyki atomowej? / 13

Niemiecki VNG i Gazprom tworzą joint venture / 13

Naddniestrze: Smirnow wychodzi zwycięsko

ze starcia z Radą Najwyższą / 14

Gruzja: Rozłam wśród opozycji / 14

Gruzja: Wybory parlamentarne w separatystycznej Osetii Płd. / 15

Tadżykistan w obliczu

kryzysu państwowości

Gruzja: Początek walki o władzę w separatystycznej Abchazji / 16

Kazachstan: Zarzuty wobec szefa Kazatompromu początkiem czystki? / 16

TYDZIEŃ WSCHODZIE

Biuletyn analityczny osw

rosja, kaukaz, azja centralna

numer 21(96), 03.06.2009

spis treści

analizy

aneks 1

Opel w rosyjskich rękach?

Struktura własnościowa

udziałowców konsorcjum

oraz potencjalnych producentów

aut marki Opel w Rosji

30 maja niemiecki rząd poinformował o podpisaniu ramowego poro-

zumienia dotyczącego przejęcia większościowych udziałowców (55%)

w niemieckim koncernie samochodowym Opel przez konsorcjum,

na czele którego stanął rosyjski bank państwowy Sbierbank. Należy

podkreślić, że porozumienie ma wstępny charakter i nie jest przesądzo-

ne, czy i w jakim kształcie zostanie ono zrealizowane.

Na wybór inwestora dla Opla przez niemiecki rząd największy wpływ

miały zbliżające się wybory parlamentarne w Niemczech, zwycięskie

konsorcjum obiecało bowiem ograniczone zwolnienia pracowników

w niemieckich zakładach.

Gotowość zaangażowania się Rosji w zakładach Opla wpisuje się

w rosyjską strategię zagranicznej ekspansji kapitałowej obserwowanej

w ostatnich pięciu latach. Udziały w Oplu nie tylko zwiększyłyby obec-

ność kapitałową Rosji na międzynarodowych rynkach, ale także zapew-

niłyby dostęp do technologii umożliwiających rozwój pozasurowcowych

sektorów rosyjskiej gospodarki. Dodatkowo inwestycja ta pozwoliłaby

na umocnienie rosyjsko-niemieckiego partnerstwa strategicznego.

Sbierbank

57,6% akcji (60,3% akcji głosujących)

jest własnością Centralnego Banku

Rosji, pozostałe udziały są w rękach

rozproszonego akcjonariatu, przy czym

żaden z udziałowców nie posiada

więcej niż 5% akcji. Sbierbank jest

największym bankiem w Rosji, jego

obecnym prezesem jest German Gref,

do września 2007 roku (od 2000) był

ministrem handlu i rozwoju gospodar-

czego Rosji.

Magna International

kanadyjski producent części

i podzespołów do samochodów, kon-

trolowany (55,4% akcji głosujących)

przez rodzinę założyciela firmy Franka

Stronacha (austriackiego pochodze-

nia). Ok. 25% akcji jest w posiadaniu

francuskiego banku Paribas. Dzięki

przejęciu Opla Magna chroni się przed

utratą jednego z ważniejszych kon-

trahentów (w 2008 roku około 20%

sprzedaży Magny trafiało do General

Motors), jednocześnie wchodzi na

rynek producentów samochodowych

i w konsekwencji zaczyna konkurować

z innymi koncernami samochodowymi,

również tymi, dla których dostarcza

części.

Charakterystyka zawartego porozumienia

Porozumienie zostało zawarte dzięki bezpośredniemu zaangażowaniu rzą-

dów Niemiec i Rosji. Wybór rosyjskiego inwestora poprzedziła m.in. rozmowa

telefoniczna (23 maja) kanclerz Niemiec Angeli Merkel z premierem Rosji

Władimirem Putinem.

Przejęcie Opla przez konsorcjum ma uchronić niemieckiego producenta sa-

mochodów przed negatywnymi skutkami ogłoszonej 1 czerwca upadłości

przez dotychczasowego właściciela Opla – amerykański koncern samocho-

dowy General Motors (GM). Zgodnie z zawartym wstępnym porozumieniem

większościowe udziały Opla mają zostać odsprzedane konsorcjum utworzo-

nemu przez państwowy bank rosyjski Sbierbank i koncern Magna – kanadyj-

skiego prywatnego producenta części do samochodów. Do rosyjskiego banku

będzie należeć 35% udziałów w Oplu, do Magna – 20%. W rękach GM po-

zostanie 35% udziałów, pracownicy Opla otrzymają zaś pozostałe 10% akcji.

Do zawarcia ostatecznego porozumienia i przekazania własności w Oplu

w ręce konsorcjum (co powinno nastąpić do września br.) niemiecki koncern

trafi pod zarząd powierniczy rządu Niemiec i otrzyma od niego i krajów związ-

kowych, na terenie których znajdują się fabryki Opla, 1,5 mld euro kredytu.

Zwycięskie konsorcjum może liczyć również na państwowe gwarancje kredy-

towe w wysokości 4,5 mld euro. Inwestor ma zainwestować w Opla w ciągu

najbliższych pięciu lat do 700 mln euro (brak dokładnych informacji).

Grupa Gaz

61% udziałów należy do firmy Russkije

Maszyny (w 100% własność Bazowego

Elementu należącego do rosyjskiego

biznesmena Olega Deripaski). Grupa

Gaz jest jednym z dwóch rosyjskich

producentów samochodów. W osiem-

nastu zakładach grupy zatrudnionych

jest prawie 90 tys. pracowników.

Koncern jest producentem samocho-

dów osobowych i ciężarowych, w tym

aut marki Wołga. Zgodnie z szacunkami

produkcja Gazu w 2009 roku spadnie

o ok. 50%. W 2007 roku Russkije

Maszyny przejęły za 1,5 mld USD ok.

25% akcji koncerny Magna,

analizy

TYDZIEŃ WSCHODZIE

Biuletyn analityczny osw

rosja, kaukaz, azja centralna

numer 21(96), 03.06.2009

spis treści

Niemcy: polityczny spór i polityczna decyzja

w sfinansowaniu tej transakcji rosyj-

skiej firmie pomógł francuski bank

Paribas. Jednak w październiku 2008

roku, w związku ze spadkiem wartości

Magny, bank zażądał od firmy Russkije

Maszyny zwiększenia zastawu pod

udzielony kredyt. Koncern Deripaski nie

był w stanie spełnić żądania banku

i w konsekwencji bank odebrał mu

udziały w Magnie. Zgodnie jednak

z deklaracjami, Oleg Deripaska

i właściciele firmy Magna – rodzina

Stronach pozostali w bliskich kontak-

tach biznesowych.

W trakcie negocjacji prowadzonych przez GM i niemiecki rząd z walki o Opla

odpadli zarówno amerykański fundusz inwestycyjny Rippelwood, jak i Fiat,

któremu niemieccy politycy zarzucali problemy finansowe, a związki zawodo-

we, zamiar masowych zwolnień. Konsorcjum rosyjsko-kanadyjskie Sbierbank/

Magna było od początku wyraźnie forsowane przez polityków SPD ( notabene

na pierwszych stronach niemieckich mediów nowy inwestor występuje jako

kanadyjsko-austriacki koncern Magna, o udziałach państwowego rosyjskiego

Sbierbanku informuje się na marginesie). W roli faworyta koncern przedsta-

wiany był z powodu obietnic, kluczowych z punktu widzenia niemieckich po-

lityków w roku wyborczym: utrzymania wszystkich fabryk znajdujących się

na terenie RFN, przy nieznacznym zredukowaniu zatrudnienia (około 2600

z 25 tysięcy zatrudnionych).

Zastrzeżenia do tego przejęcia zgłaszali przede wszystkim przedstawiciele

CSU, w tym minister gospodarki RFN Karl-Theodor zu Guttenberg, ale rów-

nież część polityków CDU i ekspertów. Minister gospodarki forsował ogło-

szenie upadłości jako rozwiązanie najbardziej korzystne dla niemieckiego

koncernu. Z jego wyliczeń wynikało, że obciążenia dla budżetu federalnego

związane z przejęciem Opla przez konsorcjum Sbierbank/Magna mogą być

większe zwłaszcza w dłuższej perspektywie niż kontrolowane bankructwo.

AwtoWaz

największy producent samochodów

w Rosji, od połowy 2008 roku po

25% + 1 akcja w koncernie posiadają:

Rostiechnołogii – rosyjska korporacja

państwowa kontrolowana przez Siergie-

ja Czemiezowa, rosyjska grupa inwesty-

cyjna Troiki Dialog (ok. 40% należy do

Rubena Wardaniana,

33% do południowoafrykańskiego ban-

ku Standard Bank) i francuski koncern

Renault. AwtoWaz zatrudnia ponad

100 tys. pracowników, większość

z nich w zakładach w Toglliatti w ob-

wodzie samarskim, rocznie wypuszcza

prawie 1 mln samochodów osobowych

(np. marki Łada), ciężarowych i różne-

go rodzaju maszyn. W 2009 roku pro-

dukcja ma spaść o ok. 40%. AwtoWaz

nawiązał współpracę z General Motors

w połowie obecnej dekady, w rezultacie

której produkowana jest Chevrolet Niva

(w 2008 roku GM zmontował

w Federacji Rosyjskiej około 55 tys.

samochodów), jednak produkcja ta sil-

nie ucierpiała w kryzysie, w pierwszym

kwartale 2009 roku wyprodukowano

ok. 2 tysięcy aut, tj. 84% mniej niż rok

wcześniej.

Decyzję rządu Niemiec należy rozpatrywać przede wszystkim w kontekście

kampanii wyborczej, ale mogły na nią wpłynąć również inne czynniki.

Po pierwsze, rząd RFN godząc się na przejęcie Opla przez konsorcjum Sbier-

bank/Magna za wszelką cenę chce przed nachodzącymi wyborami parlamen-

tarnym uniknąć zamknięcia zakładów Opla w Niemczech i masowych zwol-

nień pracowników. Decyzję taką Berlin podejmuje wiedząc prawdopodobnie,

że osiągnie jedynie cel doraźny. Ogólnie dostępne dane, które świadczą

o znacznej nadprodukcji na rynku motoryzacyjnym, dowodzą, że obietnice

konsorcjum Sbierbank/Magna dotyczące utrzymania wszystkich zakładów

oraz zatrudnienia w Niemczech są w dłuższej perspektywie niemożliwe

do spełnienia.

Po drugie, zaangażowanie niemieckiej socjaldemokracji w transakcję przeję-

cia Opla przez konsorcjum Sbierbank/Magna może oznaczać realizację forso-

wanej przez ministra spraw zagranicznych RFN Franka-Waltera Steinmeiera

(SPD) polityki wobec Rosji – „partnerstwa poprzez modernizację”. Transakcja

ta bowiem może przyczynić się do kolejnego ekonomicznego i politycznego

powiązania obu krajów, co jest deklarowanym celem polityki Niemiec.

Po trzecie, niewykluczone jest również, że niemiecki rząd nie walczy już

o szczególną pozycję Opla na światowych rynkach w dłuższej perspektywie.

Do tej pory najważniejszymi pozycjami eksportowej gospodarki niemieckiej

były przemysł maszynowy i motoryzacyjny. Prognozuje się jednak, że RFN

straci pozycję lidera eksportu wyrobów tych gałęzi gospodarki na rzecz in-

nych państw, np. Chin. RFN dostrzega szansę na utrzymanie wysokiej po-

zycji w międzynarodowym handlu w inwestowaniu w rozwój szeroko poję-

tych technologii ochrony środowiska. Niemcy są już teraz światowym liderem

„zielonych” technologii i ich sprzedaż w 2020 roku osiągnie poziom łącznej

sprzedaży przemysłu samochodowego i maszynowego.

analizy

TYDZIEŃ WSCHODZIE

Biuletyn analityczny osw

rosja, kaukaz, azja centralna

numer 21(96), 03.06.2009

spis treści

Interesy rosyjskie

aneks 2

Poszukiwanie inwestora dla Opla przez niemiecki rząd otworzyło przed Rosją

szansę przejęcia na korzystnych warunkach zaawansowanego technologicznie

przedsiębiorstwa o znaczeniu międzynarodowym. Rosyjski rząd postanowił

wykorzystać nadarzającą się okazję, do sfinansowania transakcji został wyty-

powany państwowy bank, jeden z nielicznych podmiotów rosyjskich, dyspo-

nujący obecnie odpowiednimi środkami na tę inwestycję. W czasie kryzysu

Sbierbank korzysta bowiem z silnego wsparcia finansowego państwa. Wydaje

się, że rosyjskie władze nie mają jeszcze sprecyzowanego planu wobec przej-

mowanych udziałów w Oplu. Zgodnie z rosyjskimi deklaracjami przedstawi-

cieli dostęp do technologii niemieckiego koncernu ma posłużyć do restruk-

turyzacji sektora samochodowego Rosji. Dwa największe rosyjskie koncerny

samochodowe: kontrolowany przez państwo AwtoWaz i prywatna Grupa Gaz

dysponują przestarzałymi technologiami, a dodatkowo na skutek kryzysu

znajdują się obecnie w poważnych kłopotach finansowych i niezbędna jest im

pomocy państwa (możliwe jest nawet przejęcie przez państwo Grupy Gaz),

w konsekwencji nie mają funduszy na inwestycje. Najprawdopodobniej za-

tem Sbierbank kupuje udziały w Oplu jedynie jako pośrednik, a w przyszłości

rzeczywistym beneficjentem tej transakcji zostanie któryś z rosyjskich koncer-

nów samochodowych. W czasie negocjacji z niemieckim rządem strona rosyj-

ska wskazywała Grupę Gaz jako partnera Sbierbanku i Magny. Gaz gotów był

zaoferować swoją fabrykę samochodów w Niżnym Nowogrodzie dla montażu

Opla w Rosji. Zgodnie z rosyjskimi ambitnymi planami produkcja samocho-

dów marki Opel w Rosji ma w przyszłości osiągnąć ok. 1 mln sztuk rocznie

(obecne moce produkcyjne Gazu wynoszą niespełna 200 tys. sztuk) ( więcej

informacji na temat członków konsorcjum i ich powiązań zob. Aneks 1 ).

Inwestycja w Opla jest ponadto kontynuacją zagranicznej ekspansji kapitało-

wej podmiotów rosyjskich (czemu sprzyjają obecne niskie ceny aktywów wy-

stawianych na sprzedaż) i realizacją deklarowanej strategii rosyjskich władz

mającej na celu modernizację rosyjskiej gospodarki, w oparciu o pozasurow-

cowe sektory gospodarki przy wykorzystaniu m.in. zachodnich technologii.

Ponadto Rosja deklaruje zbudowanie, na bazie Opla, koncernu samocho-

dowego produkującego ponad 5 mln samochodów rocznie, co pozwoliło-

by na stworzenie jednego z największych koncernów tej branży na świecie

( zob. Aneks 2 ). Szansa realizacji tego celu wydaje się dziś mało prawdopodobna.

Rosyjska ekspansja kapitałowa

Przejęcie Opla wpisuje się w rosyjskie

plany wykorzystania kryzysu do zwięk-

szenia rosyjskiej obecności ekonomicz-

nej na arenie międzynarodowej.

Zgodnie z deklaracjami rosyjskich

władz (w styczniu br. minister rozwoju

gospodarczego Rosji Elwira Nabiul-

lina oświadczyła, że kryzys może

być szansą dla ekspansji rosyjskiego

biznesu zwłaszcza w państwach WNP,

a władze powinny wspierać biznes w

tych działaniach) kryzys umożliwia

bowiem przejmowanie atrakcyjnych dla

Rosji aktywów, zwłaszcza z sektorów

zaawansowanych technologicznie, po

zaniżonej cenie. Dla przykładu w czasie

trwania kryzysu państwowy rosyjski

Wnieszekonombank przejął ukraiński

bank Prominvestbank, koncern naftowy

ŁUKoil kupił 49% udziałów w dwóch

rafineriach na Sycylii, koncern metalur-

giczny Siewierstal zaś kanadyjską spół-

kę węglową PBS Coals Corporation.

Rosyjska ekspansja kapitałowa obser-

wowana jest już od połowy obecnej

dekady. Według danych rosyjskiego

urzędu statystyki w 2008 roku rosyj-

skie podmioty zainwestowały za grani-

cą ponad 114 mld USD (wzrost o ok.

50% w porównaniu z rokiem 2007),

inwestycje bezpośrednie stanowiły

jednak niespełna 20%, główną formą

inwestowania były tzw. inwestycje

pozostałe, a w nich kredyty handlowe

(ok. 70% wszystkich inwestycji).

W I kwartale 2009 roku nastąpił dal-

szy dynamiczny wzrost (2,7 razy

w porównaniu z I kwartałem 2008

roku) rosyjskich inwestycji za granicą

do prawie 20 mld USD, jak się wydaje,

w większości była to jednak ucieczka

kapitału z Rosji, a nie realne inwesty-

cje. Od połowy 2008 roku rosyjskie

koncerny, głównie prywatne, w związ-

ku z trudnościami z obsługą zadłużenia

musiały bowiem pozbywać się swoich

zagranicznych aktywów, m.in. Oleg

Deripaska właściciel Grupy Gaz musiał

odsprzedać 20% udziałów w koncernie

Magna oraz 25% w austriackim kon-

cernie budowlanym Strabag.

Iwona Wiśniewska, Anna Kwiatkowska-Drożdż

analizy

TYDZIEŃ WSCHODZIE

Biuletyn analityczny osw

rosja, kaukaz, azja centralna

numer 21(96), 03.06.2009

spis treści

Ograniczony konflikt na linii Mińsk–Moskwa

Podczas posiedzenia Rady Ministrów Państwa Związkowego Białorusi

i Rosji 28 maja w Mińsku Białorusi nie udało się rozstrzygnąć po swo-

jej myśli większości kluczowych problemów, w tym przede wszystkim

uzyskania kolejnych pożyczek oraz dodatkowych ułatwień dla zbytu

białoruskich towarów na rosyjskim rynku. Oznacza to usztywnienie sta-

nowiska strony rosyjskiej wobec Mińska. Wzmagając presję, Moskwa

usiłuje wykorzystać trudną sytuację gospodarczą Białorusi do wymu-

szenia decyzji w kwestiach kluczowych dla swoich interesów, jak np.

przejęcie aktywów w strategicznych białoruskich przedsiębiorstwach.

Jednak geopolityczne znaczenie Białorusi oraz napięte stosunki Rosji

z innymi republikami poradzieckimi będą w najbliższej perspektywie

ograniczały siłę jej presji na Mińsk.

Nieliczne ustalenia

28 maja strony podpisały, zapowiadane od kilku miesięcy, ramowe poro-

zumienie o pokojowym wykorzystaniu energii atomowej. Przyjęty dokument

jest jedynie wstępem do negocjacji w sprawie budowy elektrowni atomowej

na Białorusi przez rosyjski koncern Rosatom. Ponadto uzgodniono, iż opłata

za dostawy gazu z Rosji w bieżącym roku będzie oparta na średniej cenie

rocznej, czyli około 150 USD za 1000 m 3 . Jest to dla Białorusi korzystniejszy

wariant od obowiązującego wcześniej schematu obliczania ceny na nowo,

na początku każdego kwartału w odniesieniu do cen ropy naftowej.

Protokół rozbieżności

Mimo iż decyzje podjęte na posiedzeniu Rady Ministrów Państwa Związko-

wego spełniają oczekiwania Mińska, to stanowią jedynie skromną część pro-

blemów dominujących w relacjach rosyjsko-białoruskich. Władze Białorusi

nie uzyskały wiążącej odpowiedzi w sprawie skierowanych do władz Rosji

wniosków o kredyty w wysokości 100 mld rubli rosyjskich (ok. 3 mld USD)

oraz 2 mld USD. Zawieszone zostało przekazanie 500 mln USD jako ostatniej

transzy przyznanego jeszcze w listopadzie rosyjskiego kredytu stabilizacyj-

nego w wysokości 2 mld USD. Dalekie od rozstrzygnięcia pozostaje również

sfinansowanie budowy elektrowni atomowej na Białorusi. Mińsk zwrócił się

z prośbą o udzielenie na ten cel 9 mld USD kredytu do władz Rosji, które na

razie nie udzieliły w tej sprawie odpowiedzi. Ponadto nie osiągnięto porozu-

mienia w szczególnie newralgicznej dla Mińska kwestii dostępu do rosyjskiego

rynku zbytu. Pomimo wprowadzenia na początku maja jednakowych zasad

uczestnictwa w przetargach państwowych dla białoruskich i rosyjskich pro-

ducentów, eksport towarów z Białorusi wciąż natrafia na liczne przeszkody

i ograniczenia, wynikające zarówno z polityki rosyjskich władz, jak i obiek-

tywnych skutków kryzysu w Rosji. Powoduje to niespotykany od lat wzrost

zapasów gotowej produkcji, szczególnie w branży maszynowej i spożywczej

(w pierwszym kwartale 2009 roku poziom niesprzedanych zapasów maga-

zynowych w stosunku do średniej miesięcznej produkcji wyniósł odpowiednio

166% i 97%). Podczas specjalnie zwołanej 28 maja w Mińsku konferencji

analizy

Plik z chomika:

Inne pliki z tego folderu:

Inne foldery tego chomika: