PKT 1 .EKONOMIA MIĘDZYNARODOWA – ZAGADNIENIA WSTĘPNE
1. Podmiotowy i przedmiotowy aspekt gospodarki światowej
-struktura podmiotowa:
* przedsiębiorstwa narodowe;
* korporacje transnarodowe KTN;
* gospodarki narodowe;
* międzynarodowe ugrupowania integracyjne;
* międzynarodowa organizacja gospodarcza;
-struktura przedmiotowa:
* międzynarodowe obroty towarowe;
* międzynarodowa wymian usług;
* międzynarodowy ruch kapitału;
* międzynarodowy ruch ludności;
* międzynarodowy przepływ wiedzy naukowo-technicznej;
2. Podstawowe zjawiska we współczesnej gospodarce światowej
a) globalizacja stosunków międzynarodowych
W znaczeniu ekonomicznym globalizacja odnosi się najczęściej do działalności gospodarczej, gospodarki rynków branżowych, gałęzi i przedsiębiorstw. Globalizacja stanowi bardziej zaawansowany i złożony etap międzynarodowych procesów gospodarowania, realizowaniu w poszczególnych krajach przez podmioty gospodarcze mające siedzibę na ich terytorium.
Czynniki kształtujące proces globalizacji
* postęp naukowo techniczny;
* konkurencja międzynarodowa;
* polityka ekonomiczna państwa (deregulacja rynków finansowych, liberalizacja handlu międzynarodowego, regionalna ingerencja gospodarcza)
Za podstawowy podmiot globalizacji uważa się korporacje transnarodowe.
b)intensyfikacja procesów integracyjnych (regionalnych):
W ostatnich latach można dostrzec wyraźny wzrost liczby zawieranych umów międzypaństwowych o utworzeniu grupowania integracyjnego.
Celem tych umów jest znoszenie barier w przepływie towarów (usług, kapitału) miedzy tymi krajami.
Etapy integracji (typy):
· strefa wolnego handlu =>
· unia celna =>
· wspólny rynek =>
· unia walutowa =>
· unia gospodarcza =>
· pełna integracja gospodarcza
3. Istota, czynniki i cechy globalizacji
Za podstawowy podmiot globalizacji uważa się korporacje transnarodowe
4. Integracja regionalna
intensyfikacja procesów integracyjnych (regionalnych):
5. Podstawowe grupy krajów we współczesnej gospodarce światowej
- współcześnie można wyróżnić trzy centra gospodarcze świata tzw. TRIADY: USA, JAPONIA, UE;
-największą potęgą gospodarczą świata nadal są USA.
Cechy gospodarki amerykańskiej:
a) światowy lider w branży komputerowej, telekomunikacyjnej i zaawansowanej technologii;
b) USA maja olbrzymi deficyt handlowy (ostatni rok ok. 800 mln dolarów);
c) do USA napływa kapitał zagraniczny (zwłaszcza z Chin), a USA zmieniły się z wierzyciela w największego dłużnika świata;
d) w roku 2007 nastąpiło obniżenie tempa wzrostu PKB dla USA, a w prognozie na lata 2008-2009 przewidują dalsze obniżenie.
Trudno określić jednocześnie, jakie skutki dla gospodarki amerykańskiej będzie miał kryzys na rynku kredytów hipotecznych.
- za wschodzącą potęgę gospodarcza uznaje się Chiny;
- warto zwrócić uwagę na nowo wyodrębnioną grupę BRIC (Brazylia, Rosja, Indie, Chiny), na te kraje przypada połowa światowego GDP (światowej produkcji brutto PKB);
- w latach 1990-2007 nastąpił wyraźny wzrost udziału krajów rozwijających się w światowym eksporcie., 1990 – 24,3%; 2007 – 37,5%;
Towarzyszył temu spadek znaczenia krajów rozwiniętych 72,3%->58,6%.
- największym światowym eksportem są Niemcy, które wyprzedzają Chiny i USA;
- udział Polski w światowym handlu jest niewielki ok. 1%;
- w latach 2002-2007 nastąpiły zmiany w strukturze towarowej światowego handlu; spadek wyborów przetworzonych a wzrost udziału surowców i żywności;
- kilka uwag dotyczących cen:
* w latach 1997-2002 wystąpiło zjawisko spadku ogólnego wskaźnika cen handlu międzynarodowego,
* od roku 2003 tendencja ta uległa odwróceniu, przy czym szczególnie wzrost wystąpił w grupach surowców, a potem żywności,
* wystąpił proces zwierania się „nożyce cen” (surowców, żywności a wyrobów przetworzonych);
* wystąpił relatywnie szybszy wzrost cen w eksporcie krajów rozwijających się i krajach transformacji gospodarczej w porównaniu z krajami rozwiniętymi,
* zjawisko zwierania się „nożyc cen” przyczyniło się do poprawy „term sof trade” krajów rozwijających się i krajów transformacji.
PKT 2. Polityka handlowa
1. Pojęcie i rodzaje polityki handlowej
Polityka handlowa to świadome oddziaływanie państwa na stosunki handlowe zagranicą, sprowadzające się z jednej strony do wyznaczenia określających się celów, a z drugiej do wyborów i stosowania narzędzi niezbędnych do jej osiągnięcia.
Dwa przeciwstawne kierunki:
*polityka wolnego rynku (liberalna);
*polityka protekcyjna (protekcjonizm).
Politykę handlową możemy również podzielić na automatyczna i umowną (konwencyjną).
2. Protekcjonizm w handlu międzynarodowym – podejście tradycyjne i współczesne
Z punktu widzenia uzasadnienia ekonomicznego możemy wyróżnić:
-argumenty słabo uzasadnione ekonomicznie:
*ochrony zatrudnienia,
*poprawy bilansu handlowego,
*zwiększenia bezpieczeństwa kraju,
-argumenty dość dobrze uzasadnione ekonomicznie:
*ochrona nowych gałęzi przemysłu – protekcjonizm wychowawczy – autorem jest F. List nowe powstałe gałęzie przemysłu w krajach mało rozwiniętych są pod ochroną są wychowywane, aby wejść do konkurencji;
*niedoskonałości rynku – interwencja na rynku państwa, kontrola rynku
*poprawy term sof trade – większe korzyści z wymiany;
*strategiczna polityka handlowa
3. Strategiczna polityka handlowa
Geneza SPH – koncepcja SPH pojawiła się w połowie lat ’80 XX wieku, jej towaru to J. Brander, B. Spencer, P. Krugman i inni. SPH powstał na gruncie nowej teorii handlu międzynarodowego.
Ogólna charakterystyka SPH – autorzy tej koncepcji twierdzą, że w warunkach konkurencji niedoskonałej aktywna polityka handlowa państwa może być korzystniejsza niż polityka wolnego handlu. Państwo powinno tworzyć warunki umożliwiające przechwytywanie odpowiednich nadwyżek od konkurentów zagranicznych. Rząd powinien zidentyfikować nowopowstające dziedziny gospodarki wytypować przedsiębiorstwo produkcyjne, które mogą odnieść sukces, a następnie je wspierać, np. substytucje produkcji
Narzędzia SPH - subwencje (subsydia), cła, ograniczenia ilościowe importu.
Zastosowanie SPH – w branży, w której zaledwie kilka przedsiębiorstw zaspokaja popyt światowy, przyczyna specjalizacji światowej, jest wejście przedsiębiorstwa danego kraju na rynek przed jego konkurentami, przewaga pierwszego na rynku. Rolą państwa jest, więc wspieranie własnego produktu, co umożliwi mu większą sprzedaż na rynku międzynarodowym. Dodatkowe zyski i wpływy podatkowe powinny rekompensować koszty pomocy. SPH znajduje zastosowanie w branży strategicznych, do których zalicza się głównie branże zaawansowanych technologii.
Cechy branży SPH – struktura oligopolistyczna, wysokie bariery wejścia, priorytet inwestowania w badania i rozwój, przykłady: branża lotnicza (konkurencja AIRBUS, a BOEING), branża samochodowa, branża mikroelektroniczna (półprzewodnikowa).
Ogólna ocena polityka przemysłowa a strategiczna polityka handlowa:
Zgodnie z założeniami polityki przemysłowej państwo powinno wspierać rozwój nowoczesnej gałęzi przemysłu o korzystnych efektach dla całej gospodarki, dążąc do celu może również sięgać po narzędzia polityki handlowej, ale mają odmienne cele. SPH dąży do przejęcia korzyści z handlu przez przedsiębiorstwa krajowe, natomiast polityka przemysłowa dąży przede wszystkim do korzystnych efektów zewnętrznych dzięki rozwijaniu produkcji kraju. Za kraj, który realizował skutecznie politykę przemysłową jest Japonia.
4. Pojęcie i rodzaje ceł
CŁO: opłata nakładana przez państwo na towar przekraczający granice celną danego kraju.
FUNKCJE: fiskalna (cła trafiają do budżetu państwa), ochronna (zabezpieczenie dla przedsieb)
KLASYFIKACA: ze wzgl. na kierunek ruchu towaru (import, eksport,tranzyt), ze wzgl na sposób ustalenia wysokości ceł (od wartości, specyficzne, mieszane), ze wzgl na zróżnicowane traktowanie (podstawowe, dyskryminacyjne, preferencyjne), ze wzgl na podmiot ustalający wysokość ceł( autonomiczne, umowne) ZALETY STOSOWANIA CEŁ: dochód budżetu państwa, są przejrzyste, utrzymują automatyczne powiązania między cenami krajowymi a zagranicznymi.
5. Subsydia w handlu międzynarodowym
SUBSYDIA:(SUBWENCJE): to wszelkie świadczenia z budżetu państwa dla krajowych podmiotów gospod.
Rodzaje: produkcyjne, eksportowe, zakazane, podlegające sankcjom, niepodlegające sankcjom)
6. Narzędzia pozataryfowej regulacji obrotów handlu zagranicznego
pozataryfowe (kontyngenty, dobrowolne ograniczenia eksportu, zakazy, licencje)
KONTYNGENTY: o ustalone przez państwo dopuszczalna ilość towaru które może zostać przywiezione/wywiezione w określonym czasie.
Rodzaje: globalne, zindywidualizowane.
KONTYNG TARYFOWE: to ustalone przez państwo dopuszczalna ilość towaru która może zostać przywieziona w określonym czasie po niższej taryfie celnej.
ZAKAZ IMP I EXP: stałe i czasowe. Stosowanie zakazów z powodów politycznych, z powodów innych niż ekonomiczne (embargo).
PKT3. Polityka handlowa Unii Europejskiej
1. Ogólna charakterystyka wspólnej polityki handlowej (cel, zakres)
Art. 3 Traktat Wspólnoty Europejskiej – Kraje wspólnoty prowadzą politykę handlową wspólnie. Od 01.01.1970 roku można mówić, że to PH jest rzeczywiście wspólna. Jest przykładem polityki międzynarodowej w skali regionalnej. Traktat w art. 131-134 reguluje te zasady.
Art. 133 określa zakres polityki – określa, co w nią wchodzi. Wspólna PH jest oparta na jednolitych zasadach zwłaszcza odniesieniu do: zmian stawek ceny, zawieranie umów celnych i handlowych, ujednolicania środków liberalnych, polityki eksportowej, handlowych środków ochronnych podejmowanych w przypadku dumpingu lub subsydiów – środki nieuczciwej konkurencji – protekcja uwarunkowana za wszystkie kontrole w PH odpowiada Komisja Europejska i Rada Unii Europejskiej.
2. Podstawowe informacje na temat systemu celnego UE
Informacje podstawowe – art. 23 TWE, gdzie podstawa jest Unia Celna: wspólny obszar celny Wspólnoty Europejskiej, za dzień przyjęcia jest 01.07.1968 rok, Komisja Europejska, która zarządza Unią Celną (PGTAXOD) – dyrekcja generalna ds. podatków: cło – unia 75%, kraj pobrania 25%.
Na terenie UE obowiązują jednolite zasady celne, choć uzupełniona przez przepisy krajowe. Wspólnota Europejska stanowi jeden obszar celny, który jest sumą terytorium 27 państw z wyjątkami.
Wspólna taryfa celne Unii Europejskiej:
Art. 26 TWE umów, że Rada UE ustala cło według taryfy celnej. W praktyce komisja, co roku zmienia taryfy ceł – przygotowuje załącznik z nowymi cłami – przygotowany do 31.10.2008, a przysługuje do 01.01.2009, wspólnota taryf celnych zawiera tylko jedną kolumnę stawek ceł stawki celne konwencyjne baza dla nich jest klauzula najwyższego uprzywilejowania.
Traktatowe stosunki UE z krajami trzecimi – umowy – o utworzenie unii celnej (np. Turcja), o utworzenie strefy wolnego handlu, jednostronne preferencje ceł – jeden system GSP – to system jednostronnych preferencji celnych dla krajów rozwijających się (177 krajów); -dla krajów AKP –kraje Afryki, Karaibów i Pacyfiku.
Data kluczowa 31.12.2007 – zgodzi się na podpisanie umów gospodarczych- o stosowaniu klauzuli największego uprzywilejowania
3. Wspólna Taryfa Celna i Zintegrowana Taryfa Celna (TARIC)
TARIC – zintegrowana taryfa ceł – jest pewnym dekretem, taryfa użytkowa.
Dzięki Taric można uzyskać kompleksową informację stosowanych w obrocie towarów z krajami trzecimi.
– Środki taryfowe (stawki ceł od krajów trzecich),
- Środki ochrony przed nieuczciwą konkurencją,
- Środki stosowane wobec towarów rolnych,
- Środki ograniczające przepływ towarów,
- Środki służące do ujmowania danych statystycznych (nadzór nad importem i eksportem).
Oprócz ceł wspólnota stosuje również pozostałe instrumenty polityki celnej:
-kontyngent taryfowy (sztywny);
-plafon taryfowy (elastyczny kontyngent – mówi, że może przewieść bez cła)
-zawieszenie poboru ceł.
TARYFA CELNA WSPÓLNOTY:
1.zawiera jedną kolumnę stawek celnych konwencyjnych, stosowaną dla krajów którym przyznano KNU,
2. na mocy dwustronnych porozumień lub jednostronnych decyzji wspólnoty udzielane są wielu krajom preferencje celne: IGRUPA piramida preferencji celnej kraje AKP, IIGRUPA system GSP dla krajów rozijających się.
4. Harmonizacja podatków pośrednich w UE
-wspólny system podatku vat (stawka podst musi mieścić się 15-25%,
-możliwe jest stosowanie jednej lub dwóch stawek obniżonych,
-w eksporcie i wewnątrz wspólnotowej dostawie stawka vat=0,
-podatek vat zawsze płacimy w kraju przeznaczenia towaru
5. Zasady opodatkowania transakcji wewnątrzwspólnotowych i transakcji zawieranych z krajami trzecimi
PKT 4. MECHANIZM CENOWO-KURSOWY W HANDLU ZAGRANICZNYM
1. Cena i kurs walutowy a efektywność transakcji
Ryzyko walutowe - ( ryzyko kursowe): ryzyko związane z możliwością wahań kursu jednej waluty w stosunku do innej. W praktyce można wyróżnić dwa rodzaje tego ryzyka:
ryzyko transakcyjne (transaction risk), występujące w przypadku zawierania transakcji rozliczanej w innej walucie niż waluta krajowa danego przedsiębiorstwa;
ryzyko księgowe (translation risk), wynikające z możliwości zmiany wyceny aktywów lub pasywów, których cena jest wyrażona w innej walucie niż waluta, w której dane przedsiębiorstwo prowadzi księgi.
Ryzyko transakcyjne Istotę ryzyka transakcyjnego najłatwiej zrozumieć w przypadku transakcji importu i eksportu. W takich przypadkach jedna ze stron transakcji rozlicza się w obcej walucie. Ryzyko związane jest z możliwością zmiany kursu walutowego między dniem zawarcia transakcji a dniem, w którym otrzymywana jest płatność. Z perspektywy przedsiębiorstwa rozliczającego się w obcej walucie, w zależności od wahań kursu, wyrażona w walucie krajowej cena w momencie dokonania płatności może być niższa lub wyższa niż wyrażona w walucie krajowej cena z momentu zawierania transakcji.
Ryzyko księgowe związane jest z posiadaniem aktywów lub pasywów, których cena wyrażona jest w walucie obcej. Zmiana kursy walutowego powoduje konieczność zmiany ich wyceny dla potrzeb księgowych.
Możliwość zabezpieczenia przed ryzykiem kursowym
Brak pewności co do (wyrażonej we własnej walucie) wartości przyszłych przepływów pieniężnych stanowi dla przedsiębiorstw poważny problem. Dlatego też w praktyce gospodarczej wytworzył się szereg instrumentów finansowych, które służą minimalizacji ryzyka kursowego. Najważniejsze z nich to:
Kontrakt terminowy - w ramach której strony transakcji uzgadniają, że dokonają w ściśle określonym momencie w przyszłości transakcji kupna / sprzedaży waluty po ściśle określonym kursie (szczególną odmianą kontraktu terminowego jest forward);
Opcja walutowa - w ramach której jedna ze stron transakcji, za określone wynagrodzenie (wyrażone dyskontem), uzyskuje możliwość zakupu / sprzedaży określonej sumy waluty po z góry ustalonym kursie,
...
protur