Teoria Smitha i Ricardo: 2 kraje, 2 produkty, 1 czynnik produkcji (praca), jednakowe preferencje konsumentow, konkurencja doskonala, brak kosztow transportu.
Luka technologiczna: np. Polska – Japonia. Kraj wysoko rozwiniety wprowadza nowe produkty (ten kraj nazywa się innowatorskim). Eksportuje produkty. Kraje biedniejsze buduja dany produkt i pozniej dalej go eksportuja.
Teoremat H-O: 2 kraje, 2 czynniki produkcji (praca i kapital), konkurencja dosk-onala, brak barier w handlu, brak kosztow transportu, niem-obilnosc czynnikow produkcji, preferencje konsumenckie.
Do uruchomienia handlu potrzebne: pracochłonność i kapitałochłonność.
Import = D i S
Im mniejsza jest elastyczność, tym mniejsza jest zmiana w konsumpcji. Im mniejsza jest elastyczność, tym mniejsza jest zmiana w produkcji.
Konsument kupuje mniej kiedy clo jest wyższe.
Clo prohibicyjne – clo ma zapobiec importowi, czyli clo wynoszące 100%
(a+b+c+d) – strata konsumenta
(a+b+c)– nadwyzka producenta
(a+b) – nadwyzka konsumenta
(b+c+d)–subwencja eksportowa
suma –(b+d) – ponosimy strate netto w wyniku wprowadzenia subsydiow
Traca na protekcji konsumenci, a zyskuja producenci.
Elastyczność popytu, im bardziej jest pozioma, plaska, to zmiana konsumpcji jest wieksza.
Im bardziej elastyczna jest krzywa podazy, tym wiekszy jest wzrost produkcji w wyniku wprowadzenia cel.
Im bardziej elastyczne sa krzywe popytu i produkcji, to zmiany importu sa wieksze, czyli sa bardziej ograniczone.
+(a+b+c) producenci – korzysci, wzrost nadwyżki producenta
-(a+b) konsumenci – strata, spadek nadwyżki konsumenta
-(b+c+d) budzet
-(b+d) strata netto z tytulu subwencji eksport. b – wzrost cen, d – zla alokacja
Bilans na stronie NBP – dwie najważniejsze pozycje to rachunek obrotow bieżących i rachunek obrotow kapitałowych.
Rachunek obrotow bieżących – zestawienie płatności danego kraju wynikające z międzyna-rodowego obrotu towarami, usługami, dochodami i kapitalami z pracy, transfery jednostronne.
(podatek pośredni); srodki para-aryfowe; srodki pozataryfowe.
Cła: wartościowe (ad walorem) – ustalone procentowo od war-ości, specyficzne – ustalane wartościowo od jednostki, mie-zane (kombinowane) – polacz-nie wartościowego i specyfice-ego.Mogą być ustalane na czas nieokreślony, przewaznie na 1 rok, przedłużane, lub sezonowo (gł. Produkty rolne)
Funkcje: ochronna (cla prohibicyjne, zaporowe) maja na celu zablokowac handel, odciac import z zewnatrz, fiskalna (dominuje w dobrach luksusowych)
Taryfa celna – zestawienie wszystkich stawek celnych dla odpowiednich grup towarowych. Dla UE – Taric.
M0 – wielkość importu przy danej określonej cenie swiatowej
M1 – wielkość importu w sytuacji po wprowadzeniu cla
Efekty wprowadzenia cla: efekt produkcyjny (a) [renta producenta], efekt fiskalny: wpływy do budżetów (c) = wielkość importu x wysokość cla, importowy: zmiana wielkości importu ∆M = M0 – M1, redystrybucyjny – transfer przychodow miedzy poszczególnymi grupami: od krajowych konsumentow do budżetu (c), od krajowych konsumentow do krajowych producentow (a), od zagranicznych producentow do krajowych producentow (∆M), konsumpcyjny (a+b+c+d) – ogolna strata w dobrobycie, efekt netto wprowadzenia cla – ogólnokrajowy koszt protekcji (b+d): zwiekszone wydatki konsumentow związane z pod-jeciem dodatkowej produkcji zastępującej tańszy import (b), społeczny koszt wynikający z ograniczania dostępu do dobr importowanych (d).
Środki parataryfowe – działające jak clo ale nie będące clem samym w sobie: minimalne ceny importu, zmienne oplaty wyrównawcze, depozyty importowe, dodatkowe oplaty od importu,
Transfery jednostronne – pomoc udzielana z zagranicy czy kierowana za granice – w jedna strone.
Saldo dochodow – wszelkie dochody z kapitałów.
Rachunek obrotow kapitałowych – zestawienie transakcji zakupu i sprzedazy szeroko rozumianych aktywow sklada się z rach.i kapitałów, najczestsza pozycja sa prawa autorskie.
Rachunek finansowy – inwest.portfelowe, pozostale inwestycje, kreyty zaciągnięte przez polskie podmioty
Rownowaga bilansu płatniczego – wystepuje w sytuacji, gdy deficyt obrotow bieżących jest pokryty nadwyzka na rachunku obrotow kapitałowych (przy uwzględnieniu salda błędów i opuszczen)
Jeśli import przewyzsza eksport – musza napłynąć srodki z aktywow.
W przypadku nadwyżki bilansu płatniczego rezerwy walutowe się zwiększają, ponieważ Bank Centralny dostarcza walute krajowa w zamian za zagraniczna.
Gdy jest deficyt bilansu płatniczego, rezerwy dewizowe maleja, bo Bank Centralny zamienia czesc waluty zagranicznej na krajowa.
Agregacja – umocnienie waluty krajowej w stosunku do waluty zagranicznej.
Deprecjacja – osłabienie waluty krajowej w stosunku do waluty zagranicznej.
Aprecjacja – import tańszy lepiej się oplaca.
W systemie kursow plynnych zmiana kursu walutowego dokonuje się automatycznie i poprzez dostosowania cenowe umozliwia utrzymanie równowagi bilansu płatniczego.
W systemie kursow sztywnych (stalych) zmiany kursu walutowego dokonywane sa oficjalnie przez wladze monetarne kraju u przybieraja postac dewaluacji i rewaluacji.
Dewaluacja – spadek wartości danej waluty.
Rewaluacja – wzrost wartości danej waluty.
O skali tych zmian decyduje polityka Banku Centralnego a nie rynek dewizowy.
W systemie tym mechanizmem utrzymywania równowagi bilansu płatniczego jest dokonywana od czasu do czasu rewaluacja lub dewaluacja, ale także dodatkowym mechanizmem jest uruchamianie rezerw walutowych danego kraju.
Najczęściej gdy Bank Centralny chce obronic kurs musi działać na rezerwach dewizowych.
cła antydumpingowe, cła antysubwencyjne.
Środki pozataryfowe – maja inny charakter niż oplaty: ograniczenia ilościowe (kontyngenty), licencje, „dobrowolne” ograniczenia eksportu (zakazane na dzien dzisiejszy), zakaz importu/eksportu, normy techniczne, przepisy domieszkowe
Bezpośrednie – fiskalne
Pośrednie – administracyjne
Pomiedzy – ilościowe
Przeplyw kapitalu – nastepuje przekroczenie granicy i przeplyw ten jest odnotowany w bilansie płatniczym
Klasyfikacje kapitału: 1.ze względu na czas: krótkookreso-y (do 1 roku), długookresowy (powyżej 1 roku); 2.ze względu na pochodzenie kapitalu: prywatny (przedsiębiorstwa, banki komercyjne, osoby prywatne), publiczny (budżety lokalne, organizacje międzynarodowe, administracja publiczna); 3. ze względu na forme wywozu kapitalu: lokaty na rynku walutowym (depozyty , krótkoterminowe papiery wartościowe), kredyty handlowe (odroczona płatność za towar, udzielany przez eksportera), inwestycje portfelowe (inwestowanie w długoterminowe papiery wartościowe),kredyty finansowe (kredytobiorca pozyskuje srodki bez ograniczania sposobu ich wykorzystania), inwestycje bezpośrednie (korporacje transnarodowe np. NESTLE): przejmowanie istniejących przedsiębiorstw poprzez zakup akccji, podejmowanie działalności gospodarczej od nowa.Przeplyw technologii i wiedzy Know – How.
Inwestorzy kieruja się klimatem inwestycyjnym, związane z nim jest ryzyko inwestycyjne.
Klimat inwestycyjny – ogol warunkow charakteryzujących dany obszar lub panstwo z punktu widzenia zagranicznego inwestora.
Elementy klimatu inwestycyjnego: klimat ekonomiczny, klimat społeczny (zamożność społeczeństwa, rynek pracy), administracyjny i polityczny (przepisy prawne, sytuacja polityczna)
O migracji sily roboczej – mowimy wówczas gdy nastepuje wyjazd za granice na okres dłuższy niż 1 rok. Nie ma charakteru krótkoterminowego.
Czynniki migracji sily roboczej: polityczne, religijne, ideologiczne, rasowe.
Ograniczenia dotyczące migracji sily roboczej: językowe, kulturowe, wykształcenie, finansowe, administracyjne, społeczne.
Taki barier nie ma w przepływie kapitalu.
W wyniku deprecjacji w przeciągu roku może się pogłębić.
Krzywa J przedstawia wpływ deprecjacji/dewaluacji na stan bilansu handlowego w krotkich i dlugich okresach.
W krotkich okresach deprecjacja może pogorszyc stan bilansu handlowego, gdyz elastyczność cenowa importu i eksportu jest mala, bo większość zlecen jest podejmowanych z wyprzedzeniem kilku m-cy na podstawie dawnych kursow walutowych. Podrozenie importu w wyniku dewaluacji nie powoduje wiec spadku jego wielkości, oznacza natomiast wzrost wartości importu zakontraktowanego z wyprzedzeniem i konieczność poniesienia większych wydatkow nominalnych na zakup importowy.
Eksport mierzony produkcja krajowa nie zmienia się, stad podniesienie wartości zakontraktowanego importu daje pogorszenie stanu obrotow bieżących.
W krótkim okresie dewaluacja pogarsza nam stan bilansu handlowego.
W dlugich okresach elastyczność cenowa popytu na import i eksport jest wieksza, bo wykonane zostaly dawne kontrakty i pojawia się możliwość zawarcia nowych kontraktow po nowych cenach i uwzględnieniu nowych kursow walutowych.
Y = C + I + G + X – M
Gospodarka swiatowa – system trwałych powiązań ekonomicznych pomiedzy gospodarkami innych panstw. Miejsce panstw zalezy od czynnikow wewnętrznych i zewnętrznych.
Czynniki wewnętrzne: warunki naturalne, poziom rozwoju i struktura gospodarki, postep techniczny, czynniki systemowe, zdarzenia i sytuacje nieprzewidziane
Czynniki zewnętrzne: wzajemne oddziaływanie krajow o roznym poziomie rozwoju, odmiennym potencjale ekonomicznym i demograficznym, roznych systemach społeczno – ekonomicznych, odmiennej kulturze tradycjach.
Przed II wojna swiatowa: tradycyjny międzynarodowy, podzial pracy, podzial na mocarstwa i kolonie
Po II wojnie swiatowej, wspolczesna – gosp swiatowa, podzial na panstwa: rozwijające się, srednio rozwinięte, wysoko rozwinięte; organizacje międzynarodowe, organizacje regionalne, przedsiębiorstwa, ONZ, wto, UE
Korzyści wysyłania kapitału za granicę: - głównym celem przepływu (wysyłania) kapitału, jest osiągnięcie zysków (szukamy miejsca, gdzie są niższe koszty np. na miejscu jest dostęp do surowców, przez co obniżają się nasze koszty produkcji; - są tańsze koszty pracy, tańsza siła robocza jest w innych krajach np. kraje 3-ego świata; - w swoim kraju brakuje warunków rozwoju (ekspansji), brakuje terenu, klientów, zgód na budowę; lepszych warunków szuka się na innym kontynencie; - żeby obejść bariery celne np. do jakiegoś kraju nie można importować zbyt dużo jakiegoś towaru, są limity, to wtedy w tym kraju budujemy fabrykę i bariery celne są pokonane; - poszukiwanie różnicy w cenach między swoim a innym krajem np. u nas rynek się produktem nasycił, a w innym kraju tego produktu jeszcze nie ma; - podatki i ich płacenie, jakiś kraj, który chce zachęcić inwestorów w ogóle znosi podatki, jest to tzw. Wykorzystywanie przewagi technologicznej; - szukanie nowych rynków zbytu, szukanie krajów gdzie jest chłonny rynek, klienci nie znają jeszcze nowych towarów.
Ruchy kapitałowe są ogromnej skali, mogą mieć charakter destrukcyjny (mogą mieć skutki negatywne) np. kraje bogate udzielały biednym bardzo wysokich kredytów, przez co biedne kraje wpadają w "pułapkę zadłużenia)
Kraje przyjmujące mają oczywisty interes, ponieważ dzięki podaży tej nisko opłacanej pracy są w stanie utrzymać rentowność trudnych branż. Bardzo często właściciele ratują firmy przed upadkiem, znajdując pracowników akceptujących gorsze warunki. Z kolei kraje wysyłające mają korzyści, bo łagodzone są problemy rynku pracy, a migranci okresowi przysyłają lub przywożą kapitał, który jest wydawany na rynku.
Model ekonomiczny przepływu czynnikow wytwórczych
A – B – zasoby czynnika
Im bardziej obfity tym nizsza cena.
Baza handlu – zespol warunkow kształtujących wymiane handlowa
1 . podazowe: możliwości produkcyjne kraju czyli wyposażenie w zasoby, korzyści w skali, postep technologiczny.
2. popytowe: dochody i wydatki ludności, struktura popytu (konsumpcja a oszczędności, prod. luksusowe a podst.), preferencje nabywcow.
3. mieszane (popytowo – podazowe): wzajemne powiazania
Teorie handlu: - klasyczne: kosztow/korzyści absolutnych (smith), kosztow względnych/komparatywnych; - neoklasyczne: teorie obfitości czynnikow produkcji, teoria wieloczynnikowa; -neotech-nologiczne: teoria luki technologicznej, cykl zycia produktu; - handlu wewnątrz-galeziowego.
Koszt absolutny – koszt wytworzenia danego produktu mierzonego w jednostkach pracy
Przewaga absolutna – zdolność kraju do wytworzenia większej ilości produktów danych zasobow niż w kraju konkurenta.
Bazy handlu: absolutna obfitość zasobow np. pracy; koszt względny – cena jednego dobra wyrazona w jednostkach drugiego dobra
przewaga komparatywna – wystepuje wtedy gdy panstwo produkuje dane dobro relatywnie taniej, wyrazone w jednostkach drugiego dobra.
Korzyści z handlu: konsumpcyjne: wiekszy wolumen produktow na rynku, wieksza różnorodność produktow na rynku, nizsze ceny. Efektem jest wzrost dobrobytu konsumentow oraz wieksze zaspokojenie potrzeb; produkcyjne: zmiana struktury produkcji, lepsze alokacje zasobow.
Teoria obfitości zasobow / proporcji czynnikow (Teoria Heckshera – Ohlina [H-O]):
Ogolne: dwa kraje, dwa czyn-iki produkcji, konkurencja doskonala, brak barier i ogra-iczen w handlu, brak kosztow transportu, niemobilnosc czynnikow produkcji w skali międzynarodowej; dot.bazy handlu: zróżnicowane wyposażenie w czynniki produkcji, oba wytwarzane dobra wymagaja roznych proporcji nakładów czynnikow produkcji, funkcja produkcji danego dobra jest taka sama w obu krajach, ta sama technolog-
RYNKI PODZIELONE
RYNKI ŁĄCZONE
Bilans płatniczy – może występować w formie równowagi lub nierównowagi (deficyt lub nadwyzka).
1. Bilans obrotow bieżących (nie powoduja konsekwencji w latach pozniejszych): bilans handlowy (eksport/import), bilans usług, saldo dochodow, transfery jednostronne (przepływy pieniężne)
2. Bilans obrotow kapitałowych (rachunek obrotow kapitałowych): obroty kapitałowe (maja mniejsze znaczenie), obroty finansowe (inwestycje portfelowe, lokaty na kontach zagranicznych) 3.Saldo błędów i opuszczeń (jest statystycznie szacowane) 4. Transakcje wyrównawcze (pozycje finansujące) wzrost lub spadek rezerw dewizowych.
Rezerwa – nadwyzka importu nad eksportem
Jeżeli jest deficyt to rezerwy dewizowe maleja, jeżeli mamy nadwyżkę to rezerwy dewizowe rosna.
Przywracanie równowagi bilansu płatniczego nastepuje w wyniku automatycznych mechanizmow dostosowawczych lub polityki dostosowawczej rzadu.
Polityka dostosowawcza rzadu – za pomoca polityki fiskalnej.
Systemy kursow walutowych: stałe – ustala Bank Centralny, plynne – ustala rynek
Waluta nadwartosciowa – dana waluta jest za droga, podwartosciowa – jej kurs jest za niski
Nadwyżka popytu nad podaza towary sa tańsze
mechanizmy dostosowawcze: mechanizm cenowy – uruchamiany za pośrednictwem zmian kursow, mechanizm dochodowy, mechanizm monetarny. Wszystkie mechanizmy funkcjonują w gospodarce i zazębiają się wzajemnie.
Ceny dobr krajowych dla zagranicy maleja, eksport rosnie.
Ceny dobr zagranicznych dla kupujących rosna, import maleje.
Deficyt zmniejsza się gdy eksport rosnie a import maleje.
ia w obu krajach, wytwarzane dobra sa jednorodne, warunki popytowe w obu krajach sa dane.
Zasob obfity jest tańszy.
k/l – kapitałochłonność
l/k – pracochłonność
k–nakład kapitalu potrzebny do wytworzenia jednostki dobra
l – nakład pracy potrzebny do wytworzenia jednostki dobra
Teoremat H-O: Kraj będzie eksportowac (ze wzgl.na korzyści komparatywne) dobra których wytworzenie wymaga intensywniejszego wykorzystania czynnika produkcji relatywnie obfitego a wiec tańszego, podejmie natomiast import dobr których produkcja krajowa wymaga intensywnego wykorzystania czynnika produkcji rzadszego a wiec droższego.
TeorematStoperaSamuelsona
Paradoks Leontiepa 1953
Podstawa handlu sa roznice technologiczne pomiedzy panstwami.
Etapy procesow zmian technologicznych: wprowadzanie innowacji, naśladowanie przez firmy krajowe, deficyt w skali międzynarodowej
Teoria zycia produktu.
Polityka handlowa – rozne formy aktywności ekonomicz-nej rządów w celu oddziaływ-ania na rozmiary, kierunki oraz strukture handlu zagranicznego
2 typy polityki handlowej: protekcjonistyczna (ochronna), liberalna
Czynniki które wpływają na charakter polityki handlowej: wewnętrzne (określają sytuacje spoleczna, gospodarcza i polityczna w kraju), zewnętrzne (porozumienia prawno – instytucjonalne; układ sil gospodarczych na swiecie)
Instrumenty polityki handlowej: cła – oplata nakladana na towary przekraczajace granice
S $ - podaz dolarow w Polsc...
protur