PRAWO HANDLOWE
PRAWO HANDLOWE - to zespół norm prawnych regulujących status prawny przedsiębiorstwa oraz stosunki prawne z ich udziałem związane z prowadzeniem przez nich działalności gospodarczej.
Zalążki prawa handlowego mamy już w starożytności (kodeks Hammurabiego - regulacja szczątkowa).
Natomiast w średniowieczu prawo handlowe wykształciło się jako prawo kupieckie (stanowe).
Prawo średniowieczne charakteryzuje się daleko idącym rozdrobnieniem, każde miasto miało wówczas własne prawo tzw. statuty rynkowe (statuta nergatorum).
Reguły uprawiania handlu przemieszczały się z miasta do miasta dlatego prawa te były do siebie zbliżone.
Prawo to przetrwało do przełomu XVIII/XIX wieku (rewolucja przemysłowa).
Pojawiły się nowe kategorie osób - przedsiębiorcy i wytwórcy. Mamy rozszerzenie zakresu podmiotowego prawa handlowego. Prawo to stało się prawem przedsiębiorców.
Kodeks handlowy Napoleona z 1807 roku był pionierskim aktem. We Francji obowiązuje po dziś dzień.
Niemiecki kodeks handlowy z 1848 roku, następny z 1897 r.
Były to kodyfikacje oparte na różnych założeniach:
· koncepcja przedmiotowa - obowiązywała we Francji, chodziło o czynność kwalifikowaną przez pracodawcę jako czynność kupiecką;
· koncepcja podmiotowa - Niemcy, istotne znaczenie ma podmiot, który dokonuje tych czynności;
Praktyka opowiedziała się na rzecz koncepcji niemieckiej.
Polska - z 1934 roku pochodzi pierwsza jednolita regulacja prawno-handlowa.
Kodeks handlowy przyjmuje koncepcję niemiecką. II księgi: *kupiec, *czynności handlowe.
Jeżeli chodzi o meritum to w takim kształcie ta kodyfikacja przetrwała do dzisiaj.
Górę wzięła zasada jedności prawa cywilnego - wszelkie stosunki cywilno-prawne bez względu czy mają gospodarczy charakter czy też nie mają takiego charakteru, podlegają jednolitej regulacji.
Podstawowym źródłem prawa handlowego jest kodeks cywilny, który jest zwornikiem wszelkich instytucji, ale obok istnieje szeroki obszar poddany regulacji szczególnej (przede wszystkim stosunki prawno-gospodarcze). Obowiązuje pluralizm źródeł prawa.
Pozakodeksowe regulacje.
I grupa - akty regulujące status prawny przedsiębiorców:
· kodeks spółek handlowych 2002 r.,
· ustawa o przedsiębiorstwach państwowych,
· prawo spółdzielcze 1982 r.;
II grupa - akty regulujące pewne obszary życia gospodarczego:
· prawo przewozowe 1984 r.,
· prawo własności przemysłowej;
III grupa - akty mieszane, regulują status prawny przedsiębiorców i stosunki prawne z ich udziałem;
· prawo bankowe 1997 r.;
Prawo handlowe nie wykształciło nie wykształciło metody regulacji stosunków prawnych właściwej dla tego prawa, posługuje się natomiast:
· metodą cywilno-prawną (przeważa przy gospodarce rynkowej),
· metodą administracyjno-prawną (gospodarka centralistyczna);
PRZEDSIĘBIORCA
Mamy 2 definicje przedsiębiorcy:
· dla potrzeb cywilistycznych w KC art. 43¹ - przedsiębiorcą jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna, o której mowa w art.331 (ułomna osoba prawna) prowadząca we własnym imieniu działalność gospodarczą lub zawodową,
· ustawa o swobodzie działalności gospodarczej art.4 ustęp 1 - Przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna nie będąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną - wykonująca we własnym imieniu działalność
gospodarczą.
tutaj tez mamy definicje działalności gospodarczej - art. 2.działalnością gospodarczą jest zarobkowa działalność wytwórcza, budowlana, handlowa, usługowa oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodowa, wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły.
Przedsiębiorcą jest osoba fizyczna, osoba prawna lub ułomna osoba prawna, która w imieniu własnym i na własny rachunek, w sposób zorganizowany i ciągły, w celu zarobkowym prowadzi działalność wytwórczą, usługową, handlową, budowlaną lub polegającą na poszukiwaniu, rozpoznawaniu i eksploatacji zasobów naturalnych (definicja zawiera mix tych dwóch powyżej).
Wyróżniamy 2 elementy definicji:
· element natury przedmiotowej,
· element natury podmiotowej.
ELEMENTY NATURY PODMIOTOWEJ, czyli kto może być przedsiębiorcą.
1 - osoby fizyczne,
2 - osoby prawne,
3 - ułomne osoby prawne;
Podmiotowość gospodarcza tych osób.
osoba fizyczna - jej atrybuty stanowi zdolność prawna (każdy ją ma) i zdolność do czynności prawnych;
ograniczona zdolność do czynności prawnych → ważność czynności uzależniona od zgody przedstawiciela
ustawowego;
pozbawienie zdolności do czynności prawnych → nie mogą dokonać żadnych czynności;
Podmiotowość gospodarczą mają tylko osoby fizyczne posiadające pełną zdolność do czynności prawnych (stanowisko większości autorów).
Judykatura w tej kwestii się nie wypowiada.
Dr Gordon ↔ podmiotowość gospodarczą mają wszelkie kategorie osób fizycznych bez względu na zakres
zdolności do czynności prawnych, co za tym przemawia:
· lege non distinguente - ustawa nie rozróżnia, w ustawie jest mowa tylko o osobach fizycznych,
· ochrona interesów osób pozbawionych zdolności do czynności prawnych,
· ujawnienie przedsiębiorców w Krajowym Rejestrze Przedsiębiorców;
Istnieje pewna różnica:
pełna zdolność - mogą nabyć status przedsiębiorcy własnym działaniem,
ograniczona zdolność lub jej brak - mogą nabyć status przedsiębiorcy wskutek działań ich przedstawicieli lub
zdarzeń prawnych, np. dziedziczenie.
osoba prawna, czyli jednostka organizacyjna, której norma prawna osobowość prawną przyznaje;
W grę wchodzą przepisy szczególne i dlatego nie można odwołać się tu do lege non distinguente.
Mamy 3 grupy osób prawnych:
1 - ze swej istoty muszą być przedsiębiorcami:
· przedsiębiorstwa państwowe,
· spółdzielnie;
2 - mogą ale nie muszą być przedsiębiorcami:
· spółki kapitałowe ( z ograniczoną odpowiedzialnością, akcyjna), w praktyce mają zazwyczaj status przedsiębiorcy, ale należy pamiętać, że nie muszą być zawiązane dla realizacji gospodarczego celu;
· stowarzyszenia, fundacje, związki zawodowe
- cel zazwyczaj niegospodarczy, ale ustawodawca zezwala aby zyski uzyskiwane z działalności
gospodarczej przeznaczały na inny cel niż zarobkowy;
3 - z ich istoty wynika, że nie mogą prowadzić działalności gospodarczej lub istnieje wyraźny zakaz:
· Skarb Państwa,
· jednostki samorządu terytorialnego
· partie polityczne
ułomne osoby prawne
Nowelizacja KC z 2003 roku przesądza o istnieniu tych jednostek.
Art.33¹ KC
§ 1 - do jednostek organizacyjnych nie będących osobami prawnymi, którym ustawa przyznaje zdolność prawną,
stosuje się odpowiednio przepisy o osobach prawnych.
§ 2 - jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, za zobowiązania jednostki odpowiedzialność subsydiarną
ponoszą jej członkowie; odpowiedzialność ta powstaje z chwilą, gdy jednostka organizacyjna stała się
niewypłacalna.
Czyli są to jednostki, które mają wszelkie atrybuty osób prawnych, ale za ich zobowiązania odpowiadają także członkowie ich korporacji, a nie tylko one.
Ułomność to cech normatywna.
Wyróżniamy 5 kategorii ułomnych osób prawnych.
Handlowe spółki osobowe 5) wspólnoty mieszkaniowe
1) prawna, 2) partnerska, 3) komandytowa, ↓
4) komandytowo-akcyjna mogą być zawiązane tylko w celu prowadzenia
↓ zarobkowej działalności gospodarczej, czyli zawsze
przyjmujemy, że mogą, ale nie muszą być mają status przedsiębiorstwa;
przedsiębiorcami;
ELEMENTY NATURY PRZEDMIOTOWEJ
Osoby muszą spełniać warunki natury przedmiotowej, aby być przedsiębiorcami.
Osoba prowadzi działalność gospodarczą w rozumieniu ustawodawcy, musi spełnić następujące warunki:
1 - działalność gospodarcza musi być prowadzona w imieniu własnym (ze skutkami prawnymi dla siebie),
2 - musi być prowadzona na własny rachunek (skutki ekonomiczne prowadzonej
działalności; kogo obciążają koszty jej prowadzenia i komu przypadają zyski),
3 - musi być prowadzona w sposób zorganizowany (stworzenie zewnętrznych i wewnętrznych warunków
prowadzenia działalności gospodarczej) ↓ ↓
dopełnienie obowiązków stworzenie przedsiębiorstwa
rejestrowych; z jego strukturą organizacyjną;
4 - musi być prowadzona w sposób ciągły (jako trwałe źródło dochodu),
5 - zarobkowy cel działalności gospodarczej (orientacja na osiągnięcie zysku)
cel zarobkowy ≠ cel gospodarczy
↓ ↓
tutaj orientacja na osiągnięcie orientacja na osiągnięcie korzyści majątkowych;
zysku;
Nie można utożsamiać przedsiębiorcy z przedsiębiorstwem !!!
Przedsiębiorca to podmiot prawa.
Termin przedsiębiorstwo:
· w znaczeniu funkcjonalnym - prowadzenie zarobkowej działalności gospodarczej, np. art.22 kodeksu
spółek handlowych;
· w znaczeniu przedmiotowym - przedsiębiorstwo postrzegane jako przedmiot stosunków prawnych, może
być przedmiotem obrotu; definicja legalna przedsiębiorstwa art.55¹ KC;
· w znaczeniu podmiotowym - dla określenia podmiotów prawa, np. przedsiębiorstwo państwowe;
Nie można utożsamiać przedsiębiorcy z firmą !!! 01.10.2006r.
Firma - nazwa pod którą przedsiębiorstwo prowadzi działalność gospodarczą.
Każdy przedsiębiorca musi mieć firmę, która ma określoną strukturę, zazwyczaj obejmuje 3 elementy:
· rdzeń firmy, \ musi
· obligatoryjne oznaczenia dodatkowe / występować;
· fakultatywne oznaczenia dodatkowe → może występować;
Istnieje swoboda przedsiębiorstwa w zakresie obierania firmy, ale istnieją zasady obierania i posługiwania się firmą (ograniczają jego swobodę przy wyborze firmy).
1. zasada jedności - może mieć tylko jedną firmę i pod jedną firmą może występować w obrocie gospodarczym;
2. zasada prawdziwości - firma nie może wprowadzać w błąd co do przedsiębiorstwa, formy organizacyjnej, ani przedmiotu prowadzonej przez niego działalności; firmą przedsiębiorcy będącego osobą fizyczną jest jego imię i nazwisko, a jeżeli jest osobą prawną lub ułomną osobą prawną to istnieje obowiązek wprowadzenia oznaczenia dodatkowego,
3. np. firma przedsiębiorstwa państwowego, musi się znaleźć słowo państwowy; jest to zasada skierowana na ochronę;
4. zasada wyłączności - na danym rynku daną firmą może posługiwać się tylko i wyłącznie jeden przedsiębiorca (bierzemy pod uwagę to z jakim rynkiem mamy do czynienia, np. dane osiedle jako rynek, czy też rynek światowy);
5. zasada ciągłości - odnosi się do przedsiębiorców, którzy są osobami prawnymi i ułomnymi osobami prawnymi; oznacza, że w przypadku zmiany formy organizacyjno-prawnej przedsiębiorstwa może posługiwać się dotychczasową firmą z tym oznaczeniem dodatkowym;
Prawny punkt widzenia firmy → to dobro osobiste przedsiębiorcy. Konsekwencje:
§ niezbywalność firmy - nie może być przeniesiona na inną osobę (nie wyklucza to możliwości zezwolenia
innej osobie na posługiwanie się firmą przedsiębiorcy),
§ ochrona prawna właściwa dla ochrony dóbr osobistych (nie stosuje się art. 23 i 24 KC)
przepisy o firmie zawierają szczególne unormowanie - art.43¹º KC:
- sytuacja w której nastąpiło zagrożenie naruszenia cudzej firmy → uprawniony ma roszczenie o
zaniechanie tych działań zmierzających do naruszenia jego firmy;
- nastąpiło naruszenie cudzej firmy:
* roszczenie o zaniechanie posługiwania się cudzą firmą,
* roszczenie o usunięcie skutków posługiwania się cudzą firmą,
· roszczenie o naprawienie szkody według zasad ogólnych;
ZASADY DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ
Grupa I - zasady określane mianem naczelnych (uregulowane w Konstytucji) :
1. zasada wolności gospodarczej i wolności konkurencji,
2. zasada równości przedsiębiorców,
3. zasada legalizmu.
Grupa II - adresowane do przedsiębiorców :
1. zasada notyfikacji działalności gospodarczej,
2. zasada jawności działalności gospodarczej,
3. zasada samodzielności przedsiębiorców,
4. ...
protur