Zapraszam do wspólnej zabawy z głoskami: ś, ź, ć, dź.
W procesie rozwoju mowy dziecka głoski ś, ź, ć, dź pojawiają się około 2 roku życia. Głoski te określane są ze względu na sposób artykulacji jako środkowo- prepalatalne, a ze względu na cechy brzmieniowe jako ciszące. Należą jako jeden z trzech szeregów /s,z,c,dz, š,ž,č,dž, ś,ź,ć,dź/ do głosek dentalizowanych, mających wspólne cechy wymowy charakterystyczne dla tej grupy:
- optymalne ze względu na warunki zgryzowe zbliżenie do siebie siekaczy (szczęki górnej i żuchwy),
- przepływ skoncentrowanego strumienia powietrza przez jamę ustną w środkowej płaszczyźnie języka.
Cechy wymowy charakterystyczne dla głosek ciszących /ś,ź,ć,dź/ są następujące:
- miękkość głosek jest spowodowana wzniesieniem środkowej części języka ku podniebieniu,
- pozycja lub ruch części artykułującej języka,
- kontakt boczny brzegów języka z dolnymi lub górnymi zębami trzonowymi.
W szeregu głosek ciszacych ważny przy korygowaniu tych głosek jest:
v sposób artykulacji:
- umożliwiający przedłużanie wymowy głosek ś, ź – głoski trwałe
- uniemożliwiający przedłużanie wymowy głosek ć, dź – głoski chwilowe,
przedłużenia ich zmienia ć → ś, a dź → ź ,
v udział więzadeł głosowych:
- głoski ź, dź – dźwięczne są wymawiane ze słabszym napięciem mięśni narządów artykulacyjnych,
- głoski ś, ć - bezdźwięczne są wymawiane z mocniejszym napięciem narządów artykulacyjnych.
Wadliwa wymowa głosek ś,ź,ć,dź może polegać na:
- opuszczeniu głoski,
- zastępowaniu przez inne głoski – najczęściej przez t,d,t`,d`,
- zniekształcaniu głosek poprzez zmianę jednego lub kilku elementów artykulacji tych głosek, czyli:
§ nieprawidłowe zwarcie zębowe:
- wymowa międzyzębowa (język wsunięty między siekacze lub zęby trzonowe),
- wymowa zębowo-wargowa (zwarcie dolnej wargi z górnymi siekaczami),
§ brak przepływu skoncentrowanego strumienia powietrza przez jamę ustna w środkowej płaszczyźnie języka:
- wymowa boczna (powietrze przez jamę ustną przepływa bokiem lub po obu jej stronach),
- wymowa przyzębowa (powietrze przepływa po całej płaszczyźnie języka);
§ nieprawidłowe funkcjonowanie podniebienia miękkiego umożliwiające przepływ powietrza przez jamę nosową- wymowa nosowa.
Najczęstszymi przyczynami nieprawidłowej wymowy tych głosek są:
- wady słuchu,
- zaburzenia słuchu fonetycznego,
- organiczne uszkodzenia w jamie gardłowo-nosowej,
- uszkodzenia anatomiczne i funkcjonalne języka i warg,
- uszkodzenie OUN,
- anomalie szczęk i zgryzu,
- wrodzona nieprawidłowość języka,
- dziedziczność, naśladownictwo,
- zaburzenia pamięci i koncentracji uwagi.
- Ś -
Układamy przed dzieckiem obrazki charakteryzujące pory roku, zachecamy do swobodnej wypowiedzi, po czym dajemy polecenie: Jaka pora roku zawiera w swojej nazwie „ś”?
Pokazujemy dziecku sylwetki chłopców, którzy w swoich imionach mają głoskę „ś” i prosimy, aby spróbowało nazwać ich koleżanki w taki sposób, by ich imiona były podobne, np.„Staś–Stasia”, itp.
„Nie dokończone wyrazy” –ćwiczenie przeznaczone dla dzieci starszych.
Ø Królowa ____niegu
Ø Królewna ____nieżka
Ø O dwóch takich co ukradli k____ężyc itp.
„Odwrócone wyrazy” –ćwiczenie dla dzieci starszych.
Weź lusterko i sprawdź (lub przeczytaj) w odbiciu lustrzanym poniższe wyrazy. Jaka głoska jest na początku wyrazu? Powtórz te wyrazy kilkakrotnie
Zamaluj tylko te przedmioty, zwierzęta, rośliny, których nazwy zawierają głoskę „ś” i wymów je głośno.
Pod świerkiem w zieleni I budzi się, widzi.
śpi śpioch na ziemi To lato. Ach! Ciepło,
i śni o jesieni. zieleń i jezioro,
Ach! Liście, kolory. i dzieci, i śmiech.
Och! Idzie, podnosi, Ziewa. Ubiera się
wyciera, podnosi, i pędzi do wody.
podziwia ich piękno, Bo fajnie w lecie.
dzieli na kolory. ECH!
ZABAWA: dzieci pokazują ruchem czynności wykonywane przez śpiocha; nazywają je.
„Świeci słoneczko” /dorosły odczytuje i zapisuje wyrazy wymyślone przez dziecko/
Uzupełnij „słoneczka wyrazowe” według wzoru. Powtórz głośno za mną wszystkie wyrazy.
limak pi
migło pioch piewa
liwka winia
ruba Ś niadanie Ś
lad wiat
roda wiatło
mietnik
- Ź -
„ź” jest spółgłoską środkowo-językową, szczelinową, dźwięczną. Układ narządów artykulacyjnych jest taki sam, jak przy „ś”. Często, jeżeli uzyskamy wymowę „ś” wówczas głoska „ź” pojawia się samoistnie.
Rozwiąż zagadki, zwróć szczególną uwagę na wymowę głoski „ź”
1. Jak się to miejsce nazywa, 3. Sypie gosposia ranka każdego,
z którego rzeka wypływa? Kurka je zbiera do dziobka swego?
/źródło/ /ziarenka/
2. Dziecko krowy to małe cielątko. 4. Myszek nie łowią
Dziecko kury zwie się kurczątko. i ptaszków nie jedzą,
Klacz zaś ma małe ............. te kotki szare
/źrebiątko/ co na drzewie siedzą. /bazie/
„Czy potrafisz dobrze słuchać”
Klaśnij w dłonie tylko wtedy, gdy usłyszysz wyraz zaczynający się głoską „ź”. Wymów go głośno.
Ślimak świerk źródlany środa źródło śmieci źrenica świeca źle źrebak
Wskaż paluszkiem trasę, która przejedzie samochodzik; spróbuj jeszcze raz, ale tym razem naśladuj głosem jadące autko- źźźźźźźźźźźźźźźźźźź...................
dowolnej techniki plastycznej.
Dla jelenia dom
to leśna polana.
Zieleń trawy – lasu cień
i woda źródlana.
- Ć -
„ć” jest spółgłoską środkowo-językową, zwarto-szczelinową, bezdźwięczną. Wymowę jej uzyskujemy przez wymawianie miękkiego „t” z dodatkiem „ś” („tsia, tsio, tsiu,), stopniowo starając się skrócić aż do uzyskania „ć”. Głoska ta ulega takim samym zniekształceniom jak „ś” i „ź”.
1. Aksamitne skrzydła ma, 3. Jak się nazywa
lata w nocy, wróbli śpiewanie?
bo to.................. Każdy odpowie:
/ćma/ - to jest................... /ćwierkanie/
2. Chodzi po ścianie, 4. Czarno-biały fraczek,
rękami macha. buciki czerwone -
Gdy zgasisz lampę- umykają żaby,
już nie ma stracha. gdy idzie w ich stronę.
/cień/ ...
Paczuczek