Jose Saramago - Podwojenie.pdf - José Saramago - bibliotenka

José Saramago

Podwojenie

(Przełożył Wojciech Charchalis)

Dla Pilar, do ostatniej chwili

Dla Ray-Güde Martin

Dla Pepy Sánchez-Manjavacas

Chaos jest jeszcze nieodgadnionym porządkiem.

Księga Przeciwności

Jestem szczerze przekonany, że przechwyciłem wiele myśli przeznaczonych

przez niebo komuś innemu.

Laurence Sterne

Mężczyzna wchodzący do wypożyczalni, aby wypożyczyć kasetę wideo, ma w swym dowodzie

niezbyt popularne imię o posmaku klasycznym, który z czasem uległ zjełczeniu, ni mniej, ni więcej,

lecz Tertulian Maksym Alfons. Co do częstszych w użyciu Maksyma i Alfonsa jakoś jeszcze potrafi

się przyznać, jednakowoż w zależności od stanu ducha, w jakim się znajduje, Tertulian wszakże

ciąży mu jak głaz od pierwszego dnia, kiedy to zdał sobie sprawę, iż nieszczęsne imię można

wymówić z ironią zabarwioną odcieniem obraźliwości. Jest nauczycielem historii w gimnazjum, a

film został mu polecony przez kolegę z pracy, który nie omieszkał go uprzedzić, Nie jest to

arcydzieło sztuki kinematograficznej, ale będziesz mógł się rozerwać przez półtorej godziny.

Prawdę powiedziawszy, Tertulian Maksym Alfons bardzo potrzebuje bodźców mogących go

rozerwać, mieszka sam i nudzi się, albo, by wyrazić to z kliniczną dokładnością wymaganą przez

rzeczywistość, poddał się chwilowej słabości ducha powszechnie znanej pod nazwą depresji. Aby

mieć jasność co do jego przypadku, wystarczy powiedzieć, że był kiedyś żonaty i że nie pamięta, co

go skłoniło do małżeństwa, rozwiódł się i teraz nie chce nawet pamiętać powodów, dla których się

rozszedł. W zamian nie pozostała mu po nieudanym związku gromadka dzieci domagających się od

niego nieodpłatnie świata podanego na srebrnej tacy, tylko słodka historia, poważny i

wychowawczy przedmiot, do której nauczania go powołano i która mogła stać się wygodnym

schronieniem, ale od dłuższego czasu postrzega on ją jako bezsensowną udrękę i początek bez

końca. Dla nostalgicznych temperamentów, z natury swej chwiejnych, niezbyt elastycznych,

samotne życie jest niezwykle ciężką karą, lecz taka sytuacja, przyznajmy to, choć przykra, z rzadka

jedynie prowadzi do porywającego dramatu, z tych, co to wstrząsają ciało dreszczem i jeżą włosy na

głowie. Najczęściej widać, tak często, że przestaje to już kogokolwiek dziwić, ludzi cierpliwie

cierpiących o systematyczne drążenie samotności, jak w niedawnej przeszłości pokazały publiczne

przykłady, choć niezbyt nagminne, a nawet w dwóch przypadkach zakończone szczęśliwie, tego

portrecisty, którego poznaliśmy zaledwie inicjał imienia, tego lekarza medycyny ogólnej, który

wrócił z wygnania, by umrzeć na łonie ukochanej ojczyzny, tego redaktora, co to usunął prawdę,

aby w miejsce jej zaszczepić kłamstwo, tego pracownika archiwum, który usuwał świadectwa

zgonu, wszyscy oni, przez przypadek czy też zbieg okoliczności, byli płci męskiej, ale żaden z nich

nie cierpiał z powodu nieszczęsnego imienia Tertulian, i to zdecydowanie przemawiało na ich

korzyść w sprawie stosunków z bliźnimi. Ekspedient, który wyciągnął już z półki zamówioną kasetę,

zapisał w książce wypożyczeń tytuł filmu i aktualną datę i zaraz wskazał klientowi rubrykę, by się w

niej podpisał. W podpisie, złożonym po chwili wahania, można było dojrzeć jedynie dwa ostatnie

słowa, Maksym Alfons, bez Tertuliana, lecz jakby chcąc wyjaśnić z góry sprawę mogącą stać się

powodem konfliktu, klient, podpisując się, wyszeptał, Tak będzie szybciej. Na niewiele mu się zdały

te zabiegi, bo ekspedient, przepisując do kartoteki dane z jego dowodu osobistego, wypowiedział na

głos znane nam imię, do tego jeszcze takim tonem, że nawet niewinne stworzenie rozpoznałoby go

jako zamierzony. Nikt, jak sądzimy, bez względu na to, jak pozbawione przykrości byłoby jego

życie, nie ośmieliłby się przyznać, że nigdy nie zdarzył mu się afront tego typu. Zawsze pojawi się na

naszej drodze, wcześniej czy później, jeden z tych silnych duchem, w których słabości ludzkie,

szczególnie te wyjątkowo subtelne, wzbudzają wybuchy szyderczego śmiechu, prawda jest taka, że

pewne nie wyartykułowane dźwięki, które czasem mimo woli opuszczają nasze usta, nie są niczym

innym tylko niepohamowanym jękiem pradawnego bólu, zupełnie jak stara blizna, która nagle o

sobie przypomina. Wkładając kasetę do swej sfatygowanej nauczycielskiej teczki, Tertulian

Maksym Alfons, z godnością wartą odnotowania, wysila się, by nie okazać uczucia przykrości, jakie

wywołało w nim bezinteresowne obwieszczenie wszem i wobec jego imienia, ale nie potrafi

powstrzymać się od powiedzenia do siebie samego, chociaż jednocześnie obwiniając sam siebie za

nikczemną niesprawiedliwość, myśli, że wina była po stronie kolegi i wynikała z manii, nieobcej

różnym ludziom, udzielania komuś porad, choć ten o nie nie prosi. Zwykle gdy tego potrzebujemy,

zrzucamy winę na coś odległego, podczas gdy w rzeczywistości zabrakło nam odwagi, by stawić

czoło temu czemuś, co bezpośrednio stanęło nam na drodze. Tertulian Maksym Alfons nie wie,

nawet sobie tego nie wyobraża, nie może zgadnąć, że ekspedient już żałuje swego złego i

niewczesnego zachowania, inne ucho, bardziej czułe niż jego własne, będące w stanie wychwycić

subtelne stopniowanie głosu, którym zawsze deklarował swą usłużność w odpowiedzi na

wymuszone do widzenia, pozwoliłoby dostrzec, że za kontuarem zagnieździło się wielkie pragnienie

zawarcia pokoju. Jakkolwiek by było, fundamentem handlu, wymurowanym w przeszłości i

umocnionym przez wieki używania, jest maksyma, że rację ma zawsze klient, nawet w tak

nieprawdopodobnym, choć możliwym, przypadku, kiedy nazywa się Tertulian.

Już w autobusie zostawiającym go blisko bloku, w którym mieszka od kilku lat, to znaczy

odkąd się rozwiódł, Maksym Alfons, by użyć wersji skróconej imienia, bo w naszym mniemaniu

dopuścił do jej użycia jedyny pan i właściciel, lecz przede wszystkim dlatego, że słowo Tertulian,

będąc tak blisko, zaledwie dwie linijki wcześniej, zakłóciłoby tok narracji, otóż Maksym Alfons, jak

mówiliśmy, zadał sobie pytanie, nagle zaintrygowany, nagle bezradny, jakież to dziwne motywy,

jakież szczególne powody skłoniły kolegę od matematyki, zapomnieliśmy powiedzieć, że kolega jest

od matematyki, polecać mu z takim uporem film, który przyszedł wypożyczyć, skoro prawdą jest, że

nigdy tak zwana siódma sztuka nie była przedmiotem ich rozmowy. Można by jeszcze zrozumieć

ten upór, gdyby chodziło o jakiś dobry film, z tych, co to nie podlegają dyskusji, w tej sytuacji

przyjemność, satysfakcja, entuzjazm spowodowany odkryciem dzieła o wielkiej wartości estetycznej

mogłyby skłonić kolegę, podczas obiadu w stołówce albo podczas przerwy pomiędzy dwoma

lekcjami, do pociągnięcia w pośpiechu za rękaw i powiedzenia, Nie pamiętam, żebyśmy

kiedykolwiek mówili o filmach, ale teraz mówię ci, stary, musisz go zobaczyć Kto szuka, znajduje,

bo taki jest dokładnie tytuł filmu, który Tertulian Maksym Alfons niesie w teczce, tej informacji też

nam brakowało. Wtedy nauczyciel historii by zapytał, I w jakim kinie go wyświetlają, na co ten od

matematyki odpowiedziałby, prostując, Nie wyświetlają, wyświetlali, film ma już cztery albo pięć

lat, nie wiem, w jaki sposób uciekła mi premiera, a potem, ciągle zaniepokojony możliwą

bezużytecznością rady, którą dawał z takim zapałem, Ale może już go widziałeś, Nie widziałem,

rzadko chodzę do kina, zadowalam się telewizją, No to powinieneś go zobaczyć, znajdziesz go w

Jose Saramago - Podwojenie.pdf

Plik z chomika:

Inne pliki z tego folderu:

Inne foldery tego chomika: