Ukraina.doc

Symbole państwowe

Historia barw narodowych

Barwami państwowymi Ukrainy są niebieski i żółty. Heraldycy wywodzą je od herbu Księstwa Halicko-Wołyńskiego, którym był żółty lew w ciemnoniebieskim polu, a którym pierwszy posługiwał się najprawdopodobniej książę Lew Danyłowicz. Pod żółto-niebieskim sztandarem przedstawiającym lwa wspinającego się na skałę wystąpił pułk ziemi lwowskiej w bitwie pod Grunwaldem. Tenże lew stał się godłem utworzonego w 1434 roku województwa ruskiego.

W epoce hetmanatu (XVI-XVIII w.) popularne było zestawienie niebieskiego i karmazynu, ale również niebieskiego i żółtego. Działacze ukraińskiego odrodzenia narodowego XIX wieku w Galicji jednomyślnie przyjęli za swoje barwy właśnie niebieski i żółty (wówczas jeszcze w nieustalonej kolejności), jako kolory dawnej Rusi Halickiej. Również w Rosji demonstracje narodowe odbywały się pod niebiesko-żółtymi sztandarami (choć nie tylko).

Oficjalnie błękitno-żółta flaga została ustanowiona przez Centralną Radę Ukraińskiej Republiki Ludowej 22 III 1918 r. i utrzymana w czasach hetmanatu Skoropadzkiego i Dyrektoriatu. 13 XI 1918 przyjęła ją również Zachodnioukraińska Republika Ludowa, a w 1920 roku błękitno-żółtą flagę otrzymał czechosłowacki kraj podkarpacki. W tym czasie przyjęła się interpretacja koloru błękitnego – barwy nieba – jako symbolu pokoju, zaś żółtego – koloru zboża – jako symbolu bogactwa ziemi.

W latach międzywojennych i wojennych trwały dyskusje na temat kolejności kolorów, zakończone decyzją emigracyjnej Ukraińskiej Rady Narodowej, która w 1949 r. zdecydowała ostatecznie, że niebieski będzie u góry. Tymczasem Ukraińska SRR początkowo używała czerwonej flagi ze złotym napisem „УРСР”, do której dodano później sierp i młot, a w 1949 roku wymieniono na czerwono-lazurowy (błękitny) w proporcji 2:1, z sierpem, młotem i pięcioramienną gwiazdą. Ukraińscy heraldycy uważają, że oficjalne uzasadnienie, jakoby pod błękitnymi sztandarami Kozacy walczyli z polskimi okupantami i zjednoczyli się z narodem rosyjskim, nie ma żadnego pokrycia w faktach. Flaga niebiesko-żółta została potępiona jako nieukraińska, gdyż barwy te jakoby były zapożyczone przez Mazepę od Szwedów (!), a co gorsza – wykorzystywane przez banderowców

Flaga i godło Ukrainy

Po uzyskaniu niepodległości przez pewien czas trwały kontrowersje wokół nowej symboliki narodowej. Spora część społeczeństwa uważała – zgodnie z radziecką doktryną – że niebiesko-żółta flaga i trójząb zostały skompromitowane przez OUN-UPA i – jak wyraził się jeden z członków KC – „odeszły w przeszłość razem ze swoją epoką”. Przeważył jednak pogląd, że czerwona flaga jest tym bardziej skompromitowana, oficjalna interpretacja barw nie jest nacjonalistyczna, lecz ogólnoludzka, a historia dłuższa niż historia UPA. Ostatecznie błękitno-żółta flaga została przywrócona przez Radę Najwyższą Ukrainy dnia 28 I 1992

Godło

Godłem państwa ukraińskiego jest trójząb (тризуб – tryzúb) – oficjalnie przyjęty wraz z flagą 22 III 1918. Był on symbolem autorytetu władcy już dla starożytnych plemion zamieszkujących tereny obecnej Ukrainy (istnieją znaleziska z I w. n.e.). Przejęli go następnie Rusowie i w ten sposób trójząb stał się herbem książąt ruskich panujących w Kijowie i poszczególnych dzielnicach.

Podobnie jak wiele państw europejskich (a w przeciwieństwie do Polski), Ukraina posiada dwie odmiany herbu: małą – żółty trójząb w wersji z czasów Włodzimierza Wielkiego na niebieskiej tarczy – i wielką – której wygląd nie został jeszcze ustalony. Jako wielki herb najprawdopodobniej przyjęty zostanie projekt, w którym tarczę z małym herbem podtrzymują: z lewej strony – lew z godła Księstwa Halickiego, z prawej strony – kozak z muszkietem z godła Hetmańszczyzny; herb jest zwieńczony koroną Włodzimierza Wielkiego, symbolizującą suwerenność kraju, zaś u jego podnóża przebiega wstęga w barwach flagi, pod którą znajduje się ornament roślinny z kłosami pszenicy i owocami kaliny.

Historyczne regiony Ukrainy

Hymn

Hymnem Ukrainy jest pieśń „Ще не вмерла Україна” (Szcze ne wmérla Ukrajína – Jeszcze Ukraina nie umarła). Jest to utwór stosunkowo młody, a postacie jego autorów mogą z powodzeniem służyć jako symbol zjednoczenia rosyjskiej i austriackiej części Ukrainy. Słowa napisał w 1862 r. Pawló Czubýnśkyj – etnograf i poeta z Kijowa (1839-1884), członek Rosyjskiego Towarzystwa Geograficznego, zesłany, a następnie objęty zakazem osiedlania się na Ukrainie – zaś muzykę do nich skomponował rok później ks. Mychájlo Werbýćkyj (1815-1870) – kompozytor i kierownik chórów (m. in. w Instytucie Stawropigijskim we Lwowie), długoletni proboszcz parafii w Młynach (obecnie Polska). Pieśń bardzo szybko stała się popularna na całej Ukrainie, a w końcu została ogłoszona hymnem Ukraińskiej Republiki Ludowej (do miana tego jeszcze przez kilka dziesięcioleci pretendowało również kilka innych utworów, szczególnie „Boże welykyj jedynyj, nam Ukrajinu chrany”, a na Zakarpaciu – „Ja Rusyn jesm´”).

W rzeczywistości Konstytucja Ukrainy ustaliła jedynie melodię hymnu, zaś o tekście mówi tylko tyle, że zostanie ustalony odrębną ustawą. Państwowa komisja konkursowa ogłosiła, że żaden z zaproponowanych tekstów nie jest odpowiedni dla hymnu, więc prezydent Kuczma zgłosił projekt ustawy z pierwszą zwrotką i refrenem zmienionego nieco tekstu Czubynśkiego. Równolegle zgłoszono też kilka innych projektów.

A oto jedna z tradycyjnych wersji wiersza Czubynśkiego:

Państwo

Ustrój

Urzędowa nazwa państwa brzmi Ukraina (ukr. Україна – Ukrajína) – bez żadnych dodatkowych określeń typu „republika”. Warto wspomnieć, że oprócz najbardziej rozpowszechnionej u nas wersji genezy tej nazwy (że niby ‘u kraju’ Polski, zresztą Rosjanie uważają, że ‘u kraju’ Rosji…) istnieją też inne: druga wiąże ją z rzeczownikiem kraj w znaczeniu ‘własny kraj, ziemia’; trzecia – z czasownikiem ukrajati ‘oddzielić, wyodrębnić z większej całości’, a więc ‘terytorium wydzielone z ziem słowiańskich, które stało się odrębną całością’.

Czwarta koncepcja wywodzi nazwę Ukraina od prasłowiańskich rzeczowników krajь ‘terytorium’ i ukrajь ‘część terytorium’; z czasem nabrały one znaczenia ‘granica, kraj terytorium’, zaś samą powierznię przezeń ograniczoną określono przez dodanie sufiksu -ina: krajina ‘kraina’, a u Słowian wschodnich również ukrajina ‘część krainy, kraju’. Najprawdopodobniej w tym właśnie znaczeniu (jako nazwa pospolita) pojawia się to słowo po raz pierwszy – w „Powieści lat minionych”, gdzie kronikarz zanotował: „W tejże wyprawie został złożony Włodzimierz Glebowicz niemocą ciężką, od której i zmarł. […] Za jego właśnie panowania ukraina wielce się wzmocniła” (ukraina – prawdopodobnie księstwo perejasławskie), a dalej: „I przyjechał więc on [Rościsław Romanowicz] do ukrainy halickiej, i objął dwa grody halickie, a stamtąd poszedł do Halicza za ich radą” (ukraina halicka – tzn. ziemia, księstwo halickie). Później spotykamy nazwę ukraina litewska ‘część Rusi, która weszła w skład Wielkiego Księstwa Litewskiego’. Ostatecznie Ukraina wyparła Ruś na oznaczenie całości terytorium zamieszkałego przez Ukraińców – zarówno wśród Ukraińców, jak i wśród Polaków i Rosjan, był to jednak proces powolny (w Rosji przez długi czas słowa „Ukraina” i „Ukrainiec” były zakazane, gdyż przeczyły oficjalnemu poglądowi, że Rosja-Ruś jest jedna i podobnie naród rosyjski – wielko- i małoruski).

Oficjalnie Ukraina uzyskała niepodległość 1 grudnia 1991 r., jednak świętem narodowym jest rocznica proklamowania deklaracji niepodległości – 24 sierpnia 1991.

Konstytucja została przyjęta 28 czerwca 1996 r. Wprowadzony (lub raczej zatwierdzony) przez nią ustrój można określić jako republikę prezydencką – bowiem to prezydent (президент – prezydént) ma najszersze kompetencje. Premier (прем’єр-міністр – premjér-minístr) jest człowiekiem prezydenta, przy czym jego rząd musi uzyskać akceptację parlamentu.

Parlament jest jednoizbowy i nosi nazwę Rady Najwyższej (Верховна Рада – Werchówna Ráda). Zarówno prezydent, jak i deputowani są wybierani w powszechnych wyborach bezpośrednich. Kadencja prezydenta trwa 5 lat, a parlamentu – 4 lata. Połowę z 450 deputowanych wybiera się w wyborach proporcjonalnych głosując na kandydatów z list komitetów wyborczych, natomiast drugą połowę – w okręgach jednomandatowych.

Podział administracyjny

Ukraina dzieli się na 27 jednostek administracji państwowej najwyższego szczebla; są to 24 obwody (область – óblasť), Autonomiczna Republika Krym i 2 miasta wydzielone – Kijów i Sewastopol.

Szczególny status Krymu wiąże się z faktem, iż region ten był „od zawsze” podległy bezpośrednio Rosji i dopiero w 1954 r. – z okazji rocznicy umowy perejasławskiej – został „sprezentowany” Ukrainie. W wyniku masowych przesiedleń, większość jego ludności stanowią dziś Rosjanie, którzy po rozpadzie ZSRR zaczęli zgłaszać postulaty powrotu do Rosji – autonomia była ceną, jaką rząd ukraiński zgodził się zapłacić za pozostanie Krymu w składzie państwa ukraińskiego. Sewastopol został dodatkowym miastem wydzielonym jako siedziba rosyjskiej Floty Czarnomorskiej.

Podział administracyjny

Powierzchnia i ludność obwodów 4