Program 05 WDS
Dr Sławomir Łodziński
Zakład Socjologii Ogólnej IS UW
WSTĘP DO SOCJOLOGII. Program wykładu, podręczniki oraz lektury do ćwiczeń
w roku akademickim 2005/2006
Celem wykładu oraz ćwiczeń jest wprowadzenie do podstawowych pojęć i problemów socjologii. Ma on przygotować studentów do bardziej wyspecjalizowanych przedmiotów prowadzonych w Instytucie Socjologii. Wykład kończy się egzaminem w semestrze letnim.
Podręczniki:
- podręcznik zalecany: Barbara Szacka, Wprowadzenie do socjologii, Oficyna Naukowa, Warszawa 2003 (lub nowsze wydania);
- inne podręczniki:
o Piotr Sztompka, Socjologia. Analiza społeczeństwa, Wydawnictwo Znak, Kraków 2002;
o Anthony Giddens, Socjologia, przeł. A. Szulżycka, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2004;
o Jonathan H. Turner, Socjologia. Koncepcje i ich zastosowania, przeł. E. Różalska, Zysk i S-ka Wydawnictwo, Poznań 1998;
- Lektury do ćwiczeń:
o ksero materiałów z WDS z IS UW z poprzednich lat (dostępne w Czytelni IS UW plus nowe lektury);
o Piotr Sztompka, Marek Kucia (red.), Socjologia. Lektury, Wydawnictwo Znak, Warszawa 2005 (wybrane teksty).
SEMESTR ZIMOWY
1 -2. Zagadnienia wstępne – charakter socjologii i historyczne warunki jej powstania.
Określenie przedmiotu i zarys programu wykładu, literatura i organizacja zajęć, sposób zaliczenia zajęć i przeprowadzenia egzaminu. Przedsocjologiczna wiedza o społeczeństwie. Wiedza potoczna. Historyczne warunki narodzin socjologii. Socjologia jako nauka. Przedmiot socjologii, główne pojęcia i koncepcje. Wewnętrzne zróżnicowanie socjologii. Główne metody badań socjologicznych.
3. Biologiczne podstawy życia społecznego.
Ekologia, etologia i socjobiologia. Podstawowe problemy życia społecznego istot żywych. Ewolucyjne dziedzictwo człowieka. Główne idee socjobiologii.
4. Socjalizacja.
Interakcje a proces stawania się człowiekiem. Mechanizmy i stadia procesu socjalizacji. Koncepcje socjalizacji.
5 -6. Kulturowe podstawy życia społecznego.
Naukowe i potoczne rozumienie kultury. Pojęcie i sfera kultury. Kategorie kultury. Wielość kultur. Kultura symboliczna - wartości, normy i symbole. Kultura dominująca, kultura uprawniona, kapitał kulturowy. Czas i przestrzeń w doświadczeniu człowieka. Problem języka i myślenia o świecie. Problem relatywizmu kulturowego.
7. Role społeczne i kontrola społeczna. Pozycje i role społeczne. Spojrzenie „dramaturgiczne”. Mechanizmy kontroli społecznej. Normy i wartości. Instytucje kontroli społecznej. Systemy normatywne i sankcje. Konformizm i dewiacja. Stabilność i zmiana w porządku społecznym.
8. Grupa społeczna i więź społeczna.
Pojęcie grupy i więzi społecznej. Zbiorowość a grupa. Odmiany grup społecznych. Grupy formalne i nieformalne, pierwotne i wtórne. Społeczność lokalna. Małe grupy i społeczność lokalna. Grupy sformalizowane.
9. Rodzina - pokrewieństwo – demografia.
Małżeństwo i strategie zawierania małżeństw. Pojęcie rodziny, struktura i funkcje, podziały. Rodzina we współczesnym społeczeństwie polskim. Demografia i teoria przejścia demograficznego
10. Zachowania zbiorowe, ruchy społeczne i protest społeczny (konflikt)
Spontaniczne zachowania zbiorowe. Pojęcie ruchu społecznego i jego typy. Konflikt społeczny. Regulowanie i instytucjonalizacja konfliktów.
11. Religia.
Religia jako regulator zachowań społecznych. Religia w ujęciu socjologicznym. Teorie religii. Synkretyzm religijny. Zjawisko indywidualizacji i „prywatyzacji religii”. Nowe ruchy religijne. Religijność i Kościół katolicki we współczesnym społeczeństwie polskim.
12. Naród i pojęcie etniczności.
Kategorie „swój” i „obcy” w życiu społecznym. Dystans i obcość kulturowa/etniczna. Stereotypy i obrazy etniczne. Zjawisko etniczności i jej przejawy. Grupa etniczna.
13-14. Naród i mniejszości narodowe.
Zagadnienie narodu w socjologii. Naród a państwo. Problem państwa narodowego. Kultura narodowa. Ethnos i demos. Badania charakteru narodowego. Przykład: tworzenie świadomości narodowej w Polsce. Zróżnicowanie etniczne społeczeństwa i pojęcie mniejszości narodowych. Mniejszości narodowe w Polsce. Polityka państwa wobec mniejszości po 1989 r.
15. Instytucje społeczne i organizacje (biurokracja). Socjologiczne rozumienie instytucji. Typy i rodzaje instytucji. Podejście instytucjonalne w socjologii. Instytucja a organizacja. Problem biurokracji. Teoria biurokracji Maxa Webera. Ograniczenia racjonalności i dysfunkcje biurokracji.
SEMESTR LETNI
1 (16). Struktura społeczna i zróżnicowanie społeczne.
Pojęcie struktury społecznej. Wielkie i małe struktury. Podziały społeczne. Nierówności społeczne. Funkcja i geneza nierówności. Bogactwo i bieda.
2 (17). Klasy i warstwy.
Pojęcie klasy społecznej. Różne koncepcje klas społecznych. Klasa w znaczeniu ekonomicznym i w systemie stratyfikacji. Struktura klasowa w świadomości społecznej (ujęcie St. Ossowskiego). Stratyfikacja społeczna. Czynniki stratyfikacji społecznej. Koncepcje zróżnicowania społecznego.
3 (18). Struktura społeczna i ruchliwość społeczna. Ruchliwość społeczna. Ruchliwość międzypokoleniowa i wewnątrz pokoleniowa. Modele badań ruchliwości społecznej.
4 (19). Struktura społeczna a płeć i wiek
Badanie zróżnicowania społecznego. Płeć i wiek jako kategorie zróżnicowania społecznego. Dyskryminacja kobiet. Młodzież i ludzie starzy.
5. (20). Nierówności społeczne w Polsce współczesnej
Klasy i warstwy w Polsce, historia i współczesność. Główne osie podziałów społecznych w Polsce. Ruchliwość społeczna, teraz i obecnie. Prezentacja wyników badań socjologicznych.
6 (21). Polityka i władza
Socjologiczne rozumienie polityki i władzy. Władza prawomocna. Instytucjonalizacja władzy i systemu politycznego. Zachowania polityczne, kultura polityczna, socjalizacja polityczna. Główne podziały polityczne (lewica i prawica).
7 (22). Demokracja w ujęciu socjologicznym.
Rozumienie demokracji i jej typy. Problemy działania demokracji. Demokracja w rozumieniu substancjalnym i proceduralnym. Demokracja liberalna (poliarchia). Wybory, frekwencja wyborcza, badania opinii publicznej a wybory, partie i grupy nacisku.
8 (23). Państwo
Rozumienie państwa, struktura i instytucje oraz funkcje państwa. Państwo jako instrument przymusu i kontroli społecznej. Państwowe instytucje socjalne, państwo socjalne i państwo dobrobytu (welfare state). Wpływ polityki państwa na sytuację społeczeństwa.
9 (24). Gospodarka i rynek (porządek ekonomiczny).
Stosunki ekonomiczne jako stosunki społeczne. Typy ładu ekonomicznego. Instytucja rynku w myśli społecznej. Gospodarka w społeczeństwie. Problemy społeczne – bezrobocie.
10–11 (25-26). Zmiana i rozwój społeczny, postęp
Klasyczne teorie rozwoju i zmiany społecznej. Źródła zmian społecznych. Innowacje i ich dyfuzje. Modernizacja i urbanizacja. Rozwój zależny. Rozwój zrównoważony. Typy społeczeństw. Kryteria rozwoju społecznego (Human Development Index). Porównania międzynarodowe.
12-13 (27-28). Nowoczesność („późna nowoczesność”) i globalizacja
Nowoczesność w ujęciu socjologicznym Pojęcie „globalizacji” i „nowej lokalności”. Procesy globalizacji w różnych dziedzinach. „Globalna wioska„ (McLuhan), macdonaldyzacja (Ritzer), Wallerstein – centrum, półperyferie i peryferie. Polska na tle Europy i świata.
14 (29). Migracje i „nowe mniejszości”
Migracje - rozumienie zjawiska, migracje wewnętrzne i zagraniczne. Przyczyny migracji zewnętrznych. Migracje a globalizacja i integracja europejska a migracje. Migracje w Polsce po 1990 r.
15 (30). Podsumowanie wykładu
Podsumowanie wykładu. Nowe koncepcje i wyzwania badawcze w socjologii współczesnej. Klasycy a współczesność. Zaangażowanie socjologii w życie publiczne. Perspektywy rozwoju dyscypliny. Socjologia światowa a socjologia polska.
mtx