mgr Sylwia Urbańska
Zakład Metodologii Badań Socjologicznych
e-mail: urbanskas@is.uw.edu.pl
dyżur: czwartki: 12.00 – 13.00 (I. piętro, pok.103)
semestr letni 2007/2008
Cel i program zajęć:
W pierwszej części zajmiemy się specyfiką badań jakościowych i strukturą procesu badawczego. Omówimy mocne i słabe strony metod jakościowych oraz możliwości, jakie otwierają przed badaczem.
Następnie przejdziemy do omówienia technik badawczych. Będą to zarówno techniki niereaktywne, w których zakłócający wpływ socjologa jest najmniejszy (różne rodzaje dokumentów zastanych) oraz takie, w których badacz gra bardziej aktywną rolę, jak wywiad indywidualny i grupowy. Zajmiemy się również zróżnicowanym obszarem, jakim jest podejście biograficzne. Tutaj omówimy materiały, które mogą powstawać bez ingerencji badacza (np. listy), lub być stworzone przez osobę badaną (np. pamiętniki, wywiad biograficzny). Zwrócimy również uwagę na możliwości jakie otwiera przed badaczem socjologia wizualna (materiały empiryczne zastane i wywołane przez badacza). Pierwsze zajęcia z technik badawczych będą poświęcone obserwacji, na których omówimy raporty z obserwacji, jaką przeprowadzą Państwo na ‘Manifie 2008’ lub w wybranym, warszawskim barze mlecznym.
Kolejna część zajęć obejmuje lekturę prac socjologicznych, w których materiały jakościowe zostały poddane analizie. W socjologii zarówno materiały jak i strategie analityczne są bardzo różnorodne. Materiałami, na których się skupimy będą pamiętniki, wywiady narracyjne, oraz materiały medialne, dokumenty. Strategie analityczne zastosowane w tekstach to analiza treści, analiza pól semantycznych, podejście narracyjne oraz analizy: dyskursu i konwersacyjna.
Podstawą zaliczenia ćwiczeń jest:
1) Obecność na zajęciach (powyżej 2 nieobecności – zaliczenie materiału)
2) Odpowiedzi na pytania do lektur (2 nieprzygotowania).
UWAGA: Jeśli wykorzystane nieprzygotowania i nieobecności sumują się do trzech, w razie każdej następnej nieobecności lub nieprzygotowania konieczne staje się zaliczenie materiału!
3) Krótki (2-3 str.) raport z obserwacji własnej przeprowadzonej w trakcie ‘Manify 2008’ (Manifa prwdp. odbędzie się 8 marca, ale to jeszcze potwierdzę!) lub w wybranym, warszawskim barze mlecznym. Raport należy przesłać najpóźniej do godz. 19.00, 10 marca!!!
4) Raport z badań jakościowych napisany indywidualnie lub w 2- 4 osobowej grupie (100% oceny końcowej, przy czym podstawą do jej wystawienia jest spełnienie wymogów przedstawionych w pkt 1-3 )
5) Zachęcam do aktywności na zajęciach – wysoka podwyższa ocenę końcową!
Organizacja pracy nad raportem:
11.03. zgłoszenie tematów badań (zgłoszenie w formie pisemnej).
29.04. prezentacja projektów badawczych (zgłoszenie w formie pisemnej, dyskusja nad projektami na zajęciach).
30.06 termin oddawania ostatecznych wersji raportów w sesji letniej.
I. WSTĘP DO BADAŃ JAKOŚCIOWYCH
1. Ilość nie wyznacza wzorca – specyfika badań jakościowych. Wybór tematu. (26.II)
· Sułek A., Polska socjologia ankietowa wobec nowych doświadczeń, w: KiS [Kultura i Społeczeństwo] 1990, albo w: W terenie, w archiwum, w laboratorium. Warszawa: IS UW 1990, albo w: Ogród metodologii socjologicznej. Warszawa: Scholar 2002
· Rubin I., Rubin H., Jak zmierzać do celu nie związując sobie rąk. Projektowanie wywiadów jakościowych, w: L. Korporowicz (red.), Ewaluacja w edukacji. W-wa: Oficyna Naukowa 1997
[‘MANIFA 2008’ – (8.III) /lub wybrany warszawski bar mleczny – obserwacje własne; termin nadsyłania raportów – do godz. 19.00, 10.III; do przeprowadzenia obserwacji należy przygotować się z lektur w pkt 3 ]
3. Obserwacja (11.III) – (obserwacje własne - ‘Manifa 2008’/’bar mleczny’ - dyskusja na zajęciach).
· Patton Q, Obserwacja – metoda badań terenowych, w: L. Korporowicz (red.), Ewaluacja w edukacji. W-wa: Oficyna Naukowa 1997, s. 201-224.
· Lofland J., Snow D.A., Anderson L., Lofland L.H., Data logging in obserwation: Fieldnotes, w: Lofland J. (et al.) Analyzing Social Settings. A Guide to Qualitative Obserwation and Analysis, Toronto: Thomson Wadsworth 2006, s. 108-117
4. Obserwacja (c.d.), etyka badań (18.III)
· Moczydłowski P., O sposobach wglądu w sekrety stosunków międzyludzkich, KiS 1990 nr 1
· Kleszcz I., Wykorzystanie ukrytej obserwacji uczestniczącej w badaniu stylu życia szarej strefy, KiS 2004 nr 2
· Kamiński M., Subkultura aresztów śledczych, SS [Studia Socjologiczne] 1993 nr 3-4
4. Indywidualny wywiad jakościowy. (01.IV)
· Hammersley M., Atkinson P., Wypowiedzi członków grupy: słuchanie i zadawanie pytań. w: Metody badań terenowych. Poznań: Zysk 2000, s. 131-162.
· Grzegołowska-Klarkowska H., T. Szutrowa, Technika prowadzenia wywiadu. w: T. Szutrowa (red.), Swobodne techniki diagnostyczne. W-wa: Wyd. UW 1987, s. 46-72
5. Wywiady grupowe (08.IV)
· Dukaczewska-Nałęcz A., Zogniskowane wywiady grupowe – jakościowa technika badawcza, w: Domański H. i in. (red.), Spojrzenie na metodę, Warszawa IFiS PAN 1999, s. 149-160
· Konecki K., Wywiad grupowy. w: Studia z metodologii badań jakościowych. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN 2000, s. 71-89
· Sułek A., Socjolog wobec danych urzędowych, KiS 1986 nr 1. albo w: Ogród metodologii socjologicznej. Warszawa: Scholar 2002
· Hammersley M., Atkinson P., Metody badań terenowych. Poznań: Zysk 2000, rozdz. 6 Dokumenty
7. Materiały biograficzne (dokumenty osobiste i narracje biograficzne) (22.IV)
· Helling I. K., Metoda badań biograficznych. w: Włodarek J., M. Ziółkowski, Metoda biograficzna w socjologii, PWN 1990, s. 12-37.
· Szpakowska M., Nowe dokumenty osobiste. w: Chcieć i mieć. Samowiedza obyczajowa w Polsce czasu przemian, Wydawnictwo WAB 2003
· Prawda M., Biograficzne odtwarzanie rzeczywistości (O koncepcji badań biograficznych Fritza Schütze). Studia Socjologiczne 1989 nr 4, s. 81-99.
8. Prezentacje projektów badawczych (29.IV)
· Konecki K., Wizualne wyobrażenia. Główne strategie badawcze w socjologii wizualnej a metodologia teorii ugruntowanej. w: Przegląd Socjologii Jakościowej, QSR – edycja polska, nr 1, tom 1, 2005
http://www.qualitativesociologyreview.org/PL/Volume1/PSJ_1_1_Konecki.pdf
III. ANALIZA DANYCH JAKOŚCIOWYCH
10. Strategia teorii ugruntowanej - propozycja analizy oraz procedura kodowania materiału jakościowego (13.V).
· Konecki K., Studia z metodologii badań jakościowych, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN 2000, s. 48-55.
· Strauss A., A class session: pain management, w: A. Strauss, Qualitative analysis for social scientists, Cambridge 1987, 41-50
11/12. Jakościowa i ilościowa analiza treści (tekstu). (20.V i 27.V)
· Engelking B., „Szanowny Panie Gestapo”. Donosy do władz niemieckich w Warszawie
i okolicach w latach 1940-1941, Warszawa: Instytut Filozofii i Socjologii PAN 2003,
s. 5-28, 82-111. (analiza świadectw historycznych)
· Wierzbicka A., Emocje, język i „skrypty kulturowe”, w: A. Wierzbicka, Język, umysł, kultura, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN 1999, s. 63-189 (analiza lingwistyczno-semantyczna, przykład zastosowania różnorodnych źródeł danych: dokumenty zastane i obserwacje uczestniczące, etc.)
· Kłosiński M., Semantyczna analiza pojęć „bezrobocie” i „bezrobotny” („bezrobotni”) w wypowiedziach prasowych, KiS 1994, nr 3. (analiza pól semantycznych )
· Zawadzki B., Lazarsfeld P., Psychologiczne konsekwencje bezrobocia, KiS 1993, nr 2, lub nowe tłumaczenie: w: M. Jahoda i in., „Bezrobotni Marienthalu”, Warszawa 2007 (analiza pamiętników).
13. Analiza dyskursu, analiza konwersacyjna, analiza treści (tekstu). (03.VI)
· Kaźmierska, K. Analiza procesu wykorzenienia w narracjach wojennych mieszkańców kresów wschodnich, SS 1997 nr 1, s. 57-84 (analiza wywiadów narracyjnych)
· Czyżewski M., Piotrowski A., Spór o AIDS, czyli kto panuje w dyskursie o moralności? w: Czyżewski M., Dunin K., Piotrowski A. [red.], Cudze problemy. O ważności tego, co nieważne. Analiza dyskursu publicznego w Polsce, Warszawa 1991 (analiza dyskursu przy użyciu analizy konwersacyjnej)
mtx