uzasadnieniemetafizyki.pdf

WWW.FILOZOF.PL – Studencki Serwis Filozoficzny

IMMANUEL KANT

UZASADNIENIE METAFIZYKI

SPIS TRE ĺ CI

MORALNO ĺ CI

Od redaktora . . . . . . . . . . . . . . . . . . . VII

UZASADNIENIE METAFIZYKI MORALNO ĺ CI

Przedmowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3

R o z d z i a ł I. Przej Ļ cie w zakresie moralno Ļ ci od pospolitego

poznania rozumowego do poznania filozoficznego. 11

R o z d z i a ł II. Przej Ļ cie od popularnej filozofii moralnej do

metafizyki moralno Ļ ci . . . . . . . . . . . 29

Autonomia woli jako najwy Ň sza zasada moralno Ļ ci . . . . 78

Hetrronomia woli jako Ņ ródło wszystkich pozornych zasad

moralno Ļ ci. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 79

Podział wszystkich mo Ň liwych zasad moralno Ļ ci według przyj ħ tego

podstawowego poj ħ cia heteronomii . . . . . . . 80

R o z d z i a ł III. Przej Ļ cie od metafizyki moralno Ļ ci do krytyki

czystego praktycznego rozumu . . . . . . . . 86

Pojecie wolno Ļ ci jest kluczem do wyja Ļ nienia autonomii woli. 86

Wolno Ļę nale Ň y z góry przyj Ģę jako własno Ļę woli wszystkich

istot rozumnych. . . . . . . . . . . . . . . . . 88

O interesie przywi Ģ zanym do idej moralno Ļ ci . . . . . . . 89

W jaki sposób jest mo Ň liwy imperatyw kategoryczny . . . . 97

O ostatecznej granicy wszelkiej praktycznej filozofii . . . 99

Uwaga ko ı cowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . n i

Skorowidz poj ħę i nazwisk . . . . . . . . . . . . . . . . 1 1 3

Słowniczek terminologiczny . . . . . . . . . . . . . . . . 1 3 5

WWW.FILOZOF.PL – Studencki Serwis Filozoficzny

Uzasadnienie metafizyki moralnoici Kanta w tłumaczeniu

M Ļ cisława Wartenberga ukazało si ħ po raz pierwszy nakładem

Polskiego Towarzystwa Filozoficznego w r. 1906. Motywuj Ģ c

potrzeb ħ udost ħ pnienia tego dzieła czytelnikowi polskiemu, tłumacz

pisał w posłowiu:

«Prócz drobniejszych rozpraw dotykaj Ģ cych b Ģ d Ņ bezpo-

Ļ rednio, b Ģ d Ņ po Ļ rednio zagadnie ı etyki, pozostawił Kant trzy

dzieła tre Ļ ci etycznej, a mianowicie:

1. Grundlegung Ň ur Melaphysik der Sitten (Uzasadnienie meta-

fizyki moralno Ļ ci). Dzieło to wyszło w r. 1785, w drugim wydaniu

w r. 1786, w trzecim w r. 1792, w czwartym w r. 1797. Prócz tego

pojawiły si ħ jeszcze za Ň ycia Kanta cztery przedruki.

2. Kritik der praktisehen Yernunft (Krytyka praktycznego ro-

zumu), z r. 1788.

3. Metaphysik der Sitten (Metafizyka moralno Ļ ci), z r. 1797.

Stosunek tych dzieł do siebie jest nast ħ puj Ģ cy:

Pierwsze traktuje o najwy Ň szej zasadzie moralno Ļ ci i rozwija

bardzo doniosłe poj ħ cie pa ı stwa celów, które Kant w nast ħ pnych

dziełach pomin Ģ ł. Drugie zajmuje si ħ krytyk Ģ władzy moralnej i

zawiera nader wa Ň n Ģ dla Kaniowskiego systematu filozoficznego

nauk ħ o postulatach praktycznego rozumu. W trzecim dziele

mie Ļ ci si ħ systematyczny wykład etyki oraz filozofii prawa.

Jako podstawowa praca z zakresu etyki Kaniowskiej za-

sługiwało pierwsze z wymienionych dzieł przede wszystkim na

to, Ň eby przyswoi ę je naszej literaturze filozoficznej*.

Przekład M. Wartenberga był dokonany na podstawie tekstu

niemieckiego umieszczonego w zbiorowym wydaniu Kanta,

podj ħ tym przez berli ı sk Ģ Akademi ħ Umiej ħ tno Ļ ci 1 (*Kanti

Gesammelte Schriften», herausgegeben von der KSniglich Preussischen

Akademie der Wissenschaften, Band IV, Berlin 1903).

' Paginacj ħ tego wydania zaznaczono na marginesie, dodaj Ģ c równie Ň

— w nawiasach graniastych — paginacj ħ pierwszego wydania z r. 1785.

WWW.FILOZOF.PL – Studencki Serwis Filozoficzny

VIII

Od redaktora

Komitet Redakcyjny Biblioteki Klasyków Filozofii, przy-

st ħ puj Ģ c do wydania w ramach Biblioteki przekładów zasadni-

czych dziel Kanta, postanowił przede wszystkim wykorzysta ę ju Ň

istniej Ģ ce tłumaczenia, o ile odpowiadaj Ģ wymogom naukowym.

Do takich tłumacze ı nale Ň y niew Ģ tpliwie przekład M Ļ cisława

Wartenberga. Ale tłumaczenie Uzasadnienia metafizyki moralno Ļ ci,

dokonane prawie przed pół wiekiem, stawiało sobie — jak o tym

Ļ wiadczy wykonanie — wymogi tak wielkiej wierno Ļ ci w stosunku

do oryginału, Ň e niejednokrotnie zachowywało nie tylko

konstrukcj ħ zdania, ale nawet nast ħ pstwo wyrazów. Poniewa Ň za Ļ

dzieło Kanta jest pisane zdaniami nie tylko bardzo długimi, ale

cz ħ sto o zawiłej i nieprzejrzystej strukturze syntaktycznej, przekład

stał si ħ miejscami trudny do czytania i nabrał szeregu cech obcych

j ħ zykowi polskiemu. Z tego powodu trzeba było podda ę

tłumaczenie M. Wartenberga do Ļę wydatnej rewizji j ħ zykowej,

której zadaniem było uczyni ę tekst bardziej zrozumiałym i nada ę

mu — przy zachowaniu wiernie sensu — charakter wi ħ kszej

swobody. Słowa, które w tym celu trzeba było czasem doda ę w

tłumaczeniu, uj ħ to w nawias graniasty. Przy terminach lub

zwrotach szczególnie trudnych do oddania w j ħ zyku polskim

podano obok (w nawiasach okr Ģ głych) lub w przypisach brzmienie

oryginalne i ew. obja Ļ nienie l . Tylko w bardzo nielicznych

miejscach redaktor musiał przeprowadzi ę pewne zmiany raczej

rzeczowej natury, by usun Ģę odchylenia tłumaczenia od sensu

oryginału.

UZASADNIENIE

METAFIZYKI

MORALNO ĺ CI

Roman Ingarden

Kraków, w sierpniu 1952 r.

Przypisy opatrzone asteryskiem pochodz Ģ od Kanta, pozostałe,

opatrzone odsyłaczami liczbowymi, od redakcji niniejszego przekładu.

WWW.FILOZOF.PL – Studencki Serwis Filozoficzny

Przedmowa

mi]

Staro Ň ytna filozofia grecka dzieliła si ħ na trzy nauki: ss?

na fizyk ħ , etyk ħ ł logik ħ . Podział ten odpowiada

zupełnie naturze rzeczy i nie wymaga Ň adnej poprawki,

chyba tylko dodania jego zasady, Ň eby w ten sposób

cz ħĻ ciowo upewni ę si ħ o jego zupełno Ļ ci, cz ħĻ ciowo móc

nale Ň ycie oznaczy ę jego konieczne poddziały.

Wszelkie poznanie rozumowe jest albo materialne i

rozwa Ň a jaki Ļ przedmiot; albo formalne i zajmuje si ħ

tylko sam Ģ form Ģ intelektu i rozumu oraz ogólnymi

prawidłami my Ļ lenia w ogóle, bez wzgl ħ du na ró Ň nic ħ

przedmiotów. Formalna filozofia nazywa si ħ logik Ģ ,

materialna za Ļ , która ma do czynienia z pew- pv] nymi

przedmiotami i prawami, jakim one podlegaj Ģ , jest znowu

dwojakiego rodzaju. Prawa te bowiem s Ģ albo prawami

przyrody, albo wolno Ļ ci. Nauka, traktuj Ģ ca o pierwszych,

zwie si ħ fizyk Ģ , o drugich — etyk Ģ ; tamt Ģ nazywamy

tak Ň e nauk Ģ o przyrodzie, t ħ — nauk Ģ o moralno Ļ ci.

Logika nie mo Ň e mie ę Ň adnej cz ħĻ ci empirycznej,

tj. takiej, w której powszechne i konieczne prawa my-

Ļ lenia polegałyby na podstawach zaczerpni ħ tych z do-

Ļ wiadczenia; inaczej bowiem nie byłaby logik Ģ , tj. ka-

nonem dla intelektu i rozumu, który przy wszelkim

my Ļ leniu obowi Ģ zuje i musi by ę dowiedziony (demon-

st ı ert). Natomiast zarówno naturalna, jak moralna filo-

zofia mo Ň e mie ę sw Ģ cz ħĻę empiryczn Ģ , poniewa Ň tamta

musi wyznacza ę prawa przyrodzie jako przedmiotowi

do Ļ wiadczenia, ta za Ļ woli człowieka, o ile wola podlega

WWW.FILOZOF.PL – Studencki Serwis Filozoficzny

Przedmowa

wpływom przyrody. Wprawdzie pierwsze [s Ģ wyzna-m

czone] jako prawa, według których wszystko si ħ doko-388

nywa, drugie za Ļ jako takie, według których wszystko

powinno si ħ dzia ę , jednak tak Ň e z uwzgl ħ dnieniem wa-

runków, przy których cz ħ sto si ħ nie dzieje.

Wszelk Ģ filozofi ħ , o ile opiera si ħ na podstawach do-

Ļ wiadczenia, mo Ň na nazwa ę empiryczn Ģ , t ħ za Ļ , która

nauki swe wykłada tylko na podstawie zasad a priori, fi-

lozofi Ģ czyst Ģ . Tadruga, je Ň eli jest tylko formalna, zwie

si ħ logik Ģ ; je Ň eli za Ļ ogranicza si ħ do pewnych okre Ļ lo-

nych przedmiotów intelektu, zwie si ħ metafizyk Ģ .

W ten sposób wyłania si ħ idea podwójnej metafi-

zyki, metafizyki p r z y r o d y i metafizyki moral-

no Ļ ci. Fizyka b ħ dzie wi ħ c miała sw Ģ cz ħĻę empiryczn Ģ ,

ale tak Ň e cz ħĻę rozumow Ģ , a tak samo etyka, chocia Ň

tutaj cz ħĻę empiryczna w szczególno Ļ ci mogłaby si ħ

nazywa ę praktyczn Ģ antropologi Ģ , rozumowa za Ļ

wła Ļ ciwie — f i l o z o f i Ģ m o r a l n Ģ .

Wszystkie gał ħ zie przemysłu, rzemiosła i sztuki zy-[Vii

skały przez podział prac, poniewa Ň nie jeden człowiek robi

wszystko, lecz ka Ň dy ogranicza si ħ do pewnej pracy, która

swym sposobem traktowania ró Ň ni si ħ znacznie od innych,

a czyni to, by móc j Ģ wykona ę jak najdoskonalej i z

wi ħ ksz Ģ łatwo Ļ ci Ģ . Gdzie prace nie s Ģ w ten sposób

rozró Ň nione i podzielone, gdzie ka Ň dy jest majstrem do

wszystkiego, tam rzemiosła znajduj Ģ si ħ jeszcze w stanie

najwi ħ kszego barbarzy ı stwa. Nie byłoby wprawdzie

przedmiotem niegodnym rozwa Ň enia zapyta ę , czy czysta

filozofia nie domaga si ħ dla ka Ň dej ze swych cz ħĻ ci

osobnego pracownika i czy nie działoby si ħ lepiej z cało Ļ ci Ģ

zaj ħę naukowych, gdyby si ħ ostrzegło tych, którzy przywykli

sprzedawa ę wiedz ħ empiryczn Ģ zmieszan Ģ z rozumow Ģ —

odpowiednio do gustu publiczno Ļ ci — we wszelkich im

samym nie znanych sto-

Przedmowa

sunkach i którzy sami siebie nazywaj Ģ samodzielnymi

my Ļ licielami, a innych, którzy przyrz Ģ dzaj Ģ tylko cz ħĻę

rozumow Ģ , zw Ģ m ħ drkami, Ň eby nie uprawiali jednocze Ļ nie

dwu zaj ħę , które sposobem ich traktpwania nadzwyczajnie si ħ

ró Ň ni Ģ , z których ka Ň de wymaga mo Ň e osobnego talentu i

których poł Ģ czenie w jednej ivm osobie tylko partaczy

wytwarza. Mimo to pytam tu jednak tylko o to, czy natura

nauki nie wymaga, by zawsze starannie odgraniczy ę cz ħĻę

empiryczn Ģ od cz ħĻ ci rozumowej i wła Ļ ciw Ģ (empiryczn Ģ )

fizyk ħ poprzedzi ę metafizyk Ģ przyrody, a praktyczn Ģ

antropologi ħ — metafizyk Ģ moralno Ļ ci, któr Ģ musieliby Ļ my

oczy Ļ ci ę starannie ze wszystkich pierwiastków empirycznych,

Ň eby widzie ę , ile w obu wypadkach mo Ň e zdziała ę czysty

rozum i z jakich Ņ ródeł on te swoje wiadomo Ļ ci a priori 38«

czerpie. To ostatnie zadanie mogliby zreszt Ģ spełni ę wszyscy

morali Ļ ci (których imi ħ jest legion) albo tylko niektórzy,

czuj Ģ cy do tego powołanie.

Poniewa Ň zamierzenie moje dotyczy tutaj wła Ļ ciwie

etyki, przeto ograniczam przedło Ň one pytanie tylko do

tego: czy nie istnieje mniemanie, i Ň jest ze wszech miar

rzecz Ģ konieczn Ģ opracowa ę raz czyst Ģ filozofi ħ moraln Ģ ,

oczyszczon Ģ zupełnie ze wszystkiego, co jest tylko

empiryczne i nale Ň y do antropologii; Ň e bowiem taka

istnie ę musi, to samo przez si ħ jasno wynika z po-

wszechnej idei obowi Ģ zku i praw moralnych. Ka Ň dy

musi przyzna ę , Ň e prawo, je Ň eli ma obowi Ģ zywa ę mo-

ralnie, tj. jako podstawa zobowi Ģ zania, musi si ħ odzna-

cza ę absolutn Ģ konieczno Ļ ci Ģ ; Ň e przykazanie: nie po-

winiene Ļ kłama ę , nie jest chyba tylko dla człowieka obo-

wi Ģ zuj Ģ ce, jak gdyby inne istoty rozumne nie miały si ħ o

nie troszczy ę , i tak samo przy wszystkich innych wła-

Ļ ciwych prawach moralnych. [Musi wi ħ c przyzna ę ], Ň e

podstawy zobowi Ģ zania nie nale Ň y tutaj szuka ę w na-

Plik z chomika:

Inne pliki z tego folderu:

Inne foldery tego chomika: