Gogacz Mieczysław, Metafizyka Awicenny.pdf

AWICENNA

Abu Ali Ibn Sina

METAFIZYKA

ze zbioru pt. Księga wiedzy

tłumaczenie zespołowe

przekład poprawił i opracował oraz poprzedził wstępem pt.

O KONIECZNOŚCI STUDIOWANIA METAFIZYKI AWICENNY

Mieczysław Gogacz

ATK

WARSZAWA 1973

Mieczysław Gogacz

O KONIECZNOŚCI STUDIOWANIA METAFIZYKI AWICENNY

Spis treści

1.1. Ważniejsze dane biograficzne

1.2. Imię Awicenny

2. Cztery wersje tekstu "Metafizyki" Awicenny

2.1. "Księga uzdrowienia"

2.2. "Księga wybawienia

2.3. "Księga wyjaśnień i uwag"

2.4. "Księga wiedzy"

5. Uwagi na temat tekstów "Metafizyki" Awicenny studiowanych w Europie

4. Koncepcje wpływu Awicenny na średniowiecze

4.l. G.C.Anawati

4.2. L.Gardet

4.3. A.M.Goichon

5. Powiązania Awicenny z Arystotelesem i Tomaszem z Akwinu

5.1. Problem arystotelizmu Awicenny

5.2. Awicenna i Tomasz z Akwinu

6. Główne tezy aktualnie wykładanej metafizyki Awicenny

6.1. Wersja A.M.Goichon streszczająca metafizykę "Szifa","Nadżat" i "Iszarat wa t-tanbihat"

6.2. Powszechnie znana wersja E.Gilsona

7. Problem awiceniańskich elementów w tomizmie egzystencjalnym

8. Zagadnienie bibliografii Awicermy

8.1. Problem listy dzieł Awicenny

8.2. Informacja o dostępnych bibliografiach prac dotyczących Awicenny

9. Wykaz prac cytowanych

1. Kim był Awicenna?

1.1. Ważniejsze dane biograficzne

Awicenna urodził się w r. 980 w miejscowości Afszana koło Buchary, znajdującej

się dzisiaj w Uzbeckistanie. Był Persem, synem Irańczyka z miasta Balch w dzisiejszym

Afganistanie. Jego językiem ojczystym był język perski, lecz prawie wszystkie swoje

dzieła naukowe, oprócz "Księgi wiedzy", małego traktatu z zakresu medycyny i kilku

poematów, napisał po arabsku. W tym właśnie języku zdobył całe swoje bardzo sta-

ranne wykształcenie. Wiemy, na podstawie jego krótkiej, lecz autentycznej

autobiografii, że w Bucharze uczył się najpierw Koranu, literatury arabskiej, później

geometrii, prawa, filozofii greckiej i głównie logiki. Dystansując swoich nauczycieli

wkrótce sam opracował teologię, fizykę, matematykę, a przede wszystkim medycynę.

Mając szesnaście lat był już sławnym lekarzem, o czym świadczy fakt, że pod jego

kierunkiem pracowali inni lekarze. Przez półtora roku zajmował się wyłącznie filozofią,

a komentarz Alfarabiego wprowadził go w treść "Metafizyki" Arystotelesa. Tę

"Metafizykę", jak pisze, czytał przedtem w przekładzie czterdzieści razy. Nie mógł jej

jednak zrozumieć. Ułatwił mu to tekst Alfarabiego. W osiemnastym roku życia

opanował już wszystkie znane nauki.

Wezwany przez sułtana Buchary Nuh Ibn Mansura wyleczył go z ciężkiej

choroby. Stało się to okazją do pogłębienia wiedzy, ponieważ sułtan pozwolił, mu

korzystać ze swej znakomitej biblioteki. Stało się to także okazją do wejścia w nowe

życie, gdyż wkrótce sułtanowie zasięgali jego rady przed podjęciem swych decyzji

politycznych. Awicenna miał wtedy dopiero dwadzieścia dwa lata. Rok wcześniej

zaczął już pisać.

Prowadził teraz życie niezwykle pracowite i czynne będąc jednocześnie

lekarzem, ministrem i filozofem. Jako wezyr emira Hamadanu w dzisiejszym Iranie

cały dzień poświęcał sprawom państwowym, nocą pisał. Gdy towarzyszył księciu w

podróżach, pisał na koniu. Wrogowie spowodowali uwięzienie go w twierdzy

Fardidżan. Pracował tam wreszcie spokojnie. Tropiony jednak zazdrością wrogów po

powrocie do Hamadanu, musiał w przebraniu uciekać do Ispahanu. Tam poświęcił się

całkowicie pracy naukowej. Wrócił wreszcie do Hamadanu, lecz. podczas tej podróży,

związanej z wyprawą wojenną, zmarł w r. 1057.

Przedstawione to ważniejsze dane biograficzne Awicenny są - poszerzonym

tylko o dane geograficznie - powtórzeniem i w dużym stopniu wolnym przekładem lub

parafrazą ujęcia, które stanowi część wykładu o Awicennie, wygłoszonego przez panią

A.M.Goichon 4 marca 1940 r. na Uniwersytecie Londyńskim 1 . Elegancja tego ujęcia i

nazwisko pani Goichon, która wśród uczonych europejskich jest najwybitniejszym

znawcą filozofii Awicenny, spowodowały, że spośród wielu biografii Awicenny jej

wersja została wybrana dla zaprezentowania ważniejszych wydarzeń z życia Awicenny.

Jego życie jest dość dobrze znane, ponieważ zachowała się autobiografia

Awicenny, podyktowana przez niego jego wiernemu uczniowi Dżuzadżanienu. Abu

Ubajd al Dżuzadżani, który związał się z Awicenną około r. 1012 i pozostał przy nim aż

do jego śmierci jako właśnie uczeń, sekretarz i opiekun dzieł, z niezwykłą troską

zabezpieczał rękopisy Awicenny. Awicenna bowiem rozdawał, swoje teksty, gdy ktoś o

nie prosił. Dżuzadżani zabiegał o kopie. Zachęcał także Awicennę do pisania.

Dżuzadżaniemu, więc zawdzięczamy uzyskanie i zabezpieczenie dzieł Awicenny, a

niekiedy także zgodne z myślą Awicenny wykończenie po jego śmierci niektórych

tekstów, jak np. traktatów matematycznych w zbiorze pt. "Księga wiedzy".

Zawdzięczamy mu także pełną biografię Awicenny. Dżuzadżani bowiem do

podyktowanej mu przez Awicennę autobiografii dołączył własny tekst, stanowiący

drugą część dziełka biograficznego. Awicenna omówił tylko to, co dotyczy jego

rodziny, młodości i studiów. Dżuzadżani opisał działalność polityczną Awicenny od

r.1012, jego podróże, prześladowania i dzieła. Dodajmy, że dzięki tej biografii

Dżuzadżani już w średniowieczu zyskał światową sławę. Łacińscy tłumaczę nazywali

Dżuzadżaniego Sorsanus.

Awicenna kończy swoją autobiografię informacją, że gdy z Dagestanu wrócił

do Dżordżan, zajął się nim Abu Ubajd al Dżuzadżani 2 . O.Chahine w książce ''Ontologie

1 A.M.Goichon, La philosophie d'Avicenne et son influence en Europe medievale, Paris 1951. wyd.II,

Nazwy miejscowości i informacje geograficzne podaję na podstawie artykułu: A.Zajączkowski,

Awicenna i jego epoka, W: Awicenna, praca zbiorowa pod redakcja A.Zajączkowskiego, Warszawa

1955, s. 52-54.

2 Por. Biografia Awicenny, tłum. J.Bielawski, "Myśl Filozoficzna" 5/5 (1952) 57-

et theologie chez Avicenne" wymienia 3 wśród najbliższych uczniów Awicenny oprócz

Dżuzadżaniego jeszcze trzy nazwiska: Abu Abdallah Masumi, Ibn Zyla, Bahmanyar.

Byli oni pierwszymi czytelnikami i pierwszymi dyskutantami napisanych przez

Awicennę tekstów. Każdego bowiem wieczoru, ponieważ dzień zabierały sprawy

państwowe, odczytywano i omawiano to, co Awicenna napisał nocą po dyskusji z

uczniami. Dżuzadżani czytał fragment ze zbioru "Szifa", Masumi, Ibn Zyla i

Bahmanyar czytali kolejne teksty pisanego wtedy przez Awicennę "Kanonu

medycyny". W tym właśnie zespole utalentowanych uczniów, mobilizowany ich

dociekliwymi pytaniami Awicenna precyzował swoje wielkie przemyślenia.

O bezpośrednich kontynuatorach filozofii Awicenny poza jego uczniami

wiemy mało. Wymaga to badań. Mówi się dużo dopiero o Algazelu, którego pani

Goichon nazywa rzekomym uczniem Awicenny 4 . Mówi się również o Awerroesie,

przeciwniku Awicenny. Sytuacja jest jednak taka, że pisma Awicenny już za jego życia

są powszechnie przyjętymi "podręcznikami" filozofii, i że powszechnie w

średniowieczu, zresztą do dzisiaj, Awicenna jest uważany za mistrza w dziedzinie

filozofii bytu.

1.2. Imię Awicenny

O powszechnym uznaniu intelektualnej wielkości Awicenny świadczą -

między innymi - także tytuły, które mu przyznano. Już współcześni mu odbiorcy jego

myśli nazywali go "Sława królestwa", "Dowód prawdy", "Szejch-książe". Po arabsku

brzmiało to następująco: "Szaraf al-Mulk", "Hudżdżat al-Hakk", "asz-Szajch ar-Rais".

Należy najpierw zauważyć, że w całej książce przytaczając imiona, tytuły dzieł

Awicenny, lub nazwy miejscowości, posługuję się transkrypcją i ewentualnie

spolonizowanymi wersjami, przyjętymi w wymienionej już pracy zbiorowej pt.

"Awicenna", wydanej pod redakcją A.Zajączkowskiego w r. 1955 w Warszawie.

66. Por. Biografia Awicenny, tłum. J. Bielawski, W: Awiceńna, s. 208-228.

3 O.Chahin, Ontologie et theologie chez Avicenne, Paris 1962

4 A.M.Goichon, La philosophie d'Avicenne, s. 132.

Plik z chomika:

Inne pliki z tego folderu:

Inne foldery tego chomika: