Aleksandra Karasowska - Zintegrowany Model Pomocy Dziecku i Rodzinie.odt

(40 KB) Pobierz

Aleksandra Karasowska

Wojewódzka Przychodnia Odwykowa w Gdańsku

 

Zintegrowany Model Pomocy Dziecku i Rodzinie

 

Dziecko z rodziny alkoholowej potrzebuje pomocy w zrozumieniu tego, co się w niej dzieje, w uporaniu się ze skutkami bolesnych doświadczeń, w wyrażaniu uczuć, które musiało tłumić, i zaspokojeniu potrzeb, na które nie było miejsca w jego domu, wreszcie w przełamaniu wstydu i poczucia obcości, utrudniającego wychodzenie do świata zewnętrznego. Dziecko, które nie otrzyma pomocy, ma mniejsze szansę zbudowania dojrzałej tożsamości i ułożenia sobie szczęśliwego życia w przyszłości, jest też zagrożone alkoholizmem.

 

Część z tych dzieci w swoim dorosłym ży­ciu trafia na terapię DDA, terapię dla współuzależnionych lub dla alkoholików. Czy moż­na takim dzieciom pomóc wcześniej, gdy jeszcze żyją w swoich rodzinach? Czy moż­na zwiększyć ich szansę na satysfakcjonu­jące życie w przyszłości? Przedstawię tu swoje propozycje w postaci Zintegrowane­go Modelu Pomocy Dziecku i Rodzinie.

 

Model Pomocy Rodzinie

Założenia modelu. Pomoc dziecku musi być zintegrowana z pomocą rodzinie. Jeśli ma być skuteczna, wymaga współpracy i ko­ordynacji działania różnych służb i insty­tucji: medycznych, prawnych, socjalnych, oświatowych, psychologicznych. Podstawą stworzenia planu pomocy jest diagnoza, uwzględniająca wszystkie aspekty sytuacji dziecka i jego rodziny111. Rodzinie potrzeb­na jest pomoc:

²                      w integrowaniu zmian zachodzących w pro­cesie leczenia u poszczególnych jej członków,

²                      w przywróceniu jej prawidłowego funk­cjonowania oraz możliwości rozwoju.

Podstawowym celem jest przywrócenie funkcjonalności rodziny jako systemu relacji pomiędzy jej członkami. Cele szczegółowe to:

²                      powstrzymanie patologicznych zjawisk uszkadzających funkcjonowanie rodziny (przemoc, nadużywanie alkoholu);

²                      poprawa sytuacji bytowej rodziny;

²                      przywrócenie prawidłowego funkcjonowa­nia poszczególnych osób w rodzinie poprzez leczenie i pomoc w rozwiązywaniu ich problemów osobistych (uzależnienia, współuzależnienia i innych);

²                      pomoc rodzinie w integrowaniu zmian za­chodzących u jej członków;

²                      przywrócenie prawidłowego funkcjonowa­nia rodziny jako całości — zdrowych reguł i zdrowych relacji wewnątrzrodzinnych -oraz dalszy rozwój rodziny.

Cele te są realizowane w kolejnych fazach procesu zdrowienia rodziny. Są to:

- faza picia (kończy się w momencie podjęcia leczenia przez którąś z osób w rodzinie),

- faza leczenia (alkoholik leczy się, inne osoby korzystają z terapii),

- faza odbudowy rodziny i jej dalszego rozwoju.

Dalej przedstawię zadania, które powinny być realizowane w procesie pomocy rodzinie.

W fazie picia

Zadanie 1. Diagnoza:

- problemów występujących w rodzinie (przemoc, alkoholizm, problemy bytowe);

- funkcjonowania poszczególnych osób w ro­dzinie (indywidualnych problemów każde­go jej członka);

- funkcjonowania systemu rodzinnego (okreś­lenie, w jakim stopniu przemoc i alkoholizm wpłynęły na zaburzenia w spełnianiu przez rodzinę jej funkcji — w układzie małżeńskim oraz w relacjach rodziców z dziećmi);

- zasobów rodziny (wspólne wartości, cele, więzi pomiędzy członkami).

Na tym etapie podstawowym zadaniem jest zbieranie informacji o rodzime, co może być robione w różnych instytucjach i przez różne osoby (pedagog szkolny, kurator sądowy, pracownik socjalny, pracownik poradni od­wykowej).

Zadanie 2. Stworzenie Planu Pomocy Rodzinie w zakresie:

- rozwiązywania problemów występujących w rodzinie (przemocy, alkoholizmu, proble­mów bytowych),

- rozwiązywania problemów poszczegól­nych osób (Indywidualne Plany Terapii i Rozwoju dla każdego z członków rodziny),

- przywrócenie prawidłowego funkcjonowa­nia rodziny jako całości.

Zadanie 3. Podjęcie działań:

- interwencja w rodzinie w kierunku umoty­wowania jej członków do podjęcia terapii i roz­wiązywania problemów osobistych;

- działania w kierunku powstrzymania prze­mocy w rodzinie i zapewnienia ochrony ofia­rom (działania prawne dla powstrzymania sprawcy, praca z matką nad zwiększeniem jej możliwości ochrony siebie i dzieci, ewentual­nie praca ze sprawcą nad przyjęciem odpo­wiedzialności za własne zachowania i zwięk­szeniem możliwości ich kontrolowania;

- działania zmierzające do poprawy sy­tuacji bytowej rodziny (różne formy pomo­cy socjalnej).

Podczas realizacji zadania 2 i 3 konieczna jest współpraca pracowników różnych instytucji, wymiana informacji, wspólne opracowanie Pla­nu Pomocy Rodzinie, skoordynowanie działań.

W fazie leczenia

Zadanie 1. Praca terapeutyczna z po­szczególnymi członkami rodziny - realizowa­nie Indywidualnych Planów Terapii (może się to odbywać w różnych instytucjach).

Zadanie 2. Organizowanie sesji rodzin­nych w celu pomocy rodzinie w lepszym funk­cjonowaniu w okresie leczenia i integrowaniu zmian zachodzących u poszczególnych jej członków pod wpływem terapii: ustalanie wspólnych celów, podział obowiązków, wyjaś­nianie przyczyn pojawiających się trudności.

W fazie odbudowy rodziny i jej dalszego rozwoju

Zadanie: praca z całą rodziną lub poszcze­gólnymi jej członkami nad przywróceniem zdrowych relacji wewnątrzrodzinnych i dal­szym rozwojem rodziny. Formy tej pracy za­leżą od potrzeb, może to być na przykład od­dzielna praca z rodzicami nad podjęciem przez nich w adekwatny sposób ról rodzicielskich, warsztaty umiejętności wychowawczych dla rodziców121, warsztaty komunikacji małżeń­skiej, sesje terapii rodzinnej.

 

Model Pomocy Dziecku

Założenia. Model Pomocy Dziecku stano­wi część Zintegrowanego Modelu Pomocy Dziecku i Rodzinie. Ta pomoc musi być do­stosowana do potrzeb dziecka - działania po­winny być podejmowane w kolejności wyzna­czonej przez hierarchię tych potrzeb:

Formy pomocy:

- pomoc medyczna;

- pomoc socjalna - wyżywienie, ubranie, sty­pendium i inne (szkoła, pomoc społeczna);

- interwencje prawne, mające na celu ochro­nę dziecka (sąd, policja, prokuratura);

- zapewnienie dziecku bezpieczeństwa i od­działywania wychowawcze (instytucje zapew­niające dzienny lub stały pobyt: świetlice socjoterapeutyczne, ogniska wychowawcze, po­gotowie opiekuńcze, domy dziecka, ośrodki wychowawcze);

- oddziaływanie na sytuację szkolną dziecka

- pomoc w radzeniu sobie z zadaniami szkol­nymi i funkcjonowaniu w środowisku rówieś­niczym (pedagog szkolny, zajęcia reedukacyjne w poradni psychologiczno-pedagogicznej);

- oddziaływania wspierające rozwój dziecka: kółka zainteresowań, drużyny harcerskie, za­jęcia sportowe (szkoły, domy kultury, kluby osiedlowe);

- oddziaływania wpływające na sytuację psy­chologiczną dziecka.

Plan Pomocy Dziecku powinien uwzględ­niać różne formy oddziaływań.

Pomoc psychologiczna

Założenia:

²                      mechanizmy przystosowawcze, które dziecko wykształciło, są funkcjonalne, do­póki sytuacja w rodzinie nie ulegnie zmia­nie, jednak mogą je narażać na niepowodze­nia w świecie zewnętrznym,

²                      dziecko nie może zmienić sytuacji w rodzinie;

²                      przełamanie zaprzeczania rodziców - przyjęcie innej wersji rzeczywistości niż obo­wiązująca w rodzinie -jest dla dziecka trud­ne i zagrażające (zagraża więzi z rodzicami);

²                      pomoc psychologiczna adresowana do dziecka musi być dostosowana do sytuacji w rodzinie (fazy, w jakiej się ona znajduje) oraz do jego potrzeb wynikających z okresu rozwojowego. Ustalając kierunki pracy z dziec­kiem należy także wziąć pod uwagę urazy, jakich doznało, i ich konsekwencje.

W fazie picia

Sytuacja w rodzinie: rodzice nie leczą się, trwa zaprzeczanie, dziecko może dozna­wać urazów. Sposoby przystosowania, któ­re wykształciło, wciąż je chronią.

Ograniczenia, które trzeba uwzględ­nić w planowaniu pomocy:

²                      nie można naruszać mechanizmów przy­stosowawczych dziecka;

²                      dziecko nie ma wpływu na sytuację ro­dzinną (zmianę mogą przynieść dopiero podjęte działania interwencyjne);

²                      złamanie tabu i podważenie przekonań ro­dziców stanowi dla dziecka zagrożenie więzi.

Możliwości pomocy (kierunki pracy):

- wspieranie mechanizmów przystosowaw­czych dziecka do życia w rodzinie,

- wspieranie rozwoju dziecka poprzez po­moc w korzystaniu z konstruktywnych wpływów środowiska poza rodziną.

Uważam, że planując pomoc dziecku w ta­kiej sytuacji rodzinnej, trzeba się oprzeć na naturalnych źródłach wsparcia istniejących w jego środowisku. Dzieci te bez wsparcia rodziców nie zidentyfikują się z problemem alkoholowym. Dotyczy to zwłaszcza młod­szych, bo nastolatki czasem same poszukują pomocy w swoich problemach. W przypadku młodzieży powyżej 16 roku życia kierunkiem pracy może być wspieranie w przygotowaniu ich do samodzielnego życia i odejścia z rodzi­ny. Z młodzieżą można też pracować nad roz­wiązywaniem ich problemów osobistych, gdy rodzina nie leczy się: ponieważ mają już dość znaczny wpływ na swoją sytuację życiową, mogą zidentyfikować się z problemem alko­holowym nawet bez wsparcia rodziny.

Niekiedy rodzina alkoholowa deleguje dziecko do terapii. W takim przypadku -gdy matka przychodzi do terapeuty ze swo­im „trudnym dzieckiem" nie dostrzegając, że prawdziwą przyczyną problemów jest al­koholizm męża - przyjęcie dziecka do tera­pii bez skonfrontowania jej i zmotywowania do pracy nad problemami rodziny sta­nowi potwierdzenie zaprzeczeń.

W fazie leczenia

Jedno lub oboje rodzice leczą się czy ko­rzystają z terapii współuzależnienia. Powoli przełamują zaprzeczanie i zmieniają swoje zachowania (alkoholik podejmuje abstynen­cję). Sytuacja w rodzime jest wciąż niepew­na: zachowania rodziców są chwiejne i nieugruntowane, są oni skoncentrowani na własnych problemach i mają małe możli­wości dania wsparcia dziecku. Ono czuje się zagrożone i niepewne, nadal może być na­rażone na urazy, ma też trudności z przy­stosowaniem się do nowej sytuacji.

Ograniczenia: wciąż trudna sytuacja dziec­ka w rodzinie, oraz małe możliwości wsparcia ze strony rodziców i współpracy z nimi.

Mechanizmy przystosowania dziecka do życia w rodzinie zaczynają być nieadekwat­ne, zmiana sytuacji może spowodować ich naruszenie. Dzieci w tej fazie albo chętnie korzystają z terapii razem z rodzicami i cie­szą się ze zmian w rodzinie albo wręcz od­wrotnie - stają się nieufne, zamknięte w so­bie, pogarsza się ich zachowanie. Dla mło­dzieży radykalne zmiany przekonań i wartości w rodzinie są szczególnie zagraża­jące, ponieważ utrudniają ukształtowanie własnej tożsamości.

Możliwości pomocy (kierunki pracy). Przede wszystkim trzeba dziecku pomóc:

²                      w przystosowaniu się do nowej sytuacji, - w zrozumieniu tego, co działo się w rodzi­nie podczas picia i zachodzących zmian,

²                      wesprzeć je w rozwoju.

Można pracować z dzieckiem nad zmianą patologicznych wzorców zachowań według koncepcji socjoterapii opisanej przez Jacka Strzemiecznego[3], diagnozując urazy dziecka oraz przekonania wynikające z tych urazów i dostarczając mu korektywnych dc świadczeń emocjonalnych, wpływających n zmianę jego przekonań i zachowań. Taki sposób przepracowania urazów wydaje się naturalny dla dziecka i bezpieczny nawet w sytuacji, gdy rodzice w niewielkim stop­niu współpracują z osobą prowadzącą zaję­cia. Młodzieży szczególnie potrzebna jest po­moc w rekonstrukcji historii rodziny, ponie­waż ciągłość i spójność historii własnego życia ma podstawowe znaczenie dla kształ­towania swojego Ja.

Specyficzne problemy pojawiają się, gdy tylko jedno z rodziców podda się terapii, a drugie trwa w zaprzeczaniu. Wtedy dziec­ko jest rozdarte pomiędzy oboje, co utrud­nia mu skorzystanie z pomocy. Takiemu dziecku trzeba pomóc w zrozumieniu i wy­rażeniu konfliktów, jakie przeżywa.

Uważam, że na tym etapie należy współ­pracować z rodzicami na tyle, na ile jest to możliwe, ustalać z nimi sposób postępowania wobec dziecka tak, aby zmiany zacho­dzące w rodzinie nie były dla niego zbyt szokujące.

W fazie odbudowy i rozwoju rodziny

Sytuacja w rodzinie: rodzice zakończyli pracę nad swoimi podstawowymi problema­mi i mogą więcej uwagi poświęcać dziecku, mogą też zacząć przebudowywać swoją re­lację z dzieckiem i doskonalić swoje umie­jętności wychowawcze — sytuacja w rodzi­nie stabilizuje się, zaczyna ona spełniać swoje funkcje.

Ograniczenia: uważam, że na tym eta­pie możliwe są wszelkie formy pomocy te­rapeutycznej, dostosowanej do wieku oraz do problemów i potrzeb dziecka.

Kierunki pracy: mogą być indywidual­ne dla każdego dziecka. Jeżeli sposoby prze­trwania, które ono wykształciło, stają się nieadekwatne do nowej sytuacji, można mówić o zaburzeniach zachowania czy za­burzeniach emocjonalnych, które są skut­kiem przebytych urazów. W takim przypad­ku można stosować oddziaływanie socjoterapeutyczne lub psychoterapeutyczne, szczególnie gdy u dziecka występują obja­wy PTSD[4].

Konc...

Zgłoś jeśli naruszono regulamin