Morze Śródziemne.odt

(31 KB) Pobierz

Morze Śródziemne
1. OGÓLNA CHARAKTERYSTYKA I PRZEGLĄD BADAŃ

Położenie- pogranicze Europy, Afryki i Azji. Morze Śródziemne zaliczamy do mórz międzykontynentalnych.
Wymiary- rozciągłość morza -3740 km (3st.20'W – 36 st,20'E)
                 średnia szerokość to ok. 600km, najszersze miejsce między Wielką Syrtą a Zatoką Wenecją ma  1800km
                    powierzchnia 2501452 km2
                  obszar związany z M.Ś. Czyli zlewnia ma powierzchnię ok. 5mln km2 (obejmuje swym zasięgiem 17 państw)
                    max głębokość to 5267m ( Calypso na M. Jońskim)
                  średnia głębokość 1438m
Morze Śródziemne charakteryzuje się o urozmaiconą linią brzegowej i rzeźbą dna morskiego. Duże deniwelacje dna i różnorakie formy takie jak zapadliska, rynny,rowy,baseny,grzbiety zostaną omówione w dalszej części naszej prezentacji.
Morfologia Medyterenu :
- część zachodnia została ukształtowana przez ruchy alpejskie.
- część wschodnią ukształtowały ruchy platformy afrykańsko-arabskiej

Krótka historia powstania M.S.:
Pliocen: wypiętrzenie Kaukazu i przerwanie połączenia między Morzem Czarnym,Kaspijskim i Śródziemnym
środkowy plejstocen: połączenie Morza Czarnego i Śródziemnego
ponowne rozdzielenie
holocen: ukształtowanie aktualnej sytuacji, przez cieśninę Dardanele i Bosfor oraz Morze Martwe występuje wymiana wód między M. Egejskim a M. Czarnym


Podział Morza Śródziemnego według dr Kazimierza Łomniewskiego:
- Basen Algiersko-Prowansalski
- Basen Centralny (najgłębszy – 2266m)
- Basen Lewantyński

Międzynarodowe Biuro Hydrograficzne podzieliło Morze Śródziemne na dwa główne baseny, w skład których wchodzą poszczególne morza:

Basen Zachodni (Algiersko-Prowansalski):

       Morze Alborańskie (pow. 53 tys. km²) za Cieśniną Gibraltarską,

       Morze Balearskie (pow. 86 tys. km²) zwane także Iberyjskim nad archipelagiem – Baleary,

       Morze Liguryjskie (pow. 84 tys. km²) nad Korsyką,

       Morze Tyrreńskie (pow. 214 tys. km²) pomiędzy Sardynią a zachodnią częścią Półwyspu Apenińskiego;

       Basen Wschodni (Lewantyński):

       Morze Jońskie (pow. 169 tys. km²) pomiędzy południowym wybrzeżem Półwyspu Apenińskiego a półwyspem – Peloponez w Grecji,

       Morze Adriatyckie (pow. 139 tys. km²) pomiędzy Włochami a państwami byłej Jugosławii,

       Morze Egejskie (pow. 196 tys. km²) pomiędzy Grecją a Azją Mniejszą,

       Morze Ikaryjskie.

Bilans wodny Medyterenu:
FOTO
Wymiana wody z Oceanem Atlantyckim trwałaby 75 lat. Dla porównanie aby wymienić całą swoją wodę M. Bałtyckie potrzebuje 42lat, a M. Czarne 2600lat.

Wymiana wody z Atlantykiem przez cieśninę Gibraltarską, mimo podwodnych grzbietów oceanicznych utrudniających wpływ wody, przyjmuje się, że woda uchodzi cieśniną o dużej szerokości, ponieważ w najwęższym punkcie ma ona 15,2km.

Ważniejsze kanały mające wpływ na wymianę wody Medyterenu.
Skan tabela.

Zasolenie
Schemat przedstawia jak zmienia się zasolenie wody w Morzu Śródziemnym. (omówienie)
Należy także dodać, że przez klimat występujący nad Morzem Śródziemnym, a dokładniej wysokie temperatury powodujące intensywne parowanie, Morze Śródziemne stało się głównym producentem soli dla Oceanu  Atlantyckiego, wysoko zasolona woda wypływa przez Cieśninę Gibraltarską.

Temperatura wód
Klimat określany mianem śródziemnomorskiego jest zasadniczym czynnikiem kształtującym specyficzny charakter wód basenu. TABELKA

Historia badań oceanograficznych:
- badania prowadzone są od 250lat
-  w I poł. XVIII w. ustalono, że próg gibraltarski odizolowuje termicznie głębinowe wody M. Ś. Od zimnych wód atlantyckich
- najważniejszy badacz M. Ś. To Nilsen. Prowadził swoje badania w latach 1908-1910, jednak dokładność jego pracy jest tak znacząca,że aktualnie uważa się ją za sztandarową.
- 1960-1970 rekordowa ilość ekspedycji badających M.Ś., 128 w ciągu roku, a należy dodać, że od 1810-1970 odbyło się ich w sumie 441
- od roku 1970 rozpoczęły się badania planowe
- opracowanie planów badań przez organizacje CIN, do której oprócz państw nadmorskich należały także inne państwa, nie leżące bezpośrednio przy M.Ś.

2. OSADY DENNE
Pierwsze opisy dotyczące osadów zalegających na dnie basenu śródziemnego ukazały się w II poł. XIX w. Wykonane one zostały na francuskim stoku kontynentalnym.

Skład osadów: [średnia zawartość]
CaCO3 → 40-50%
C(org) → 0,6%
SiO2(org) → 0,8%
Fe → 3%
Ti → 0,2%
Mn → 0,07%
P → 0,04 %

Podział osadów wg Jemielianowa:
-terygeniczne
-biogeniczne
-chemogeniczne
-wulkanogeniczne
Zgodnie z badaniami sejsmicznymi osady M.S. składają się y warstwy :
- powierzchniowej górne, luźne osady morskie, nieskonsolidowane
-powierzchniowe dolne, osady twardsze,zbite,lite

Rodzaje osadów najczęściej spotykanych na dnie:
- muł globigerynowy – mułowcowy osad wapienny, składa się z ponad 30 % CaCO3, powstaje z obumarłych otwornic, wskutek opadania na dno wapiennego planktonu czyli pochodzenie biogeniczne. Najczęściej szary.
-muł dendrytyczny- muł ułożony warstewkami na przemian z wkładami piasku, kolor szarawy
-muł sapropelowy-powstały z sapropelu, będący rzadką i szczególną odmianą węgla kamiennego,bogaty w substancje odżywcze oraz petropody,okrzemki i piryt. Jest to muł w stadium rozkładu, więc wydziela przykry zapach.
- popiół wulkaniczny
- rzeczne piaski i muły zawiesinowe
- brekcje- druzgot skał spojony lepiwem

Miąższość osadów różna:
-Basen Algielsko-Prowansalski – 4,5-5,8 km, wzrasta od brzegu Afryki ku północy
-obszar między Barcelona,Korsyka, Zatoka Lwia i Genueńska – 3,5km
- Wielka Syrta – 0,98-1,35km
- południowy Adriatyk- 3-4km
- centralne części M. Jońskiego – 2,5-3,2 km
Ogólna zasada – miąższość powierzchniowej warstwy osadów dennych maleje od zachodu i wschodu ku centrum przy czym grubość warstwy osadowej zachodniej części M.S. Jest znacznie większa niż części wschodniej i centralnej.

Narastanie osadu
Średnio 10cm/1000 lat. Oczywiście w rożnych miejscach rozkłada się to inaczej np.
40 cm/ 1000 lat w zachodniej części Basenu Alboranskiego
20 cm/ 1000 lat obszary marginalne Basenu Alboranskiego
Warto także uwzględnić nanosy transportowane przez Nil, to około 57 mln ton.

3. PRADY MORSKIE I PŁYWY
Stwierdzono dużą sezonowość w cyrkulacji wód na danym akwenie M.S. powtarzającą się corocznie. Dla danego basenu M.S. utrzymuje się specyficzny charakter, ale intensywność prądów morskich ulega istotnym wahaniom.
a) Zima
W porze zimowej głównym prądem jest Prąd Północnoafrykański. Jest on prądem stałym.
Ruch po M.Ś.:
wpływa z Oceanu Atlantyckiego przez Cieśninę Gibraltarską → Cieśnina Sycylijska // na NE do Basenu Algiersko-Prowansalskiego i zamyka obieg cyklonalny → na SE w kierunku Półwyspu Cyrenejskiego → między Krętą a Afryką → na SE ku delcie Nilu → na wschód w kierunku Izraela, a następnie na pólnoc // rodoski obieg cyklonalny na N

Od głównych osi cyklonalnych Prądu Północnoafrykańskiego oddziela się kilka odrębnych cyrkulacji prądowych o charakterze cyklonalnym, a na południu od prądu występują układy antycyklonalne.

Przez centra układów cyklonalnych przechodzą linie dywergencji, typowe dla układów cyklonalnych. Strefy dywergencji to obszary o charakterystycznym wynoszeniu wody z głębi ku powierzchni.

Największe układy cyklonalne na M.Ś.:
-NE od Balearów
-hiszpańsko-algierski
-algiersko-prowansalski

Przez centra układów antycyklonalnych przechodzą linie konwergencji. Strefa konwergencji charakteryzuje się zapadaniem w dół powierzchniowych warstw wody.
W porze zimowej przeważają jednak obiegi cyklonalne z podnoszeniem wód z głębin.

b) Lato
Ogólny kierunek cyrkulacji wód latem pokrywa się z cyrkulacją w zimie. Cyrkulacja jest jednak prawie 2 razy słabsza. Wyraźne cechy posiada też Prąd Północnoafrykański. Strefy dywergencji i konwergencji też są podobne.
Latem maleje jednak intensywność cyrkulacji wód powierzchniowych. Wody pośrednie mają formę przeciwprądu występującego w warstwie przejściowej.

Duży wpływ na cyrkulacje wód M.Ś. Mają następujące czynniki:
- przeważające wiatry NW
- dopływ wód atlantyckich
- progi podwodne ograniczające wymianę wód między basenami
- kręta linia brzegowa, uboczne zatoki
- wyspy
Oczywiście z wyżej wymienionych czynników najważniejszy jest wiatr.
W otwartym morzu przenoszone prądami wywołanymi przez wiatr jest 8-10 mln m3/s wody.Siłą prądotwórczą wiatru jest ochładzanie wody i ich opadanie poziome.

c) Pływy
Zakres fali pływowej jest na tym morzu stosunkowo mała, dlatego też pływy M.Ś. Wraz z przyległymi morzami nie mają większego znaczenia praktycznego,

Przykładowe amplitudy fal pływowych [cm]:
Kadyks → 92,8
Gibraltar → 38,3
Bejrut → 13,4
Trypolis → 11,1
Neapol → 11,0
Malta → 6,1
Tulon → 5,9
Alicante → 1,8

4. ZANIECZYSZCZENIA MORZA ŚRÓDZIEMNEGO
Morze Śródziemne zaliczane jest do jednego z najbardziej zanieczyszczonych mórz świata. Tu dodać należy, że najbardziej zanieczyszczone są obszary wód przybrzeżnych wzdłuż gęsto zaludnionych, uczęszczanych i uprzemysłowionych brzegów.

Wyróżniamy zanieczyszczenia:
-olejowe
-komunalne
-przemysłowe
Zanieczyszczenia pestycydami występują tylko w odizolowanych częściach basenu.


a) Zanieczyszczenia olejowe:
- głównie ropa naftowa
-Przyczyny: wzrasta wydobycie, przeładunek i transport tego surowca także drogą morską, masowe stosowanie silników spalinowych w rybołówstwie i sportach wodnych.
- sytuacje pogarsza izolacja M.Ś. od przyległych przyległych akwenów oraz prądy powierzchniowe w cieśninie Dardanele i Gibraltarskiej. Utrudnia to rozprzestrzenianie zanieczyszczeń na inne akweny, dlatego też wszystkie kumulują się w tym zbiorniku.

Wydobycie ropy naftowej w 1970 r.:
- wybrzeże afrykańskie – 200 mln ton
- wybrzeże azjatyckie – 80 mln ton
i od tego momentu wartości te cały czas rosną.

Transport morski, a zwłaszcza przeładunek w usytuowanych wzdłuż wybrzeży rafineriach powodują niejednokrotnie uszkodzenia zbiorników co również jest jedną z przyczyn zanieczyszczeń tą substancją.

b) zanieczyszczenia komunalne
- odprowadzane nieczystości prosto do morza lub przez przyujściowe odcinki rzek
- najbardziej zanieczyszczone jest wybrzeże między Barceloną a Genuą
- stopień zanieczyszczenia komunalnego wyraża się w jednostkach BZT5 czyli pięciodobowe biochemiczne zapotrzebowanie tlenu. Jest to ilość tlenu potrzebna do rozkładu materii w temperaturze pokojowej w ciągu 120h.
- do M.Ś. odprowadzane są ścieki bytowe w ilościach równoważącej 1,5 mln t BZT5.
- proporcjonalnie do zanieczyszczenia wód morza wzrasta skażenie rozmaitymi chorobotwórczymi drobnoustrojami i jajeczkami pasożytów zawartych w odchodach co następnie rzutuje na zdrowie kąpiących się.

c) przemysłowe
- odprowadzane bezpośrednio kolektorami, poprzez dolne odcinki rzeki lub zatapiane w morzu ze specjalnych szalup, teraz jednak proceder ten odbywa się stosunkowo rzadko.
- zazwyczaj brak informacji o składzie chemicznym tych odpadów lub zawartość substancji toksycznych. Najczęściej dopiero wizualne efekty odprowadzanych zanieczyszczeń (np. mętnienie wody) daje choć trochę informacji o zawartości i rodzaju odpadów
- najbardziej zanieczyszczona jest północna część Basenu Algiersko-Prowansalski, Adriatyk wschodni, Basen Lewantyński, Morze Marmara i część Morza Egejskiego.

Biologiczne skutki zanieczyszczeń:
- w zanieczyszczonych zbiornikach wodnych powstają strefy życia roślin i zwierząt. To samo dotyczy M.Ś.
- skażeniu ropą naftową ulegają ryby i małże oraz inne zwierzęta konsumpcyjne, tracą wtedy wartości odżywcze, a w konsekwencji w niektórych przypadkach zagraża życiu spożywającemu
- choroby głównie układu pokarmowego przez drobnoustroje chorobotwórcze i jaja, które są w wodzie

Podział stopnia zanieczyszczenia wody wraz z przykładowymi organizmami w nich żyjącymi:
- czyste - małża,omułka,brunatnice,krasnorosty
- umiarkowanie zanieczyszczone – omułka, zielenice ulwy
- silnie zanieczyszczone – wieloszczety nereidy, glony, nieliczne omułki

 

 

5. ZNACZENIE MORZA ŚRÓDZIEMNEGO W EUROPIE NA KARTACH HISTORII
a) część zachodnia
- w XIV w. M.Ś. kontrolowali Wenecjanie, współpracowali oni z Turcją co dawało im monopol na handel towarami z Azji. Narzucali wysokie ceny co zmuszało narody do szukania innej drogi importu. Najbardziej w tej kwestii wsławili się Portugalczycy i Hiszpanie. Intensywna częstotliwość wypraw na zachód spowodowała spadek znaczenia M.Ś.
- XIXw. - ponowne odkrycie walorów M.Ś. związane z postępem techniki i ponownym zwróceniem się do idei przekopania Kanału Sueskiego
- Intensywna kolonizacja basenu M.Ś. przez anglików i francuzów
- opanowanie Gibraltaru przez Anglię, mimo że Hiszpanie utrudniają egzystencję tam żyjących, budując porty o większym znaczeniu, nakładając ograniczenia związane z przekraczaniem granicy
- 1967 r. - uruchomienie Kanału Sueskiego, skrócenie drogi na wschód, Gibraltar staje się mniej ważny i przepustowy.

b) część wschodnia
kluczowymi miejscami są cieśnina Bosfor i Dardanele
- Turcja zamknęła dwie cieśniny. Na zamknięciu cierpiała głównie Rosja, bo miała brak dostępu do M.Ś.
- podczas I wojny światowej Anglicy chcieli odbić te tereny z rąk Turcji, ale ponieśli porażkę
- w 1923r. Cieśniny zostały otwarte dla wszystkich
- II wojna światowa znów przyniosła zamknięcie cieśnin, Turcja współpracowała z Niemcami i blokowała drogę morską Rosji
- aktualnie ustalono, że w czasie pokoju mogą przepływać statki wszystkich bander i typów

c) Malta
-strategiczne miejsce podczas II wojny światowej, opanowane przez Anglię, uniemożliwiały dostawy dla wojsk w Afryce i przyczyniły się do ich klęski
Inne strategiczne punkty to CYPR, BALEARY, SYCYLIA

d) Kanał Sueski
- pierwsze plany wybudowania powstały w II tys. p.n.e., ale brak funduszy, polityka oraz rodzaj napędzania statków spowodował zaniechanie tych planów
- z pojawieniem się należytego sposobu napędzania statków (para wodna) w XIXw. Wróciła sprawa budowy kanału
- 1858r. Powołano Międzynarodowe Towarzystwo Kanału Sueskiego
- 1868r. Zakończenie budowy 160,9km długości, 150m szerokości, uroczyste otwarcie 17,11,1869
- od razu zaczął generować zyski
- Wielka Brytania wykupiła część udziałów, bo było to ostatnie ogniwo ich drogi do Indii (wywarli presję na Egipt)
- wielki wpływ na inwazję Włochów na Etiopię
- największe znaczenie-transport ropy naftowej z Zatoki Perskiej ( Arabia Saudyjska, Oman, Katar, Kuwejt). Europa uzależniła się od tych transportów, transport rurociągiem nie miał takiego znaczenia, bo był mniej wydajny, a Europa potrzebowała dużo ropy, bo wprowadzono silnik Diesla. Kanał Sueski był niemal wyłącznie szlakiem naftowym.
- sprowadzano także tanie surowce po czym po przetworzeniu sprzedawano je w to samo miejsce
- w 1956r. Agresja brytyjska i francuska na Egipt spowodowała utrudnienia przepływu statków w tym rejonie
- konflikt w rejonie wschodnim M.Ś. (Palestyna) utrudnia ruch handlu
- M.Ś. znów straciło na znaczeniu, spowodowało to przyśpieszenie rozwoju technicznego żeglugi i portu,aby droga wokół Afryki do Indii opłacała się trzeba było zbudować statek, który uniesie większy tonaż.
- ponowny wzrost  cen i straty państw sródziemnomorskich
-otworzenie w 1975r. Ponownie Kanału Sueskiego, jego znaczenie spadło, bo Europa znalazła alternatywne drogi np. transport samochodowy czy wydajniejszy transport rurociągami, ale także odnalezienie surowców „bliżej siebie” tj. północne krańce Afryki dla ropy naftowej i nowe miejsca uprawy roślin wcześniej sprowadzanych.
- basen M.Ś. z gospodarki tranzytowo-pasywnej przekształcił się w wytwórczo-aktywną na stałe.

6. TRANSPORT MORSKI I JEGO ROLA
Według analiz NATO, obroty światowego handlu prowadzonego droga morską wzrosły czterokrotnie na przestrzeni ostatniego półwiecza. Około 90 % transportu globalnego stanowi transport morski. Morze Śródziemne odgrywa kluczową rolę dla światowej gospodarki morskiej. Transportowane są towary, ropa, gaz czy inne surowce oraz rozwija się ruch pasażerski.
Wymiana gospodarcza za pośrednictwem tego morza to około 300 miliardów EURO rocznie. Morze Śródziemne daje olbrzymie możliwości rozwoju dla gospodarek europejskich głównie państw morskich. Jest to akwen o powierzchni 2,5 miliona km kwadratowych, nad którym leżą 22 państwa, z których 7 to państwa Unii Europejskiej. Transport morski korzysta na tym akwenie z aż 58 dużych portów. Dziennie na Morzu Śródziemnym przebywa około 5 tysięcy jednostek z czego ok. 800 to tankowce. Tylko przez Cieśninę Gibraltarską przechodzi dziennie 2,5 miliona baryłek ropy.

Morze Śródziemne jest zatem łącznikiem pomiędzy Europą, a Afryką i Azją. Intensywność transportu morskiego na tym akwenie oraz jego uwarunkowania geograficzne sprawiają, że z jednej strony ma on strategiczne znaczenie dla światowego handlu, jednak z drugiej strony może być on celem ataków terrorystycznych. Paraliż transportu morskiego na Morzu Śródziemnym spowodowałby także wzrost kosztów transportu,

Zgłoś jeśli naruszono regulamin