Charakterystyka wybranych aspektów percepcji słuchowej u dzieci dyslektycznych.pdf
(
79 KB
)
Pobierz
172605780 UNPDF
ANNALES
UNIVERSITATISMARIAECURIE-SKŁODOWSKA
LUBLIN–POLONIA
VOL.XV
SECTIOJ
2002
WydziałPedagogikiiPsychologii
ZakładPsychologiiRozwojuiNeurolingwistyki
RENATAGRELA-GORYCZKA
Charakterystykawybranychaspektówpercepcjisłuchowej
udziecidyslektycznych
Thecharacteristicsoftheselectedaspectsofhearingperceptionindyslectic
children
Czytanieipisaniestanowi¡jedn¡znajwa»niejszychumiej¦tno±ciczłowieka,
dlategotakwielupsychologówipedagogówinteresujesi¦trudno±ciami,jakie
wykazujewjejopanowaniucz¦±¢dziecinormalnierozwini¦tychintelektualnie
ipodwzgl¦dememocjonalno-społecznym.Dysleksj¦rozwojow¡,czylizaburzenia
przejawiaj¡cesi¦wniemo»no±cinauczeniasi¦czytaniapomimonormalnegoroz-
wojuintelektualnego,porazpierwszyopisanodopierowdziewi¦tnastymwieku.
Pierwszyhistorycznyterminokre±laj¡cytetrudno±ciudzieci—„wrodzona±le-
potasłowna”(
congenitalword-blindness
)—stosowanybyłgłównieprzezlekarzy
wcelupodkre±leniafaktu,»ezaburzeniateistniej¡odurodzeniaiuniemo»liwiaj¡
czytanieliteriwyrazów.Nazwataodpocz¡tkumiałaswoichprzeciwnikówze
wzgl¦dunato,i»wskazywałatylkonazaburzeniafunkcjiwzrokowych,głównie
nadefektnarz¡duzmysłujakonaprzyczyn¦trudno±ciwczytaniu.Dlategote»od
r.1917naoznaczeniespecyficznychtrudno±ciwczytaniuipisaniuudziecizacz¦-
tou»ywa¢wprowadzonegoprzezHinshelwoodaterminu„dysleksjawrodzona”,
pó¹niej„dysleksjarozwojowa”(Maruszewski1970,Sawa1980,Bogdanowicz
1989,Kołtuska1989,Krasowicz2001).
Wliteraturzespotka¢mo»nawieledefinicjidysleksji.Jednakwi¦kszo±¢au-
torów,cho¢byJaklewicz(1982),Kołtuska(1989a),Bogdanowicz(1994),uznaje
definicj¦przyj¦t¡wr.1968przezwiatow¡Federacj¦Neurologów,aokre±laj¡c¡
specyficzn¡rozwojow¡dysleksj¦jako„zaburzeniamanifestuj¡cesi¦trudno±ciami
2
RENATAGRELA-GORYCZKA
wnauceczytania,pomimonormalnejinteligencjiisprzyjaj¡cychwarunkówspo-
łeczno-kulturowych,któraspowodowanajestzaburzeniamipodstawowychfunk-
cjipoznawczych,cocz¦stouwarunkowanejestkonstytucjonalnie”(Bogdanowicz
1989,porównajte»:Critchley1970).
Nowszedefinicjewskazuj¡nazaburzeniaj¦zykowejakonaprzyczyn¦oraz
objawydysleksjirozwojowej.BrytyjskieTowarzystwoDyslektycznewr.1989
podało,»edysleksj¦nale»ydefiniowa¢jakospecyficznetrudno±ciopodło»u
konstytucjonalnymwuczeniusi¦kilkulubjednejumiej¦tno±ci(czytanie,pisanie,
ortografia),którymmog¡towarzyszy¢trudno±ciwwieluinnychdziedzinach.
Dysleksjajestszczególniepowi¡zanazesprawno±ci¡wposługiwaniusi¦kodami
j¦zykowymiiniej¦zykowymi(Miles1995).
Natomiastdefinicjaameryka«skiegostowarzyszeniaOrtonDyslexiaSociety
zr.1994zakłada,»e:
[...]dysleksjajestjednymzwieluró»nychtypówtrudno±ciwuczeniusi¦.Jesttospecyficzne
zaburzenieopodło»uj¦zykowymikonstytucjonalnejetiologii,charakteryzuj¡cesi¦trudno±cia-
miwkodowaniupojedynczychwyrazów,zwykleodzwierciedlaj¡ceniewystarczaj¡cezdolno±ci
przetwarzaniafonologicznego.Owetrudno±ciwkodowaniupojedynczychsłóws¡nieoczekiwa-
newrelacjidowiekuorazinnychzdolno±cipoznawczychiumiej¦tno±ciszkolnych.Nies¡one
rezultatemogólnegoopó¹nieniarozwojuczyosłabieniawra»liwo±cizmysłowej.Dysleksjamani-
festujesi¦zró»nicowanymitrudno±ciamiwró»nychformachkomunikacji,cz¦stoprzejawiaj¡csi¦,
obokproblemówzczytaniem,tak»ewyra¹nymiproblemamizosi¡gni¦ciembiegło±ciwpisaniu
iortografii(Krasowicz2001,s.46).
Mechanizmpowstawaniadysleksjirozwojowejniejestwpełnipoznany.Pier-
wotneprzyczynydysleksji(etiologia)powoduj¡skutki,któres¡bezpo±rednimi
przyczynamizaburze«wczytaniu,czylipatomechanizmemdysleksji.Wró»nych
przypadkachdziała¢mog¡ró»nepatomechanizmy.Dzieckomo»eznajdowa¢si¦
podwpływemwieluczynnikówpatogennych,takichjakwadliwegeny,czynniki
działaj¡cenadzieckowokresieprenatalnym,wczasieporoduiwpierwszych
miesi¡cach»ycia,powoduj¡cezmianywcentralnymukładzienerwowym,głównie
wlewejpółkuliwokolicachzwi¡zanychzmow¡(Bogdanowicz1990).
Zmianykonstytucjonalnewyst¦puj¡ceudziecidyslektycznychmaj¡charak-
terwrodzonyiwi¡»¡si¦ztrwałymiinietrwałymizmianamiwokolicachmó-
zguzwi¡zanymizmow¡.Zmianystrukturalnestanowi¡podło»ezaburze«funkcji
wzrokowych,słuchowych,ruchowych,ichintegracjiorazzaburze«funkcjij¦zy-
kowych,lateralizacjiiorientacjiwschemacieciałaiprzestrzeni.
Zewzgl¦dunapatomechanizmwyró»nionokilkatypówdysleksjirozwojowej.
Najcz¦±ciejwymieniasi¦„dysleksj¦typuwzrokowego”,uktórejpodło»ale»¡
zaburzeniapercepcjiipami¦ciwzrokowej,powi¡zanezzaburzeniamikoordynacji
wzrokowo-słuchowejiwzrokowo-przestrzennej,i„dysleksj¦typusłuchowego”,
CHARAKTERYSTYKAWYBRANYCHASPEKTÓWPERCEPCJISŁUCHOWEJUDZIECI...
3
uwarunkowan¡zaburzeniamipercepcjisłuchowejipami¦cisłuchowejd¹wi¦ków
mowy,najcz¦±ciejpowi¡zanychzzaburzeniamifunkcjij¦zykowych.
Niektórzyautorzywskazuj¡namo»liwo±¢istnieniatakzwanej„dysleksji
integracyjnej”,gdziepojedynczefunkcjeniewykazuj¡zakłóce«,azaburzenia
dotycz¡ichkoordynacji.ZwolennikiemtejkoncepcjijestBogdanowicz(1990).
Interesuj¡c¡typologi¦dysleksjiprzedstawiaBakker(1990).Opieraj¡nazało-
»eniufunkcjonalnejspecjalizacjipółkulmózgowych.Uwi¦kszo±ciludzilewapół-
kulaodpowiadazasprawno±cizwi¡zanezj¦zykiem,prawanatomiastzapercepcj¦
kształtuikierunku.Podczasczynno±ciczytania,zdaniemBakkera,aktywizowane
s¡obiepółkulemózgowe,gdy»zjednejstronyczytaniejestform¡komunika-
cjij¦zykowej,anga»ujewi¦clew¡półkul¦,azdrugiejwczasieopanowywania
tejumiej¦tno±cika»dytekstodbieranyjestwformiegraficznej,awi¦cbardzo
wa»najestpercepcjakształtuliter,ichumieszczeniewprzestrzeniikierunekde-
kodowania.Wtensposóbczytaniezwi¡zanejestzpraw¡półkul¡mózgu.Bakker
wyró»niawi¦cdwatypydysleksji.PierwszytypL—lingwistycznywyró»nia
si¦,gdydzieckou»ywaodsamegopocz¡tkunaukiczytaniastrategiilewopółku-
lowych,j¦zykowych,podczasgdywewst¦pnejfazienaukiczytania,polegaj¡cej
głównienadekodowaniu,typowajestdominacjapółkuliprawejistrategiewzro-
kowe.DrugitypP—percepcyjnywyst¦pujewówczas,gdydzieckopoupływie
pierwszejfazynaukipodczasczytaniaposługujesi¦główniepraw¡półkul¡.
Kolejnerozró»nieniadotycz¡ujmowaniaczytaniajakoczynno±cizło»onej,
polegaj¡cejnadekodowaniuirozumieniutekstu,awi¦codnosz¡si¦onedo
zaburze«dekodowaniaizaburze«rozumienia,przypotencjalnympoprawnym
dekodowaniu.Maj¡onecharakterobjawowyistosuj¡si¦dostwierdzonych
objawówtychtrudno±ci(Kołtuska1990).Cromer(1970)podzieliłosobyze
specyficznymizaburzeniamiczytanianadwiegrupy.Pierwsz¡stanowi¡osoby
prawidłowoczytaj¡cepojedynczewyrazy,aleniemog¡cezrozumie¢tre±citekstu,
drug¡—osobyniedostatecznieidentyfikuj¡cepojedynczewyrazy,aprzezto
tak»ezosłabion¡zdolno±ci¡rozumieniatekstujakocało±ci.Podobnegopodziału
trudno±ciwczytaniunazaburzeniawdekodowaniuirozumieniutekstudokonał
Jorm(1985).Wyró»niałonspecyficzneupo±ledzenieczytania,któregoprzyczyn¡
s¡trudno±ciwdekodowaniuoraztrudno±ciwczytaniuzzrozumieniemzpowodu
problemówzrozumieniemtekstu.
Krasowicz(1992)opisałapodziałrozwojowychzaburze«czytanianaspecy-
ficzneiniespecyficzne.Specyficznerozwojowezaburzeniaczytania,czylidyslek-
sj¦rozwojow¡,podzieliładalejnatrudno±ciwrozumieniuzwi¡zanezzaburze-
niamifunkcjij¦zykowychizrozumieniemczytanegotekstuoraznaspecyficzne
zaburzeniadekodowaniazwi¡zaneztechnik¡czytania.
InnegopodziałudokonałaBoder.Wyró»niłatrzytypyzaburze«czytania—
dysleksj¦dysfonetyczn¡,dysejdetyczn¡imieszan¡.Typpierwszy,dysfonetyczny
4
RENATAGRELA-GORYCZKA
(fonologiczny),charakteryzuj¡zaburzeniapercepcjisłuchowejideficytyj¦zyko-
we.Dziecitakiewykorzystuj¡kodywizualne,toznaczypoprzezform¦wzrokow¡
danegowyrazudochodz¡dojegoznaczenia.Stosuj¡onenieprawidłowereguły
fonologiczne,zniekształcaj¡wyrazy,nadaj¡wyrazombezsensownymbrzmienie
wyrazówimznanych.Typdrugi,dysejdetyczny(dekoduj¡cy),wyst¦pujeudzieci
zzaburzeniamipercepcjiwzrokowejipami¦ciwzrokowejiprzejawiasi¦czy-
taniemprecyzyjnym,analitycznym,opartymnaprocesieanalizyisyntezyfo-
netycznej.Typtrzeci,jaksamanazwawskazuje,ł¡czyobatypy,adziecitakie
charakteryzujezarównozaburzonapercepcjawzrokowa,jakisłuchowa(Ellis
1993).
Powy»szeklasyfikacjeniewyczerpuj¡liczbyirodzajówtypówdysleksji.
Dyskusjanadtymzagadnieniemtrwanadal,anowepublikacjepo±wi¦conetemu
problemowiprzynosz¡corazwi¦cejnowychpodziałów.
Niezale»nieodsposobudefiniowaniamnogo±cipodziałów,przyczyn,rozbie»-
no±ciwnazewnictwie,badaczes¡jednakzgodnicodojednolitychobjawów
trudno±ciwczytaniu.Najbardziejtypoweobjawyto:wolnetempoczytania,licz-
nepauzyiwtr¡cenia,opuszczanieliter,sylabicałychwyrazów,dodawanieli-
terisylab,bł¦dneró»nicowanieliterzbli»onychstruktur¡graficzn¡,fonetyczn¡,
zniekształceniaizmianywyrazównainnesensownelubbezsensowne,słabeza-
pami¦tywanieirozumienieczytanejtre±ci(Critchley1970,Sawa1980,Styczek
1981,Jaklewicz1982,Jorm1985,Bogdanowicz1989,Krasowicz2001).
PRZEDMIOTIMETODABADA
Problemdotycz¡cyistnieniaró»nicwpoziomiepercepcjisłuchowejmi¦dzy
dzie¢midyslektycznymiidzie¢miprawidłowoczytaj¡cyminiejestnowy.Badania
natentematbyływcze±niejopisywaneprzezSpionek(1969)iSaw¦(1990).Do-
tyczyłyonecz¦sto±ciwyst¦powaniazaburze«analizyisyntezysłuchowejudzieci
ztrudno±ciamiwczytaniuipisaniu.Wprezentowanymtutajpodej±ciubadaw-
czymstaranosi¦uj¡¢percepcj¦słuchow¡rozumian¡tak»ejakozapami¦tywanie
iodtwarzaniebod¹cówparaj¦zykowych(np.rytmu)orazj¦zykowych(np.serii
wyrazówlubsylab),atak»erozumieniazło»onychpolece«j¦zykowych,uktórych
niezb¦dnejestzapami¦tanieporz¡dkuinformacjizawartychwpoleceniu.
Opieraj¡csi¦nadanychzliteraturyangielskoj¦zycznejorazteoriachdotycz¡-
cychetiologiiipatomechanizmówdysleksji,oczekiwanoistotnychró»nicmi¦dzy
dzie¢mizdysleksj¡rozwojow¡aprawidłowoczytaj¡cymiwzakresie:
—percepcjisłuchowejwaspekcieparaj¦zykowym,wyra»onymprzezzapa-
mi¦tywanieiodtwarzaniestrukturrytmicznych;
CHARAKTERYSTYKAWYBRANYCHASPEKTÓWPERCEPCJISŁUCHOWEJUDZIECI...
5
—percepcjisłuchowejwaspekciej¦zykowym,wyra»onymprzezzapami¦ty-
wanieiodtwarzanieseriiwyrazówisylab;
—poziomurozumieniapolece«słownychwymagaj¡cychzapami¦taniase-
kwencjiinformacjij¦zykowych.
Badaniaprzeprowadzononapopulacjiuczniówklasczwartychszkołypod-
stawowej.Wyborutegopoziomunauczaniadokonanonapodstawieprogramu
nauczaniaj¦zykapolskiegowmłodszychklasachszkołypodstawowej.Wynika
zniego,»edzieciucz¦szczaj¡cedoklasczwartychpowinnyju»poprawnieczyta¢
(gło±noicicho),zezrozumieniem,atak»epoprawniepisa¢.Dogrupyekspery-
mentalnejwł¡czono20dziecizdiagnozowanychjakodyslektycznewPolskim
TowarzystwieDysleksji.Grup¦kontroln¡stanowilirówie±nicyzeSzkołyPod-
stawowejnr46wLublinie.Zmienn¡ró»nicuj¡c¡obiegrupybyłpoziomumie-
j¦tno±ciczytaniawyra»onyliczb¡poprawnieprzeczytanychsłówwTe±ciedo
BadaniaTechnikiGło±negoCzytaniadlaKlasI–VII(Konopnicki1961).Grup¦
eksperymentaln¡stanowiłydzieci,uktórychstwierdzonoopó¹nienieumiej¦tno±ci
czytaniaconajmniejojedenrok.Wgrupiekontrolnejznalazłysi¦dzieci,które
czytałyconajmniejnapoziomieklasyczwartej.
Wzastosowanejprocedurzebadawczejchodziłoowykazanie,czyudziecize
specyficznymitrudno±ciamiwczytaniuwporównaniuzrówie±nikamiwyst¦puj¡
zaburzeniapercepcjisłuchowejwaspekciej¦zykowymiparaj¦zykowymwyra-
»onymprzezzapami¦tywanieiodtwarzaniestrukturrytmicznych,seriiwyrazów
lubsylaborazsekwencjiinformacjij¦zykowych.Zgodniezprzyj¦t¡definicj¡
dysleksjirozwojowejkontrolowanozapomoc¡wywiadutakiezmienne,jakstan
zdrowia,warunkiekonomiczne,przebiegkarieryszkolnej.Pozawywiademzasto-
sowanoSkal¦InteligencjiWISC-Rdokontrolipoziomuintelektualnegobadanych
orazTestLateralizacjiZazzo.
Informacjezwywiaduwskazuj¡,»ewi¦kszo±¢dziecipochodzizrodzinpeł-
nych,maj¡cychdobrelubwystarczaj¡cewarunkisocjoekonomiczne,ozró»nico-
wanympoziomiewykształceniarodziców(wy»sze—11badanych,±rednie—
9badanych,zawodowe—20badanych).Danedotycz¡cecharakterystykibada-
nychuczniów,ichpochodzeniaspołecznego,lateralizacjiorazwynikówwTe±cie
doBadaniaTechnikiGło±negoCzytaniadlaKlasI–VIIKonopnickiegoiSkali
InteligencjiWISC-R,przedstawionowtabeli1i2.
Badaniemiałocharakterindywidualnyipolegałonatym,»ebadanyczytał
gło±noprzezjedn¡minut¦wyrazystanowi¡cemateriałtestowy,naktóryskładaj¡
si¦134sensowneniepowi¡zanelogiczniewyrazy.Badaniedostarczawska¹ników
dotycz¡cychtempa(liczbaprzeczytanychwyrazów)orazpoprawno±ciczytania
(liczbapoprawnieprzeczytanychwyrazówwci¡gujednejminuty).Testten
posiadaprzybli»onenormyopracowaneprzezautora(Konopnicki1961).
Definicjacytowanawcze±niejprzyjmuje,»edysleksjarozwojowawyst¦pu-
Plik z chomika:
ty_grynio
Inne pliki z tego folderu:
Obrazkowy ogród rymów - R.zip
(7385 KB)
Morkowska Ewa - Naśladuj mnie 02. Uczymy się chuchać, dmuchać i oddychać prawidłowo. Ćwiczenia logopedyczne dla dzieci(1).pdf
(9394 KB)
Logopedia - Myszka Szarusia. Ćwiczenia dla dzieci.zbiór jpg.rar
(8223 KB)
Ćwiczenia dykcyjne dla dzieci przedszkolnych.pdf
(17048 KB)
Binkiewicz Monika - Logopedia - 18 ćwiczeń dla dzieci.zbiór doc.rar
(1486 KB)
Inne foldery tego chomika:
Ćwiczenia logopedyczne
Utrwalanie liter
Znajdź różnicę
Zgłoś jeśli
naruszono regulamin