1998.11_Pierwsze kroki w cyfrówce.pdf
(
224 KB
)
Pobierz
451090361 UNPDF
Układy cyfrowe
Pierwsze
kroki
szczegółowo omawiać popular−
niejsze liczniki rodziny
CMOS4XXX. Poznałeś uniwersalne liczniki
4029, 4510, 4516 oraz dzielniki 40102 i
40103. Obiecałem, że w tym numerze
przedstawię ci kilka kolejnych interesuj−
ących liczników. Zaczniemy od kostek 4522
i 4526.
Ale najpierw przypomnienia: korzystając
z różnych źródeł, napotkasz bałagan w o−
znaczeniach i różnice w stosowanych skró−
tach i symbolach. Nie bój się tego − mam
zresztą nadzieję, że do tej pory już się do te−
go zamieszania przyzwyczaiłeś. Oczywiście
zamieszczone poniżej informacje nie wy−
czerpują wszystkich szczegółów, dlatego
podczas czytania tego artykułu powinieneś,
a nawet wręcz musisz mieć przed oczami
skrócony katalog układów logicznych
CMOS serii 4000, zamieszczony na środko−
wych stronach w EdW 11/97...3/98. Skróty
i oznaczenia używane w moim artykule nie−
kiedy różnią się od użytych w tym katalogu.
Jest to mój świadomy wybór. Dla uniknię−
cia dwuznaczności w każdym uzasadnio−
nym przypadku podaję ci numer danego
wyprowadzenia (nóżki).
Drugie przypomnienie: jeśli w opisie na−
potkasz sformułowanie typu: „licznik zo−
stanie wyzerowany po podaniu stanu wy−
sokiego na wejście zerujące“ to znaczy, że
podczas zliczania wejście to musi pozosta−
wać w stanie niskim, bo inaczej licznik po−
zostawałby cały czas wyzerowany. Gdy−
byś pomimo moich wyjaśnień i przeanali−
zowania skróconego katalogu z EdW miał
nadal jakieś wątpliwości co do działania
poszczególnych układów, masz do wyboru
dwie drogi: albo zmontować układ pracy w
podstawce i sprawdzić działanie w prakty−
ce, albo zajrzeć do pełnego firmowego ka−
talogu i próbować przeanalizować funkcje
kostki na podstawie schematu we−
wnętrznego. Nie jest to łatwe, ale masz
wszystkie wiadomości, które są do tego
potrzebne. Jestem jednak pewny, że po−
dane wskazówki wystarczą ci do ogrom−
nej większości zastosowań oraz uwolnią
cię od niepotrzebnego strachu przed nie−
znanymi dotychczas licznikami.
stanie wysokim. Tym samym wejście INHI−
BIT ma działanie takie same jak we wcześ−
niej poznanych kostkach 4017, 4518, 4520,
a inne jak wejście przeniesienia (CI) w ko−
stkach 4029, 4510, 4516, 40102, 40103 (w
których wejście CI też pełni rolę wejścia
zezwalającego, ale nie służy do zliczania im−
pulsów).
Ponieważ wejście INHIBIT nie jest
„pełnowartościowym“ wejściem zezwalaj−
ącym i synchroniczne łączenie kilku kostek
w układzie dzielnika byłoby utrudnione,
wprowadzono dodatkowe wejście CF (Cas−
caded Feedback − nóżka 13), które jest wy−
korzystywane, gdy współpracuje ze sobą
kilka kostek. Gdy pracuje tylko jedna, to
wejście CF ma być w stanie wysokim. Nie
4522, 4526
Jeśli zapoznałeś się wcześniej z kostka−
mi 4029 oraz 40102(3), zrozumienie funkcji
liczników 4522 i 4526 nie sprawi ci żadnych
trudności. Przede wszystkim są to synchro−
niczne liczniki programowane, liczące w
dół, tak jak 40102(3). Analogicznie jak 4029
mają cztery wejścia programujące i cztery
wyjścia licznika. Kostka 4522 jest licznikiem
BCD (dziesiętnym), a 4526 − czterobitowym
dwójkowym. Układ wyprowadzeń podany
jest w EdW 2/98 str. 48 i 49. Generalnie ko−
stki te przeznaczone są do budowy dowol−
nej długości dzielników częstotliwości, bo
można je bez trudu łączyć kas−
kadowo, uzyskując dowolnie
duży stopień podziału.
Wejście MR (nóżka 10)
umożliwia asynchroniczne ze−
rowanie (stan H − zerowanie).
Stan wysoki na wejściu PE
(nóżka 3) wpisuje dane z wejść
programujących P0...P3 (w
EdW 2/98 wejścia te oznaczo−
ne są DP1...DP4). Wejście MR
ma najwyższy priorytet, to zna−
czy, jednoczesne podanie sta−
nu wysokiego na wejścia MR
i PE spowoduje wyzerowanie
licznika, a nie wpisanie danych
z wejść programujących.
Kostki 4522 i 4526 mają
dwa wejścia służące do zlicza−
nia: CL (nóżka 6) oraz INHIBIT
(nóżka 4). Co istotne, można
wybrać aktywne zbocze.
Gdy wejście INHIBIT jest w
stanie niskim, licznik reaguje na
rosnące zbocza na wejściu CL.
Stan wysoki na INHIBIT zatrzy−
muje zliczanie, nie powodując
zmian stanu licznika. Końcówka
INHIBIT też może być wej−
ściem zliczającym opadające
zbocza nań podawane, przy
czym wejście CL musi być w
Rys.. 133.. Liiczniikii 4522 ii 4526
E
LEKTRONIKA DLA WSZYSTKICH 11/98
27
w cyfrówce
W
ostatnim odcinku zaczęliśmy
Układy cyfrowe
dziesiętne. Powód jest prosty − licznik liczy
w dół i cykl pracy jest skrócony przez to, że
następnym stanem po liczbie zero 0000B
jest liczba dziewięć 1001B. Przy pracy je−
dnego licznika cykl pracy kończy się w
chwili osiągnięcia stanu 0000B, po czym
następuje asynchroniczne wpisywanie da−
nych do licznika z pomocą wejścia PE. Ta u−
waga o pracy pojedynczego licznika BCD w
roli licznika dwójkowego dotyczy też innych
liczników BCD liczących w dół.
Rys.. 134.. Przykłłady wykorzystaniia lliiczniików 4522 ii 4526
40192 − 40193
Układy te mają funkcje i układ wyprowa−
dzeń identyczne jak liczniki 74192, 74193 z
rodziny TTL. Oprócz układów ‘192 i ‘193 do
rodziny CMOS4000 „przeflancowano“ też
inne kostki z rodziny TTL, miedzy innymi o−
pisane dalej liczniki ‘160...’163. Po prostu
niektóre układy z rodziny TTL okazały się
bardzo przydatne w licznych zastosowa−
niach, cieszyły się ogromną popularnością i
z czasem ich odpowiedniki pojawiły się w
rodzinie CMOS4000. Odpowiedniki te w
zasadzie mogą być stosowane zamiennie z
układami TTL, przy czym − co ważne − po−
dobnie jak wszystkie układy CMOS4XXX
mogą być zasilane napięciem 3...18V. I to
jest jedyna różnica, bo funkcje i układ wy−
prowadzeń są identyczne. Ale uwaga − za−
kres napięć zasilania jest wprawdzie bardzo
szeroki, obejmuje typowe „logiczne napię−
cie zasilające“ równe 5V, jednak wersje z
rodziny CMOS4XXX są wolniejsze od
swoich pierwowzorów TTL (standard, LS, F
oraz HC, HCT) i przy niskich napięciach za−
silania mają znacznie mniejszą wydajność
prądową wyjść.
Tu na marginesie trzeba dodać, że nie
tylko rodzina CMOS4XXX „pożyczyła“ so−
bie najciekawsze kostki z rodziny TTL. Z
czasem okazało się, że najpopularniejsze u−
kłady rodziny CMOS4XXX pojawiły się w
rodzinie TTL, a ściślej mówiąc, w
„cemosowych“ wersjach HC i HCT. Przy−
kładowo nasz dobry znajomy, licznik 4060 (i
nie tylko on) występuje choćby w wersji
HC jako układ 74HC4060. Oczywiście ko−
stka 74HC4060, jak wszystkie z grupy HC,
może być zasilana napięciami 3...6V, jest
przy tym dużo szybsza i ma znacznie więk−
szą wydajność prądową wyjść niż
CMOS4060, przy czym oczywiście działa−
nie i układ wyprowadzeń są identyczne.
Wracając do kostek 40192 i 40193 (i ich
TTL−owych pierwowzorów) trzeba stwier−
dzić, że są to rzeczywiście jedne z najpopu−
larniejszych liczników. Układ ‘192 jest dwu−
kierunkowym programowalnym licznikiem
dziesiętnym (BCD), a ‘193 − czterobitowym
dwójkowym. Układ wyprowadzeń jest po−
dany w EdW 3/98 na str. 51. Ich działanie
jest bardzo proste. Mają asynchroniczne
wejście zerowania MR (nóżka 14), gdzie
podanie stanu wysokiego w każdych wa−
runkach zeruje licznik. Jeśli licznik nie jest
trzeba się wgłębiać w jego funkcje, o ile tyl−
ko stosuje się klasyczne układy aplikacyjne
z rysunków 133 i 134. Ty, jeśli w ogóle wy−
korzystasz te układy, to właśnie w tych ap−
likacjach.
Układy 4522 i 4526 mają jedno wyjście
oznaczone „0“ (nóżka 12). Nie jest to klasy−
czne wyjście przeniesienia CO znane z po−
przednio omawianych liczników. Nie
wdając się w szczegóły można stwierdzić,
że stan wysoki pojawia się tam na koniec
cyklu, gdy w liczniku jest liczba 0000B. I
znów nie musisz się w to wgłębiać, jeśli za−
stosujesz kostkę w typowych aplikacjach.
A jeśli chcesz wniknąć w szczegóły, musisz
zajrzeć do katalogu, gdzie znajdziesz mię−
dzy innymi wewnętrzny schemat tych li−
czników.
A teraz jeszcze jedna uwaga − przy wy−
korzystaniu tylko jednego licznika według
rysunku 133 obie kostki będą zachowywać
się identycznie, to znaczy „dziesiętny“ li−
cznik 4522 może pracować ze stopniem
podziału większym niż 9. Jedynie przy
współpracy kilku kostek, liczniki 4522 będą
zachowywać się jak prawdziwe liczniki
28
E
LEKTRONIKA DLA WSZYSTKICH 11/98
Układy cyfrowe
Rys.. 135.. Łączeniie kostek ‘192 ii ‘193
niesienia „w dół“ − „pożyczka“
czyli BORROW\.
Omawiana właściwość
wejść nie powinna w żadnym
stopniu zniechęcić do stosowa−
nia tych jakże pożytecznych u−
kładów. W prostszych zastoso−
waniach trzeba po prostu wy−
korzystać podane układy poł−
ączeń. W mniej typowych za−
stosowaniach konieczne są dodatkowe in−
formacje o tych wyjściach. W zasadzie
wszystko jest zapisane w EdW3/98 na stro−
nie 51 w postaci równań logicznych, ale le−
piej przedstawić to „ludzkim językiem“.
Chodzi o to, że na wyjściach COU\ i COD\
stan niski pojawia się wtedy, gdy w liczniku
występuje wspomniany w poprzednim od−
cinku „ostatni stan cyklu“ i jednocześnie na
odpowiednim wejściu panuje stan niski. W
czym problem? W opisywanych wcześniej
licznikach synchronicznych stan aktywny
na wyjściu przeniesienia CO występował
przez cały czas, gdy w liczniku był „ostatni
stan cyklu“ i jednocześnie na wejściu CI był
stan niski. W licznikach ‘192/’193 sytuacja
jest znacznie ciekawsza, bo po pierwsze
nie ma wejścia przeniesienia. Czyżby więc
stan aktywny miał występować przez cały
czas, gdy w liczniku jest „ostatni stan
cyklu“? To miałoby pozory sensu, bo są
dwa wyjścia przeniesienia i na jednym
(COD\) występowałby stan niski gdy w li−
czniku jest liczba zero, natomiast na wy−
jściu COU\ − gdy w liczniku ‘192 jest 9
(1001B), a w ‘193 − 15 (1111B). Tak jednak
być nie może i nie jest. Jak informowałem
wcześniej, stan niski występuje na danym
wyjściu nie przez cały czas występowania
„ostatniego stanu“, tylko krócej, gdy jedno−
cześnie na odpowiednim wejściu panuje
stan niski. Pokazane to jest na rysunku a15
przedstawiającym przebiegi w liczniku
‘192. Dlaczego tak musi być? To właśnie
jest twoje zadanie domowe. Uzasadnij, dla−
czego stan niski nie może występować na
wyjściach COU\ i COD\ przez cały czas
trwania w liczniku „ostatniego stanu“?
zerowany, podanie stanu niskiego na wej−
ście wpisujące PE (nóżka 11) umożliwia za−
ładowanie do licznika liczby podawanej na
wejścia programujące P0...P3. Jak z tego
widać, podczas zliczania na wejściu MR po−
winien być stan niski, a na PE\ − wysoki.
W odróżnieniu od dotychczas pozna−
nych liczników, prezentowane kostki mają
dwa równorzędne wejścia zegarowe. Im−
pulsy podawane na jedno z nich (nóżka 5)
powodują zwiększanie stanu licznika − jest
to wejście oznaczane CL UP (lub CLU, CU)
− od Clock Up. Impulsy podawane na drugie
równorzędne wejście Clock Down (ozna−
czane CL DN, CLD, CD − nóżka 4) powodują
zmniejszanie stanu licznika.
Układy ‘192 i ‘193 w odróżnieniu od
wszystkich poznanych wcześniej liczników,
nie mają żadnych wejść zezwalających. Im−
pulsy, a ściślej rosnące zbocza impulsów
podawanych na wejścia CU i CD są zlicza−
ne przez licznik. Ale uwaga! Z oczywistych
względów (by licznik nie zachorował na
schizofrenię), nie można podawać impul−
sów jednocześnie na oba wejścia. I nie cho−
dzi tylko o to, że licznik zgłupieje, gdy każe−
my mu jednocześnie liczyć i w dół i w górę.
Ze względu na specyficzną budowę stopni
wejściowych, nie powinno się podawać je−
dnocześnie na oba wejścia stanu niskiego.
Inaczej mówiąc, „w spoczynku“ oba wej−
ścia powinny być w stanie wysokim, a zli−
czane ujemne impulsy (najlepiej krótkie) po−
winny być podawane w danej chwili tylko
na jedno z wejść. Oczywiście podanie na
oba wejścia stanu niskiego nie uszkodzi ko−
stki, ale może powodować błędy z zlicza−
niu. W niektórych zastosowaniach nie
będzie to żadnym problemem, choćby ze
względu na działanie współpracujących blo−
ków, a w innych najprostszym rozwiąza−
niem będzie zastosowanie na wejściach
różniczkujących obwodów RC skracających
czas trwania ujemnych impulsów na wej−
ściach na przykład do 1 mikrosekundy.
Omawiane liczniki mają dwa wyjścia u−
możliwiające łatwe łączenie kilku kostek
według rysunku 135. W takim prostym za−
stosowaniu nie ma potrzeby zastanawiać
się nad funkcją tych wyjść − wystarczy infor−
macja, że zależnie od kierunku zliczania, im−
pulsy przeniesienia pojawiają się albo na
wyjściu COU\ (nóżka 12) bądź na wyjściu
COD\ (nóżka 13). Wyjście przeniesienia „w
górę“ COU\ bywa też nazywane po prostu
„przeniesienie“ − CARRY\, a wyjście prze−
Wśród osób, które do końca listopada
nadeślą prawidłowe uzasadnienia rozlosuję
upominki w postaci kitów AVT.
A swoją drogą, jeszcze raz podkreślam,
że nawet ci, którzy nie chcą się wgłębiać w
takie zawiłości, nie powinni bać się liczni−
ków ‘192 i ‘193, bo w praktyce w typowych
zastosowaniach nie sprawiają one żadnych
kłopotów.
Rys.. 136.. Przebiiegii w lliiczniikach ‘192 ii ‘193
E
LEKTRONIKA DLA WSZYSTKICH 11/98
29
Plik z chomika:
VonPiter
Inne pliki z tego folderu:
1997.10_Pierwsze kroki w cyfrówce.pdf
(199 KB)
1997.09_Pierwsze kroki w cyfrówce.pdf
(119 KB)
1997.08_Pierwsze kroki w cyfrówce.pdf
(103 KB)
1997.07_Pierwsze kroki w cyfrówce.pdf
(160 KB)
1997.06_Pierwsze kroki w cyfrówce.pdf
(111 KB)
Inne foldery tego chomika:
• Automatyka i roboty
• AutoTRAX 9.7
• Eagle 5.6 Full + podręcznik PL
• Eagle pro 5.11.0 + dodatki
• Elektronika ogólnie
Zgłoś jeśli
naruszono regulamin