Struktury rynku

Struktura rynku to określona konfiguracja sprzedawców i nabywców oraz odpowiadające jej prawa zachowań.

Rozróżniamy następujące struktury rynku:

·       Konkurencja doskonała

·       Konkurencja monopolistyczna

·       Oligopol

·       Monopol

Faktyczne zachowania przedsiębiorstw mogą odchylać się od przedstawionych wzorców i stanowią ich mieszankę.

Charakterystyka poszczególnych struktur rynku:

Dlaczego rynki różnią się od siebie:

-        korzyści skali – często technologia produkcji sprawia, że przeciętny koszt wytworzenia jednostki dobra, znacznie zmniejsza się w miarę wzrostu produkcji. W takiej gałęzi jest miejsce dla jednego wielkiego producenta. Gdyby producentów na tym rynku było wielu, każdy wytwarzałby niewielki procent sprzedaży całej gałęzi. W takim wypadku ponoszony przez niego koszt przeciętny szybko by malał wraz ze wzrostem produkcji. Zmuszałoby to producentów do obniżania ceny w celu przejęcia klientów od konkurencji, co jest konieczne aby sprzedać więcej. Spadek kosztów przeciętnych zapewniałby opłacalność takiego działania. Na takim rynku wojny cenowe trwałyby aż na rynku pozostałoby jedno przedsiębiorstwo.

-        bariery wejścia:

o     naturalne:

§       kapitałowe,

§       związane z występowaniem surowców naturalnych

§       licencje, patenty

o     państwowe: koncesje, zezwolenia, ustawy chroniące monopolistę

-        działania przedsiębiorstw – zmowy cenowe, innowacje - ulepszanie technologii, działania marketingowe mogą sprawić, że firmy zapewnią sobie dominującą pozycję na rynku.

Konkurencja doskonała

Przykład: targowisko z dużą ilością producentów sprzedających ziemniaki (idealnie jednorodny produkt)

Przedsiębiorstwo na rynku konkurencji doskonałej nie ma praktycznie żadnego wpływu na cenę produktu. Może sprzedać w każdej chwili dowolną ilość produktu po danej cenie rynkowej.

Krzywa popytu, będąca zarazem linią ceny, jest prostą poziomą. Cena sprzedaży nie zależy od ilości produktu wytworzonej i oferowanej przez przedsiębiorstwo.

Utarg krańcowy również jest równy cenie.

Przedsiębiorstwo na rynku konkurencji doskonałej zgodnie ze „złotą regułą” sprzedaje po cenie równej utargowi krańcowemu. Optymalną wielkość produkcji wyznacza warunek:

P = MR =MC

W krótkim okresie przedsiębiorstwo na rynku konkurencji doskonałej może osiągać zyski nadzwyczajne bądź notować straty.

W długim okresie przedsiębiorstwo na rynku konkurencji doskonałej sprzedaje produkt po cenie równej minimalnemu kosztowi przeciętnemu, osiągając zerowy zysk ekonomiczny. Faktycznie przedsiębiorstwo to osiąga zysk normalny, wliczony przez nas w koszty (jako ekwiwalent kosztów alternatywnych).

Poniższe rysunki przedstawiają równowagę przedsiębiorstwa na rynku konkurencji doskonałej w trzech różnych sytuacjach:

(a) krótki okres: zysk nadzwyczajny

(b) krótki okres: strata

  MC  

  MC  

      AC

B

      AC

C

P = MR

A

D

P=MR

A

B

D

C

  Q

O

  Q

O

Q – optymalna wielkość produkcji (MC=MR)

OQCD – utarg całkowity

OQBA – koszt całkowity

ABCD – strata

Q – optymalna wielkość produkcji (MC = MR)

OQCD – utarg całkowity

OQBA – koszt całkowity

ABCD – zysk nadzwyczajny

(c) długi okres: zerowy zysk ekonomiczny

MC  

      AC

A

P = MR

B

Q

O

Q – optymalna wielkość produkcji (MC = MR)

OQBA – utarg całkowity i koszt całkowity

zysk ekonomiczny (nadzwyczajny) = 0

Równowaga rynku konkurencji doskonałej

Gałąź wolnokonkurencyjna jako całość osiąga w tendencji długookresowej zerowy zysk ekonomiczny, sprzedając swój produkt po cenie równej minimalnym kosztom przeciętnym; realizuje zatem tylko zysk normalny.

Krzywa podaży gałęzi wolnokonkurencyjnej jest zawsze rosnąca: wyższa cena zachęca do zwiększenia produkcji.

Poniższy rysunek pokazuje mechanizm równowagi gałęzi wolno-konkurencyjnej w konfrontacji z równowagą przedsiębiorstwa:

Krzywa podaży a koszt krańcowy na rynku konkurencji doskonałej

Przedsiębiorstwo na rynku konkurencji doskonałej maksymalizując zysk będzie produkować taką ilość, aby utarg krańcowy równy cenie zrównał się z kosztem krańcowym.

Dla różnego poziomu ceny oznacza to, że wybór wielkości produkcji będzie uwarunkowany kosztem krańcowym.

Czyli dla rynku konkurencji doskonałej krzywa podaży jest krzywą kosztu krańcowego.

P

MC=S

B

D3

D2

...