Strelau.J - Psychologia.Podręcznik Akademicki.Tom.I.pdf
(
8728 KB
)
Pobierz
Psychologia
Podręcznik akademicki
HISTORIA
I TEORIE
PSYCHOLOGICZNE
Ida Kurcz (redakcja)
1
Historia psychologii:
Od Wundta do czasów
najnowszych
Ryszard, Stachowski
wiadomość historyczna - pisał
przed laty wybitny amerykański
historyk Carl Becker (1873-
-1945) - do tego stopnia stała się
przedzałożeniem współczesnego
myślenia, że potrafimy zidentyfikować daną
rzecz jedynie poprzez wskazanie na cały sze
reg rozmaitych rzeczy, którymi była, zanim
stała się tym, czym jest, a czym niebawem
przestanie być (Becker, 1995/1932, s. 21).
Odnieśmy to spostrzeżenie do psychologii
i zapytajmy: jaka była psychologia, zanim sta
ła się tą psychologią, którą jest, a którą prze
stanie niebawem być?
Hermann von Ebbinghaus (1850-1909), któ
ry zasłużył się psychologii pierwszymi w jej
historii badaniami eksperymentalnymi nad
pamięcią, w podręczniku pod tytułem
Abriss
der Psychologie
(Zarys psychologii) wyraził
często cytowane zdanie: „Psychologia ma dłu
gie dzieje, lecz krótką historię” (Ebbinghaus,
1908, s. 7). Wprawdzie to Arystoteles wzniósł
gmach psychologii - powiada Ebbinghaus
- ale dopiero Wilhelm Wundt (1832-1920)
w ostatnich dziesięcioleciach XIX wieku
„zaszczepił na starym pniu wszystkie te lato
rośle nowej psychologii”, które wyrosły dzię-
Wilhelm Wundt (1832-1920)
26
HISTORIA I TEORIE PSYCHOLOGICZNE
ki rozwojowi nauk przyrodniczych, a zwłasz
cza biologii.
go nadania konstytucji olbrzymiemu aparato
wi instytucjonalnemu, jakim psychologia
wkrótce miała się stać (por. Koch, 1992a)?
Jedno jest pewne: nie było uroczystego otwar
cia pracowni. W roku 1876, dwa lata po prze
niesieniu się z Heidelbergu na Uniwersytet
Lipski, Wundtowi przydzielono tam niewiel
kie pomieszczenie do przechowywania apara
tury służącej demonstracjom psychologicz
nym na zajęciach ze studentami. W ramach
prowadzonego przez niego w 1879 roku semi
narium z psychologii powstały pierwsze do
ktoraty w tej dziedzinie . Jeśli zatem nie do
konano aktu oficjalnego założenia pracowni,
która dopiero na mocy zarządzenia władz uni
wersyteckich stała się w roku 1882 Instytu
tem Psychologii, to czego w takim razie do
konał Wundt, co upoważniło Ebbinghausa
i Titchenera, współtwórców tej psychologii,
do wyrażenia o nim tak zobowiązującej opi
nii? Józef Pieter (1976, s. 133) twierdzi, iż
Wundt „przyczynił się ogromnie” do „społecz
nego uznania dla odrębności psychologii jako
dyscypliny naukowej nie stanowiącej części
filozofii i równorzędnej innym naukom”;
wprowadzając psychologię na uniwersytety
i stabilizując ją społecznie, „uprawomocnił” ją
wobec świata uczonych.
Natomiast współczesny amerykański hi
storyk psychologii Sigmund Koch (1992b)
w „ufundowaniu” przez Wundta psychologii
dostrzega jedynie zmianę semantyczną:
Wundt po prostu ustabilizował jedno ze zna
czeń słowa „psychologia”, które stanowiło
przedmiot zainteresowania i wypracowywane
było przez co najmniej kilka poprzednich stu
leci. I to „nowe” znaczenie uniezależnił od
przyjmowanego w całej dotychczasowej hi
storii myśli psychologicznej. Jeszcze w po-
1.1
Wundta koncepcja
psychologii jako nauki
o świadomych
przeżyciach
Kiedy Ebbinghaus pisał te słowa, psychologia
- którą Wundt już powołał do życia, zakłada
jąc w roku 1879 na Uniwersytecie Lipskim
pracownię eksperymentalnych badań psy
chologicznych - jako niezależna nauka, mia
ła rzeczywiście krótką, bo zaledwie trzydzie
stoletnią historię. Po śmierci Wundta jeden
z jego pierwszych amerykańskich uczniów
i krzewiciel jego psychologii eksperymental
nej w Ameryce, Edward Titchener (1867-
-1927), nazwie swego mistrza założycielem
psychologii, a nie tylko psychologii ekspery
mentalnej. Można by ostatecznie nie przykła
dać żadnej, prócz historycznej, wagi do tych
opinii, przesadnie z dzisiejszego punktu wi
dzenia podkreślających jednostkowy wyczyn
Wundta, gdyby ten stereotyp myślowy nie
wykazał się zadziwiającą po dziś dzień trwa
łością.
1.1.1
Tło historyczno-filozoficzne
powołania przez Wundta do życia
psychologii jako niezależnej
nauki
Co takiego wydarzyło się zatem w owym 1879
roku, co miało głośnym echem odbić się po
całym XX stuleciu jako nieomal akt odgórne
27
HISTORIA PSYCHOLOGII: OD WUNDTA DO CZASÓW NAJNOWSZYCH
było znane w mowie już w połowie XVI wie
ku, choć po raz pierwszy w druku pojawiło
się jako tytuł rozprawy pod redakcją niemiec
kiego filozofa i profesora logiki w Akademii
Marburskiej w Niemczech, Rudolfa Gocleniu-
sa (1547-1628), dopiero w roku 1590 (zob.
Stachowski, 1998).
Jakkolwiek byśmy jednak oceniali wyda
rzenie z roku 1879, było ono formalnym wy
razem odpowiedzi na pytanie, na które
w rozwoju każdej nauki prędzej czy później
przychodzi pora: przyjąwszy, że cała nagro
madzona dotychczas w sposób rozważanio-
wy wiedza jest prawdziwa, nie poprzestając
na tym stwierdzeniu, jesteśmy zmuszeni za
pytać,
dlaczego
jest ona prawdziwa? Jest to
pytanie empiryczne, choć nie w rozumieniu
przedstawicieli siedemnasto- i osiemnasto
wiecznego empiryzmu brytyjskiego, według
których cała nasza wiedza pochodzi z do
świadczenia. Tutaj słowo „empiryczne” uży
te jest w sensie bliższym rozumieniu Milla
i odnosi się do prawdy uzależnionej od speł
nienia jakichś ogólniejszych warunków,
prawdy, na której „można polegać tylko tak
dalece, jak jest podstawa do pewności, że te
warunki są zrealizowane” (Mili, 1962/1843,
s. 572).
Edward B. Titchener (1867-1927)
przednim stuleciu bowiem David Hume
(1711-1776) w swoim
Traktacie o naturze
ludzkiej
(1963/1739) za sprawę podstawowej
wagi uważał „rozwinięcie nauki o człowieku”,
którego można dokonać tylko przez zastoso
wanie metody eksperymentalnej. Do progra
mu Hume’a nawiąże sto lat później John Stu
art Mili (1806-1873) w swoim
Systemie logiki
z 1843 roku (księga VI:
O logice nauk moral
nych
0, określiwszy przedmiot psychologii ja
ko „prawidłowości następstwa, prawa [...] we
dle których jeden stan psychiczny następuje
po innym; wedle których jeden stan psychicz
ny zostaje przyczynowo wywołany przez inny
lub co najwyżej przyczynowo po nim następu
je” (Mili, 1962/1843, s. 560). Mili stwierdza,
że te elementarne prawa kojarzenia zostały
ustalone przy pomocy zwykłych metod bada
nia eksperymentalnego, przez które rozumie
zarówno obserwację, jak i eksperyment
sztuczny. Choć więc nie Wundt wynalazł to
nowe znaczenie, jednakże to właśnie dzięki
niemu wyrażenie „psychologia eksperymen
talna” miało odtąd znaczyć „naukowa”. Tym
bardziej też nie jemu przysługuje autorstwo
samego słowa „psychologia”, które zapewne
1
.
1.2
Okoliczności wprowadzenia
przez Wundta metody
eksperymentu laboratoryjnego
do psychologii
Na wprowadzenie przez Wundta metody eks
perymentalnej do psychologii można również
spojrzeć od strony jego udziału w aktualnym
wówczas sporze między zwolennikami dzie
więtnastowiecznego materializmu przyrodni
ków niemieckich a jego przeciwnikami z obo
zu spirytualistów (por. Tatarkiewicz, 1968;
Witwicki, 1982/1902). Za największe zagro
żenie dla przyszłej psychologii uważa Wundt
właśnie materializm psychofizyczny („mate-
rialistyczną pseudonaukę”), zgodnie z któ
Plik z chomika:
AnaDee
Inne pliki z tego folderu:
Strelau.J - Psychologia.Podręcznik Akademicki.Tom.III.pdf
(12195 KB)
Strelau.J - Psychologia.Podręcznik Akademicki.Tom.II.pdf
(12082 KB)
Strelau.J - Psychologia.Podręcznik Akademicki.Tom.I.pdf
(8728 KB)
Inne foldery tego chomika:
Literatura niemiecka
Nauka i edukacja
Poprawna polszczyzna
Powieści
Zgłoś jeśli
naruszono regulamin