terapia Castillo Morales.pdf
(
129 KB
)
Pobierz
22.qxd
PRACE POGLĄDOWE
Dent. Med. Probl. 2004,
41
, 3, 537–542
ISSN 1644−387X
A
GNIESZKA
N
ĘCKA
1
, A
NNA
R
EGNER
2
, T
ERESA
M
ATTHEWS
−B
RZOZOWSKA
1, 3
Ustno−twarzowa terapia regulacyjna (Uttr)
według koncepcji Castillo−Moralesa
u pacjentów z zespołem Downa
Oro−Facial Regulative Therapy (ORT) According
to the Castillio−Morales Method in Patients with Down Syndrome
1
Katedra i Zakład Ortopedii Szczękowej i Ortodoncji AM we Wrocławiu
2
Centrum Diagnostyczno−Rehabilitacyjne „Promyk Słońca”, Specjalistyczna Przychodnia Rehabilitacyjna
„Pulsantis”, Zespół Szkół Integracyjnych Nr 11 we Wrocławiu
3
Zakład Stomatologii Zachowawczej i Periodontologii Akademii Medycznej w Poznaniu
Streszczenie
W artykule na podstawie przeglądu piśmiennictwa oraz własnych doświadczeń przedstawiono metodę ustno−twa−
rzowej terapii regulacyjnej według Castillo−Moralesa (Uttr). Terapia znajduje zastosowanie u pacjentów zarówno
z osłabionym, jak i wzmożonym napięciem mięśniowym. W pracy omówiono możliwości lecznicze Uttr u pacjen−
tów z zespołem Downa. Uttr koncentruje się na obszarze ustno−twarzowym, normalizując za pomocą manipulacji
manualnych nieprawidłowe napięcie mięśniowe w jak najwcześniejszym okresie życia dziecka. Integralną częścią
kompleksowej terapii jest leczenie ortodontyczne za pomocą płytki stymulacyjnej. Płytka akrylowa w części tyl−
nej jest zaopatrzona w element stymulacyjny w postaci cylindra, który poprawia położenie języka. Terapia wzmac−
nia napięcie mięśni języka, warg i policzków, co wyraźnie poprawia nie tylko funkcję tych mięśni, ale także fizjo−
nomię dzieci (
Dent. Med. Probl. 2004, 41, 3, 537–542
).
Słowa kluczowe:
ustno−twarzowa terapia regulacyjna (Uttr) według Castillo−Moralesa, zespół Downa, płytka sty−
mulacyjna.
Abstract
Authors presented the Castillo−Morales oral regulative therapy based on the review of literature and own experience.
This therapy is useful either for patients with hypotonia or hypertonia of muscles. This report covers treatment
possibilities by means of ORT in patiens with Down syndrome. ORT focuses on oro−facial system thus normali−
zing, by manual manipulations, abnormal muscular tension as soon as possible regarding children life period.
Orthodontic treatment with using of palatal plate is the integral part of therapy. This plate with its dorsal hollow
cylinder stimulates upward and backward movement of tongue. This therapy strengthens tongue, lip and cheek
muscles function, thus considerably improving not only oral functions but children physiognomy as well (
Dent.
Med. Probl. 2004, 41, 3, 537–542
).
Key words:
oro−facial regulative therapy according to the Castillo−Morales method, Down syndrome, palatal plate.
Koncepcja Castillo−Moralesa jest całościową
neurofizjologiczną terapią stosowaną u dzieci i do−
rosłych z hipo− i hipertonią mięśniową. Twórca
oryginalnej terapii, która została rozwinięta
w Centrum Rehabilitacyjnym w Cordobie (Argen−
tyna), pracuje przeszło 30 lat z małymi dziećmi
z zaburzeniami neurologicznymi i sensorycznymi.
Podobnie jak inne metody neurorozwojowe (Bo−
bathów, Vojty), w terapii uwzględnia poszczegól−
ne fazy ruchowego rozwoju dziecka. Za pomocą
stymulacji obszarów neuromotorycznych wyzwa−
la reakcje odruchowe. Aby proces rozwoju dziec−
ka z zaburzeniami neurofizjologicznymi przebie−
gał korzystnie, terapia Uttr powinna rozpocząć się
jak najwcześniej.
Uttr koncentruje się na obszarze ustno−twarzo−
538
A. N
ĘCKA
, A. R
EGNER
, T. M
ATTHEWS
−B
RZOZOWSKA
wym, normalizując za pomocą manipulacji manu−
alnych nieprawidłowe napięcie mięśniowe. Obja−
wy zaburzonego napięcia mięśniowego pojawiają
się już w pierwszych tygodniach życia. Najczę−
ściej niemowlę ma trudności z uchwyceniem pier−
si, ssaniem, połykaniem, nie domyka ust, czemu
towarzyszy wzmożone ślinienie. Trudności rucho−
we w zakresie podstawowych funkcji fizjologicz−
nych, takich jak jedzenie i picie, na skutek osłabio−
nego napięcia mięśniowego, prowadzą do zabu−
rzeń mowy.
Dzieci z zespołem Downa należy usprawniać
jak najszybciej stosując gimnastykę leczniczą ca−
łej muskulatury, gdyż postawa i motoryka ciała
wpływają na pracę kompleksu ustno−twarzowego.
Stałemu występowaniu obniżonego napięcia mię−
śniowego u dzieci z zespołem Downa towarzyszą
patologiczne sensomotoryczne sprzężenia zwrot−
ne, z których dziecko czerpie nieprawidłowe in−
formacje na temat ruchu i czucia. Ćwiczenia gim−
nastyczno−logopedyczne odnoszą się do funkcji
mięśni jamy ustnej i twarzy, które wchodzą w bez−
pośrednią interakcję z mięśniami tułowia i koń−
czyn [1].
Najlepsze wyniki terapii można osiągnąć
u niemowląt ze względu na zjawisko „plastyczno−
ści mózgu”, które polega na zdolności modyfikacji
układu nerwowego pod wpływem działania bodź−
ców ze środowiska zewnętrznego [2]. Normalizu−
jąc napięcie poszczególnych grup mięśniowych,
nie dopuszcza się do powstawania wtórnych
zmian anatomicznych, takich jak np. wady zgryzu,
połykania, mowy. Czynniki patogenne warunkują−
ce powstawanie powyższych zaburzeń zestawiono
na rycinie 1.
Obok charakterystycznego obniżonego napię−
cia mięśniowego, u pacjentów z zespołem Downa
występują liczne nieprawidłowości w budowie
czaszki i narządu żucia. U wszystkich dzieci z ze−
społem Downa stwierdza się brachy− lub hiperbra−
chycefalię. W prawie 75% proporcje części cza−
szki mózgowej do trzewiowej zachowują cechy
niemowlęce. Przyczyną jest niedorozwój szczęki
i żuchwy. Kąt żuchwy jest najczęściej rozwarty
130–142
szczęka
początkowo dobra zależność
żuchwa
czynniki patogenne
hipotoniczne m. szyi
wiotki aparat więzadłowy
stawów skroniowo−
−żuchwowych
małe zatoki przynosowe,
hiperplazja migdałków
podniebiennych
i migdałka gardłowego
mała jama ustna
nieprawidłowe
trzymanie głowy,
odchylanie do tyłu
duży lub gruby język
hipotonia m. żujących
nacisk języka na dolną
wargę i żuchwę
żuchwa
przemieszczona do
przodu
opadanie żuchwy
zwężenie górnych dróg
oddechowych, oddychanie
przez usta
żuchwa przemieszczona
do przodu
jako następstwo występują:
nietypowa czynność
połykania
Ryc. 1.
Czynniki patogenne warunkujące powsta−
wanie zaburzeń wtórnych połykania i mowy
(schemat z kursu Castillo−Moralesa, 1998)
Fig. 1.
Pathological factors prerequisite for speech
and swallow secondary disorders (scheme origina−
ted by Castillo−Morales, 1998)
zaburzenia mowy
, gałąź żuchwy jest krótka. Występuje
wyraźne skrócenie i zwężenie szczęki [3]. W obrę−
bie narządu żucia obserwuje się u pacjentów z ze−
społem Downa najczęściej hipoplastyczną szczę−
kę, z wysokim, krótkim i zwężonym podniebie−
niem oraz przodozgryz rzekomy [4]. W uzębieniu
stwierdza się dużą skłonność do próchnicy i cho−
rób przyzębia. Zęby wyrzynają się w nieprawidło−
°
Ustno−twarzowa terapia regulacyjna u pacjentów z zespołem Downa
539
wej kolejności i z opóźnieniem. U 25–40% pa−
cjentów z zespołem Downa obserwuje się wrodzo−
ny brak jednego lub większej liczby zębów [5].
U około 30% dzieci z zespołem Downa obser−
wuje się upośledzenie upowietrznienia i niedoro−
zwój zatok czołowych, prawie w 60% stwierdza
się brak upowietrznienia zatok szczękowych. Za−
toki przynosowe mogą być w ogóle nieobecne lub
słabo wykształcone, bezpowietrzne, co wpływa na
ich łatwe zablokowanie [3, 6]. Ograniczenie prze−
pływu powietrza przez jamę nosową (na skutek
nieprawidłowości anatomicznych) oraz jamę ustną
(w wyniku przesunięcia między wargi hipotonicz−
nego języka) powoduje obniżenie tylnej części ję−
zyka, co w wymierny sposób zwiększa powierzch−
nię jamy ustno−gardłowej i nosowo−gardłowej. Po−
wstająca w ten sposób wokalizacja jest słaba, nie−
prawidłowo realizowana i o nadmiernie charakte−
rze nosowym, wynikającym z nieprawidłowości
sprzężenia ustno−gardłowo−nosowego [1].
Ważną rolę w prawidłowym przebiegu ustno−
−twarzowej terapii regulacyjnej metodą Castillo−
−Moralesa pełnią czynności przygotowujące nie−
mowlęcy narząd artykulacyjny do mówienia. Na−
leżą do nich: karmienie piersią, stosowanie masa−
ży intraoralnych przed karmieniem, masaż ze−
wnętrzny pobudzający pracę mięśni mimicznych
i mięśni żucia, prawidłowe karmienie sztuczne,
kontrola prawidłowego połykania i oddychania
z wykorzystaniem technik manualnych oraz zasto−
sowanie płytek przedsionkowych, płytek podnie−
biennych i innych aparatów ortodontycznych.
Punkty neuromotoryczne twarzy są obszarem
reakcji, na którym za pomocą stymulacji dotyko−
wej proprioreceptorów są wyzwalane określone
ruchowe odpowiedzi mięśniowe. Zabiegi te powo−
dują uaktywnienie mięśni, biorących udział w po−
łykaniu, żuciu i artykulacji. Stymulacji manualnej
są poddawane następujące punkty na twarzy:
punkt gładzizny, punkt kąta oka, punkt skrzydełka
nosa, punkt wargi górnej, punkt kąta ust, punkt
bródki, punkt dna jamy ustnej [1] (ryc. 2).
Ryc. 2.
Punkty neuromotoryczne twarzy według Ca−
stillo−Moralesa; 1 – punkt gładzizny, 2 – punkt kąta
oka, 3 – punkt skrzydełka nosa, 4 – punkt wargi gór−
nej, 5 – punkt kąta ust, 6 – punkt bródki, 7 – punkt
dna jamy ustnej
Fig. 2.
Localization of the neuromotorical points on
the face according to Castillo−Morales; 1 – glabella
point, 2 – the most external point of the orbicular rim,
3 – alare point, 4 – upper lip point, 5 – labial angle
vertex, 6 – chin point, 7 – oral bottom point
kach dochodzi do podniesienia brwi w wyniku
skurczu mięśnia czołowego, z punktem stałym na
czepcu ścięgnistym (
galea aponeurotica
).
Punkt kąta oka
Lokalizacja: zewnętrzny kąt oka na wysokości
skrzyżowania włókien górnej i dolnej powieki.
Stymulacja: jednoczesne pobudzanie obu
punktów opuszkami palców wskazujących z roz−
ciągnięciem, uciskiem i wibracją równocześnie
w kierunku: grzbietowo−doczaszkowo−dośrodko−
wym w celu wzmocnienia aktywności powiek dol−
nych (rozszerzania, otwierania i domykania),
grzbietowo−doogonowo−dośrodkowym do wzmoc−
nienia aktywności powiek górnych oraz grzbieto−
wo−dośrodkowym do jednoczesnego rozszerzania
i aktywności obu powiek.
Reakcja: obustronne zamykanie powiek przez
skurcz mięśni okrężnych oka.
Punkt gładzizny
Lokalizacja: środkowa część nasady nosa.
Stymulacja: rozciąganie, ucisk i wibracja
w kierunku grzbietowo−czaszkowym opuszką pal−
ca wskazującego.
Reakcja: obustronne zamykanie powiek z na−
stępującym po sobie otwieraniem przez skurcz
mięśnia okrężnego oka z punktem stałym w kącie
wewnętrznym oka, powstanie poziomych zmar−
szczek w obszarze nasady nosa przez skurcz mię−
śnia prostego, z punktem stałym na nasadzie nosa
– ta reakcja nie jest stała; w niektórych przypad−
Punkt skrzydełek nosa
Lokalizacja: z obu stron skrzydełek nosa na
wysokości punktu wcięcia nosa (
incisura nasalis
).
540
A. N
ĘCKA
, A. R
EGNER
, T. M
ATTHEWS
−B
RZOZOWSKA
Stymulacja: oba punkty pobudzane w tym sa−
mym czasie palcami wskazującymi w kierunku
grzbietowo−boczno−czaszkowym lub ogonowym
przez rozciąganie, uciskanie i wibrację.
Reakcja: podnoszenie skrzydełek nosa i roz−
szerzenie przednich nozdrzy, co powoduje skurcz
mięśnia dźwigacza wargi górnej i skrzydełek nosa.
Stymulacja: kciukiem lub palcem wskazują−
cym lub środkowym rozciąganie, uciskanie i wi−
bracja w kierunku grzbietowo−doczaszkowym.
Reakcja: podniesienie kości gnykowej i języ−
ka przez zaktywizowanie mięśni nadgnykowych,
szczególnie mięśni żuchwowo−gnykowych.
Powyższy szczegółowy opis stymulacji punk−
tów neuromotorycznych twarzy nie upoważnia
osoby zainteresowanej do prowadzenia samodziel−
nej stymulacji, może być wykonywana po profe−
sjonalnym przeszkoleniu przez terapeutę metody
Castillo−Moralesa. Dzieci niepełnosprawne z usz−
kodzeniami neurologicznymi mają najczęściej za−
burzone napięcie mięśniowe warg, języka i podnie−
bienia miękkiego. Aby usprawnić te mięśnie, sto−
suje się dodatkowo ćwiczenia wewnątrz jamy ust−
nej. Należy zachować następującą kolejność ćwi−
czeń: masaż dziąseł, podniebienia i języka.
Integralną częścią terapii według Castillo−Mo−
ralesa jest leczenie czynnościowe płytką stymula−
cyjną [7–9]. Możliwe jest także zastosowanie in−
nych aparatów ortodontycznych [10]. Celem le−
czenia ortodontycznego jest wyeliminowanie za−
burzeń funkcji języka oraz usprawnienie niewy−
dolnego mięśnia okrężnego ust (ryc. 3). Uzyskuje
się dzięki temu poprawę ssania, połykania, artyku−
lacji, oddychania przez nos oraz uaktywnienie
mięśni mimicznych twarzy. Aparat jest wykonany
na indywidualnym modelu gipsowym, składa się
z cienkiego korpusu akrylanowego, na którym jest
wykonany element stymulacyjny w postaci cylin−
dra o średnicy 4–5 mm (ryc. 4). Cylinder ten, róż−
nego kształtu, jest umieszczony centralnie, w linii
szwu podniebiennego bądź ekscentrycznie, w za−
leżności od lokalizacji obszaru języka, który ma
być stymulowany. Kształt, wielkość cylindra mo−
że być zmieniana w zależności od potrzeb leczni−
czych. Innym elementem pobudzającym mięsień
okrężny ust jest specjalne wymodelowanie części
przedsionkowej płyty aparatu w postaci pogrubień
oraz rowkowań (te elementy nie występują zawsze
w aparacie). U pacjentów z prawidłową pozycją
spoczynkową języka oraz z dobrym napięciem
mięśnia okrężnego ust jest możliwe zastosowanie
różnych ruchomych stymulatorów (np. ruchome
elementy metalowe lub akrylanowe) w celu pro−
wokowania rozmaitych ruchów artykulacyjnych
języka [11]. Polecane jest wprowadzenie płytki ja−
ko elementu terapii jak najwcześniej, już w pierw−
szym roku życia. Aparat utrzymuje się u pacjen−
tów bezzębnych na zasadzie przyssania, a u star−
szych pacjentów wykonuje się różne elementy
utrzymujące w postaci klamer Adamsa, groto−
wych, węgierskich itp. Szybko zmieniające się
warunki zębowo−wyrostkowe wymagają częstych
kontroli aparatu i jego zmiany, nawet kilkakrotnie
w ciągu roku. Dobre utrzymanie aparatu u pacjen−
Punkt wargi górnej
Lokalizacja: powierzchnia wargi górnej w linii
pośrodkowej ciała.
Stymulacja: opuszka palca wskazującego kła−
dzie się na całą wargę górną, naciągając, uciskając
i wibrując w kierunku grzbietowo−ogonowym,
przy czym palec wskazujący lekko odwraca się na
zewnątrz w końcowej fazie stymulacji.
Reakcja: wysunięcie i podniesienie do przodu
i do góry środkowej części górnej wargi przez
skurcz mięśnia okrężnego, dźwigacza wargi gór−
nej i skrzydełek nosa.
Punkt kąta ust
Lokalizacja: obustronnie kąciki ust.
Stymulacja: rozciąganie, uciskanie i wibracja
w kierunku: grzbietowo−doczaszkowo−dośrodko−
wym, opuszkami palców wskazujących w celu
rozszerzania i domykania wargi dolnej, grzbieto−
wo−doogonowo−dośrodkowo w celu wzmocnienia
wargi górnej oraz grzbietowo−dośrodkowym dla
jednoczesnego rozszerzenia i kurczenia mięśnia
okrężnego warg.
Reakcja: lekkie wysunięcie do przodu i ułoże−
nie w fałdę (usta złożone do gwizdania) górnej
i dolnej wargi w wyniku skrócenia mięśnia okręż−
nego warg.
Punkt bródki
Lokalizacja: bruzda wargowo−bródkowa.
Stymulacja: należy pamiętać, aby palec wskazu−
jący był ułożony na podbródku w celu utrzymania
zamkniętych ust w czasie stymulacji. Stymulację
osiąga się uciskając i wibrując opuszką kciuka
w kierunku grzbietowo−doogonowym.
Reakcja: przez symetryczne kurczenie się mię−
śnia bródkowego osiąga się podniesienie dolnej
wargi i skóry bródki.
Punkt dna jamy ustnej
Lokalizacja: zewnątrzustnie w okolicy środ−
kowej część dna jamy ustnej.
Ustno−twarzowa terapia regulacyjna u pacjentów z zespołem Downa
541
Ryc. 5.
Dotylne przesunięcie języka po założeniu aparatu
Fig. 5.
Backward lingual movement once the appliance
is placed
Ryc. 3.
Niewydolność mięśnia okrężnego ust u pa−
cjentki z zespołem Downa
Fig. 3.
Oral muscle incompetence in patient with
Down syndrome
Ryc. 4.
Konstrukcja płytki stymulacyjnej
Fig. 4.
Palatal plate construction
Ryc. 6.
Poprawa napięcia mięśnia okrężnego ust i wy−
razu twarzy pacjenta po założeniu aparatu
Fig. 6.
Improvement of oral muscle and patient’s phy−
sionomy once the appliance is placed
tów bezzębnych trwa krótko ze względu na wyrzy−
nanie kolejnych grup zębowych, co wymaga do−
stosowania aparatu, a czasami jego odstawienia na
czas wyrzynania zębów. Po wyrznięciu się zębów
mlecznych pojawiają się znów korzystne warunki
do dobrego utrzymania aparatu. Zazwyczaj pa−
cjenci szybko przyzwyczajają się do aparatu i do−
brze go tolerują. Poleca się w pierwszym okresie
po oddaniu aparatu noszenie go 1–2 godziny
dziennie, a po 2 tygodniach adaptacji cały dzień.
Inni autorzy polecają noszenie aparatu 2–3 razy
dziennie przez około godzinę [11]. Aparat powi−
nien być noszony zawsze w czasie dnia pod kon−
trolą opiekunów. Efekt leczniczy często jest wi−
doczny już po założeniu aparatu, język wycofuje
się w kierunku punktu stymulacyjnego (ryc. 5),
usta zwierają, twarz ma inny wyraz (ryc. 6). Decy−
zję o stosowaniu aparatów podejmuje lekarz pe−
diatra z logopedami i ortodontami.
Wspieranie rozwoju ustno−twarzowego meto−
dą Castillo−Moralesa obejmuje: prawidłowe kar−
mienie, masaże ustno−twarzowe i gimnastykę
leczniczą całego ciała.
Wprowadzenie terapii w pierwszym roku ży−
cia pozwala zaoszczędzić dziecku i jego rodzicom
długotrwałych ćwiczeń logopedycznych, często
mało skutecznych w okresie w pełni utrwalonych
nieprawidłowości.
Piśmiennictwo
[1] C
ASTILLO
−M
ORALES
R.: Die orofaziale Regulationstherapie. Kommunikation. Pflaum Verlag München, 1992, 44–62.
[2] D
OMAGALSKA
M.: Percepcja proprioreceptywna a defekty motoryczne w mózgowym porażeniu dziecięcym. Fi−
zjoterapia 1996, 4, 1–2.
Plik z chomika:
madziala5
Inne pliki z tego folderu:
TECHNIKI PLASTYCZNE - SUPER!!!.doc
(15 KB)
Przyjęcia dla dzieci - propozycje gier i zabaw.rar
(8 KB)
metody nauczania społecznie niedostosowanych.doc
(34 KB)
Arkusz IPET.doc
(27 KB)
plany aktywnosci artykul.doc
(84 KB)
Inne foldery tego chomika:
Terapia dziecka
Zgłoś jeśli
naruszono regulamin