1. Ćwiczenia wyrównawcze – kiedy nie ma wady a jedynie potrzeba ruchu.
2. Ćwiczenia korekcyjne – gdy jest już wada.
Kompensacja zewnętrzna – buty ortopedyczne.
Kompensacja wewnętrzna – skośne ustawienie miednicy podczas skoliozy, wyrównuje wadę.
Rolą fizjoterapeuty jest sterowanie kompensacją.
Ocena prawidłowości postawy przez fizjoterapeutę.
Nie ma wzorca postawy, to zależy od:
– rozwoju
– wzrostu
– rodzaju aktywności fizycznej
– rodzaju wykonywanej pracy
Kompensacyjnie rozbudowujemy mięśnie partii górnych, wtedy gdy mamy problem z np. kończynami dolnymi.
Postawa psychiczna:
– rodzaj pracy
– aktywność fizyczna
– zmiany jakie wprowadziła choroba
– charakter
– wiek
– emocje
Dziecko (jak się rodzi): duża głowa, duży brzuszek, koniecznie krzywe nóżki.
Postawa jest wyrazem stanu fizycznego i psychicznego. Dobra podstawa zależy od:
– prawidłowego ukształtowanie układu kostno – więzadłowego
– dobrze rozwiniętego i wydolnego układu mięśniowego
– sprawnie działający układ nerwowy
Prawidłowa postawa – układ poszczególnych odcinków bez patologii, który:
– zapewnia optymalne zrównoważenie i stabilność ciała
– wymaga minimalnego wysiłku mięśniowego
– zapewnia dużą wydolność statyczno – dynamiczną
– stwarza warunki do właściwego ułożenia i obciążenia narządów wewnętrznych
Poza aspektami mechanicznymi, anatomicznymi i fizjologicznymi należy uwzględnić aspekt psychologiczny i estetyczny.
Kluczem dla całej postawy jest ustawienie miednicy.,
Wiles mierzy specjalnym cyrklem stopień pochylenia płaszczyzny przechodzącej przez KBTG i brzeg spojenia łonowego do poziomu. W ten sposób zmierzony kąt pochylenia miednicy wynosi u mężczyzn – 31, a u kobiet – 28. Wygięcie kręgosłupa łagodzą wstrząsy, zwiększają wytrzymałość. Wygięcie fizjologiczne nie powinno być zbyt duże ani zbyt małe. Zarówno jedno i drugie zaliczamy do wad. Postawa ulega zmianom od urodzenia, aż do śmierci.
Schemat karty pacjenta:
1. Wywiad
a) personalny – dane osobowe
b) socjalny – warunki materialne, bytowe, rodzinne
c) chorobowy – przebieg choroby i leczenie, choroby towarzyszące, dotychczasowa rehabilitacja, zaopatrzenie ortopedyczne.
2. Oględziny
a) ogólne – w trzech projektach: z przodu, z tyłu, z boku. Przeprowadzane w pozycji stojącej, leżącej i w ruchu. Obejmuje ocenę postawy, proporcji kostnych i mięśniowych, symetrii, deformacji i ubytków.
b) miejscowe – z oceną stanu skóry, blizny, obrzęki, ciepła, dotyku, bólu i ogólnej ruchomości stawów.
c) pomiary orientacyjne długości kończyn
1, Pomiar skrócenia czynnościowego – w wyniku obciążenia coś się dzieje w stawie i jest skrócenie kończyny dolnej.
Wady postawy:
1. Plecy wklęsłe – wypukłe 40° od miednicy
2. Plecy kołyskowe 40° od miednicy
3. Plecy płaskie 20° od miednicy
4. Plecy okrągłe 20° od miednicy
Skolioza funkcjonalna – zmienia się odległość między kręgami, ale kręgi są tej samej wielkości.
Skolioza strukturalna – sklinowanie kręgów.
Skolioza wyrównawcza – linia pionowa (od kąta poza szparę pośladkową).
Skolioza niewyrównawcza – linia pada na szparę pośladkową.
Boczne skrzywienie kręgosłupa – to odchylenie osi anatomicznej od osi mechanicznej kręgosłupa w płaszczyźnie czołowo – strzałkowej. Rzeczywiste skrzywienie kręgosłupa to jego wielopłaszczyznowe zniekształcenie, w którym – obok wyboczenia w płaszczyźnie czołowej – występują zmiany wielkości krzywizn w płaszczyźnie strzałowej oraz rotacja i torsja kręgów.
Etiologiczna klasyfikacja skolioz
1. Skoliozy funkcjonalne (wady postawy, skrócenia kończyn, skrzywienie refleksyjne, bóle itp.)
2. Skoliozy strukturalne
– kostnopochodne
– wrodzone (kręg klinowy, zrost żeber, kręcz karku i inne) – torakogenne (ropniak opłucnej) – inne kostkopochodne
– nerwopochodne
– wrodzone
– po poliomyelitis
– inne nerwopochodne (porażenia spastyczne)
– mięśniopochodne
– dystrofie mięśniowe
– inne mięśniopochodne
– idiomatyczne (80%-90%) – nie wiemy co jest przyczyną skolioz
Podział skolioz ze względów klinicznych
1. Typy lokalizacyjne – w zależności od umiejscowienia wygięcia pierwotnego.
2. Typy chronologiczne – w związku z okresem rozwoju w którym skolioza się zmniejsza.
Typy lokalizacyjne:
– pierwotne skrzywienie piersiowo – szyjne
– pierwotne skrzywienie piersiowe
– pierwotne skrzywienie piersiowo – lędźwiowe
– pierwotne skrzywienie lędźwiowe
– jednołukowe
– dwułukowe
Typy chronologiczne (idiomatyczne):
– typ niemowlęcy
– skolioza niemowlęca postępująca
– skolioza niemowlęca cofająca się
– typ dziecięcy
– typ młodzięczy
Podział skolioz w zależności od wartości kątowej:
I stopień – do 30°
II stopień – 30° – 60°
III stopień – 60° – 90°
IV stopień – powyżej 90°
OBJAWY
I rzędu – bezpośrednie – dotykają kręgosłupa i kości krzyżowej
II rzędu – pośrednie bliskie – obejmują klatkę piersiową i miednicę
III rzędu – pośrednie oddalone od kręgosłupa – obejmują dalsze odcinki narządu ruchu
Objawy I rzędu:
– boczne wygięcie kręgosłupa pierwotne i wtórne (kompensacyjne)
– rotacja i boczne przesunięcie kręgu, zmiany ich kształtu
– zaburzenia przednio – tylne krzywizn kręgosłupa
Objawy II rzędu:
– gard żebrowy tylny – po wypukłej stronie skrzywienia
– wgłębienie żebrowe po wklęsłej stronie skrzywienia
– wał lędźwiowy
Objawy III rzędu:
– asymetria głowy
– asymetria barków
– asymetria łopatek
– asymetria trójkątów talii
– zmiany w obrębie kończyn dolnych
– ograniczenie ruchomości klatki piersiowej
Radiologiczne określenie rozległości i wielkości wygięć bocznych kręgosłupa:
– określenie rozległości poszczególnych wygięć
– obliczenie wartości kątowych każdego wygięcia
– określenie wielkości sklinowacenia kręgów oraz stopnia torsji
Każde wygięcie ma kręg szczytowy i kręgi krańcowe:
– kręg szczytowy – najbardziej sklinowany i skręcony, jednocześnie najbardziej poziomo ustawiony
– górny kręg końcowy – najwyżej położony kręg, którego górna powierzchnia jest najbardziej pochylona w stronę wklęsłości wygięcia
– dolny kręg krańcowy – najniższy kręg w wygięciu, którego dolna powierzchnia jest najbardziej pochylona w kierunku wklęsłości wygięcia.
Określenie wartości kątowych wygięć w skoliozie:
1. Sposób Comba – linie ┴ przechodzące przez górną powierzchnię górnego kręgu krańcowego i dolną powierzchnię dolnego kręgu krzyżują się ze sobą, kat dopełniający określa wielkość wygięcia.
2. Sposób Fergussona – wyznaczenie środka obu kręgów krańcowych i kręgu szczytowego.
Następnie środki te łączy się liniami prostymi, które krzyżują się w środkowym kręgu szczytowym. Kąt dopełniający określa wielkość wygięcia.
Kompensacja
Dążenie do wyrównania zaburzeń osi ciała przez wytworzenie przeciwskrzywień lub zniekształceń miednicy.
– kompensacja liniowa – wyrównanie osi ciała przy wytworzeniu przeciwskrzywień
– kompensacja pozaliniowa – wyrównanie poza linią przyśrodkową ciała, występuje w obrębie miednicy i kończyn dolnych.
Cel terapii
Zasadniczym w tej wadzie jest wyrobienie nawyku prawidłowej postawy ciała na podstawie przywrócenia prawidłowych warunków anatomicznych.
W korekcja skolioz należy uwzględnić 5 stref:
1 – kostno – więzadłowo – stawową
2 – mięśniową
3 – neurofizjologiczną
4 – środowiskową
5 – emocjonalno – wolicjonalną
W leczeniu zachowawczym (redukcje posturalne) należy:
– uwzględnić patogenezę i patomechanikę skrzywienia
– określić progresywność skrzywienia
– każdy przypadek skoliozy należy rozpatrywać indywidualnie – uwzględniając lokalizację i kierunek skrzywienia
– ćwiczenia dobierane
Oddzielne dla:
– postawy skolistycznej
– skoliozy jednołukowej całkowitej prawostronnej
– skoliozy jednołukowej całkowitej lewostronnej
– skoliozy jednołukowej piersiowej prawostronnej
– skoliozy jednołukowej piersiowej lewostronnej
– uświadomić osobie i jej najbliższym obecność wady i wynikających z tego zagrożeń
– zapewnić optymalne warunki środowiskowe
– stosować ćwiczenia kształtujące i doskonalące nawyk prawidłowej postawy ciała
– przywrócić równowagę czynnościową stawów
– stosować ćwiczenia przywracające równowagę anatomiczno – czynnościową obręczy korkowej, obręczy miednicznej
– stosować ćwiczenia zwiększające ruchomość odcinkową kręgosłupa
– rozciągać mięśnie i więzadła strony wklęsłej skrzywienia
– wzmacniać mięśnie po stronie wypukłej skrzywienia, przy pełnym odciążeniu wyrostków stawowych
– stosować ćwiczenia rozluźniające i wyrabiające świadomość własnego ciała
– oddziaływać korygująco na wszystkie trzy zaburzone płaszczyzny skrzywienia
– wzmacniać mięśnie krótkie (głębokie) grzbietu grupy poprzeczno – kolcowej
– podczas wzmacniania mięśni długich grzbietu stosować ćwiczenia asymetryczne w hiperkorekcji
– w podstawie skoliatycznej należy stosować ćwiczenia symetryczne w korekcji
– kifotyzować i jednocześnie derotować kręgosłup
– stosować ćwiczenia skierowane głównie na korekcję wygięcia pierwotnego
– w terapii skolioz czynnościowych wskazane jest też uprawianie sportów rekreacyjnych tj. szermierka, łucznictwo, strzelectwo, tenis
Przeciwwskazania
– nie stosować ćwiczeń symetrycznych, wzmacniających mięśnie długie grzbietu, zwłaszcza prostownika grzbietu, stosujemy je tylko w postawach skoliotycznych
– nie wolno wykonywać ćwiczeń rozciągających mięśnie strony wypukłej ani ruchów skrętnych (rotacji), które nie mogą odbywać się w kierunku wklęsłości skrzywienia
– unikać cofania barku do tyłu po stronie wypukłej, a wysuwania ku przodowi po stronie przeciwnej wysuwania go do przodu
– w przypadku skoliozy dwułukowej linia barków i bioder podczas korekcji, nie mogą być ustawione || ale muszą znajdować się w kontrrotacji, w stopniu zależnym od wielkości oby wygięć
– w skoliozach strukturowych w których przetniemy układ poszczególnych segmentów ciała stanowi przejaw kompensacji samoistnej, przeciwwskazane są manipulacje, gdyż wyładowanie ruchu następuje w segmentach niższych, co prowadzi z kolei do ich hipermobilizacji zastosowanie manipulacji może zaburzyć pożądany mechanizm wyrównawczy
– nie obciążać kręgosłupa długotrwałemu wysiłkowi o charakterze statycznym
– długie wytrzymałościowe biegi, szczególnie po twardym podłożu i słabo amortyzowanym obuwiu, skoki, poskoki, zeskoki. Nie należy uprawiać takich sportów jak: koszykówka, lekkoatletyka, gimnastyka artystyczna i akrobatyczna.
Metody leczenia skolioz:
– metody operacyjne
– metody zachowawcze
– metoda klappa
– Majocha
– PNF
– Lehnert – Schraft
– Kinkmann – Eggars
– ćwiczenia w systemie stacjonarnym wg. Nowotnego
Leczenie operacyjne. Podstawowe wskazania do leczenia operacyjnego skolioz:
– duży kąt skrzywienia – powyżej 40° wg. Comba
– progresja skrzywień
– bóle
– względy psychologiczno – estetyczne
Metoda Klappa
– najistotniejszym czynnikiem jest połączenie działania pozycji odciążającej z rozmaitymi ćwiczeniami kończyn górnych i dolnych
Majocha
– ćwiczenia oporowe, rozciąganie mięśni posturalnych
Gorsety ortopedyczne
– rotacja kręgosłupa większa od 10°
– latelaryzacja tułowia przekraczająca 10 – 20mm przy kącie Comba od 10° do 20°
– test Rissera od 0° do 3° (ocena rozwoju kręgosłupa, śledzenie zmian na obrazie RTG kości miednicy)
– gorset Milwaukee – ustabilizowanie miednicy na wysokości wygięcia
– gorset bostoński
– gorset chenean
Elektrostymulacja
– stosowanie w skoliozach niskostopniowych i skoliozach pierwszego stopnia (kąt skrzywienia większy o 10° wg. Cobba)
– rozpoznanie skoliozy
Schorzenia reumatyczne
Bóle stawów:
– pochodzenia zwyrodnieniowego
– choroba zwyrodnieniowa stawów
– aseptyczna martwica kości
– artropatie neurogenne
– cukrzycowa
– zapalenie około stawowe barku
Zmiany zwyrodnieniowe w stawie kolanowym:
1. Myszka – odpryski
2. Zagęszczenie podchrzęstne kości
3. Nierówne powierzchnie stawowe
4. Narośl kostna
5. Zwężenie szpary stawowej
6. Zwapnienie torebki stawowej
7. Geody podchrzęstne
1. Pochodzenia zapalnego
– przebieg ostry (zapalenie stawów wywołane przez drobnoustroje
– przebieg przewlekły
– reumatoidalne zapalenie stawów (RZS)
– zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa (ZZSK)
– w skojarzeniu z innymi schorzeniami
Badanie chorych
– objawy poprzedzające początek choroby
– czynniki, które mogły wywołać chorobę
– początek choroby: nagły lub powolny
– przebieg choroby (czy postępujący, czy są zaostrzenia lub remisja)
– umiejscowienie i stopień nasilenia bólu
– wielkość i umiejscowienie obrzęku
– ograniczenie zakresu ruchów w stawie
– sztywność poranna (ruchy niepewne, słabsze)
– objawy ze strony poszczególnych układów i narządów
– jakie choroby przebyte
– wywiad rodzinny
– dotychczasowe leczenie (przyjmowanie leki, uczulenia, zabiegi operacyjne)
– rodzaj wykonywanej pracy, warunki bytowe, hobby
– nikotynizm, alkohol
2. Badanie przedmiotowe ogólne
– zmiany budowy ciała (wrodzone, nabyte)
– nieprawidłowe ułożenie ciała
– zmiany skórne: łuszczyca, rumień
– zaburzenia ucieplenia i wilgotności skóry
– obrzęki, guzki podskórne (reumatoidalne, lane itp.)
– powiększenie węzłów chłonnych
3. Badanie przedmiotowe szczegółowe
– badanie głowy
– badania klatki piersiowej
– badanie jamy brzusznej
– objawy neurologiczne (OUN lub obwodowy układ nerwowy)
– błona śluzowata narządów płciowych jest częstym miejscem owrzodzeń
–badanie stawów
– stawy kręgosłupa
– stawy krzyżowo – biodrowe
...
motyleek2016