O Slowianszczyznie przed chrzescijanstwem.pdf

2002 ® PDF convert by Jerry~Keey

Z o r i a n D o ł ę g a C h o d a k o w s k i

O S Ł A W I A Ń S Z C Z Y Ź N I E

P R Z E D C H R Z E Ś C I J A Ń S T W E M

PDF ® 2002 Jerry~Keey

Zniknęły przed wiedzą uczoną dzieje, obrzędy i zwyczaje nasze w epoce

wielobóstwa. Nie sprzyjała oświata Europy całemu czasowi, w którym Krzyż święty

wznosić się począł wśród rozległej i podzielonej Sławiańszczyzny. Pierwsi posłańcy

do nas z wiarą dzisiejszą dalecy byli od umiarkowania, ażeby mieli co oszczędzić dla

historii i wieków, i ten nieprzychylny zapał w ich następcach ledwo do naszych

czasów nie doszedł. W tym duchu dziesięciu lub więcej władców naszego plemienia

kolejno wywracali budowę przyrodzonym natchnieniem wzniesioną i obok nowych

prawideł nieba nie zdołali zabezpieczyć własności ziemskiej, która by przetrwała do

nas i była ichże samych pamiątką.

Wypadek ten jest najgłówniejszym w Sławiańszczyźnie, bo całą jej rozległość z

czasem objął, upoważnił nowo tworzące się dzielnice i coraz więcej pomnażał.

Ogniwa nowej wiary wcielały niepodobnych nas do reszty narodów Europy.

Uczęszczał Słowak z nabożeństwa lub potrzeby do Rzymu lub Carogrodu, a

przejąwszy się nienawiścią wzajemną stolic chrześcijaństwa, zapalał pochodnie

wiekuistych wojen na przestrzeni swojej o to, że nie jednej głowie uświęconej daninę

płaciła. Biada nam! Długo nazbyt przetrwaliśmy w tych obłędach. Nie wspomniałbym

ich może, gdyby nie miały zgubnego wpływu na ten zakres naszej historii i nie były

pierwszym podkopem miłej nam zawsze narodowości. Czas przyszły wyjaśni tę

prawdę, że od wczesnego polania nas wodą zaczęły się zmywać wszystkie cechy nas

znamionujące, osłabiał w wielu naszych stronach duch niepodległy i kształcąc się na

wzór obcy, staliśmy się na koniec sobie samym cudzymi.

Pierwsze dłuto dziejów Północy w czyim było ręku - wszystkim wiadomo.

Łatwo widzieć, że powołanie zawsze trącało ich ręką i szczerby sprawiało w obrazie

ojczyzny. Nie dziw zatem, że u nich epoka przedchrześcijańska, jeżeli nie ominiona

całkiem i nie zarzucona wymysłami, wystawia nam tylko grube obyczaje, dzikość i

ślepotę naszych ojców. U nich to z łatw oś cią jednakową w Poznaniu, Kijowie i

Nowogrodzie dzieje się przejście do wiary. Podług nich dosyć było przykładu i woli

panującego, aby dzień jeden lub rok to przeznaczenie spełniły.

Tak mniemając ci latopisarze, rzekłbyś, nie znali uporczywej duszy

sławiańskiej, nie znali dziejów rodzinnego i pierwotnego ludu, u którego sposób

rządzenia się i życia, obyczaje i mowa sama — ściśle były spojone z nauką o bogach.

Przeobrażenie więc nagłe i szczęśliwe być nie mogło i w istocie nie było. Nowogród

Wielki o cztery lata spóźnił się po Kijowie, w sto lat Rostów, a jeszcze później u nas

Szczecin nawróciły się. Nie przywodząc naszych, dowodów, spomnijmy, co

Naruszewicz mówi o okropnościach u Lachów w siedemdziesiąt lat nowej wiary z

powodu prześladowania pogan, zamilczanego od naszych kronikarzy. Schronienie się

na ostatek kapłanów z wielu bogami wśród zapadłej Litwy podwyższyło nie znaną

dotąd krainę i w porze dogodnej do zemsty miecz podniosło na polskie i ruskie

sadziby. Jaćwież przy źródłach Narwi ileż dokuczyła jednemu i drugiemu

współbraciom? Co Nestor pisze o spółczesnych Radymiczanach i Wiatyczanach, a

życiopis św. Wojciecha wyraża o Czechach i w życiu św. Benna biskupa

misneńskiego, co się działo na ostrowie Ranowców? Wszystko okazuje, że nigdy czło-

wiek, żyjący pośród swojej rodziny, nie przemienił siebie, nigdy z uprzedzeń i

nałogów, które jemu długo towarzyszyły, razem nie otrząsnął się, bo nie łatwo jest

powstać przeciw sobie samemu, zmienić sposób życia, myślenia, poniechać wszystko,

co mu jest miłym, nade wszystko nadać inny obrót językowi uzwyczajonemu czcić

wielorakie bóstwa i pełnemu tych przenośni, przysłów i wzorów przyrodzonych, które

stanowiły jego śpiewy obrzędowe, igrzyska, potoczną mowę i zawsze tchnęły jego

wiarą.

W dziejach zapomnianych, dawno rozsławionych i obecnych nasz ród zajmuje

swoje miejsce. Nie zebrał się on z wygnańców ani szczątków upadłych mocarstw. Był

zawsze ludem pierwotnym, właściwym i jednosłownym. Nie wiadomy jeszcze czas i

przyczyny, dla których on opuścił sąsiedztwo Indowego Stanu, jak długo był w tej

wielkiej drodze, nim wkroczył do Europy i zajął jej połowę od strony Azji. Pewnym

tylko jest, że po usadowieniu się w nowym stanowisku zajmowali razem okolice

zadunajskie aż do podstawy Bałkanu nad Adriatykiem, za Łabą i całą między nimi

przestrzeń, jako też Północ od ściany Sweonów, rządzoną przez wielkich kaganów,

nim przenieśli stolicę do Kijowa. Ze zmiany takowej na ziemi poczynili niektóre

poprawy w zasadach wielbionych świateł nieba, liczne przenośnie z jestestw

przyrodzonych rozciągnęli do poznanych na północy i całą jej przestrzeń na jednakie

sta podzieliwszy, jednymże ustawom, obrzędom i zwyczajom podlegali. Widać

wszędy w tej epoce naczelników z chorągwią przewodniczącą w pokoju, wojnie i

świętych obrzędach. Połączenie w jednej osobie tak wielorakiej władzy nad licznym

narodem tyle podawało sposobów stanowienia i wykonywania wszystkiego, że

Sławianie, w tym stanie rzeczy i ręką przyrodzenia czczonego kierowani, nie mogli

być ludem nieczynnym ani uśpionym. Wojna dla ubezpieczenia i rozszerzenia bytu, a

w pokoju łowy, rola, rzemiosła pewne, obrzędy połączone z wielkimi grami i ucztą

były ich powszechną zabawą, znamienitym i płci obojej spólnym zatrudnieniem.

W pamiętnikach owych wieków dosyć c zę sto natrafia się na wyrazy: rola, pług,

socha, kosa, kowal, stolar, tieśla, tkę, dłubię, dłuto, a nawet pisar i malar. Wszystko to

było potrzebnym i użytym, zyskiwało swoją cześć i przeniosło do późniejszych

wieków wysoką, ale już przenośną pochwałę 1 .

Nigdzie nie widać śladu, aby przed epoką poloni naszego byli na Północy

poddani. Nie mogli być oni w przechodzić z Azji do Europy i dotąd w drugiej części

1 Mikołaj Rej z Nagłowić w swych rymach chwaląc panów Czarnych Pawłów z rozumu, cnoty, męstwa i udatnej

postawy, które były własnością całej ich rodziny, na dobitkę tych pochwał po staroświecku tak kończy:

„A za ich obyczajmi i za ich sprawami

Mógłby właśnie ich każdy zwać Koniakowkami".

W godowniczych śpiewach ruskich kowalczyki i kowalenki kują konie panu staroście weselnemu, któremu swanienka

czyli swacha daje podkowy złote i srebrne z uchnalami takimiż. Oto i przyczyna, dlaczego u nas tyle herbów

napełnionych podkowami. Zawsze one wyrażają dobrego junaka i Niesiecki na wielu miejscach toż samo mówi.

Męstwo, wytrzymałość i zręczność w prowadzeniu wojny długo porównywano u nas z przyrodzeniem wilka. Pamięć

tego zachowała się w pieśni o pochodzie na Połowców Igora kniazia siewierskiego. I Niesiecki w Koronie Polskiej [t.

MV, Lwów 1728-1743] kilka takich przykładów umieścił: „Eleazar albo zwyczajnym na Rusi językiem Olizar

(Jelisar) na jedno oko ślepy, atoli wielki wojownik, gdzie żadnej o sobie nie dając wieści, Tatarów napadł i szczęśliwie

raził; stąd już ślepy, już głuchy Wołczok zwano go". T. II, str. 424 i t. III, str. 453. Wilk Mazowiecki, człowiek

znaczny. T. III, str. 234. Przodek Ługowskich Wilkiem nazwany, który mężnie wojował pod Leszkiem Czarnym z

Litwą i Jaćwieżą i w nagrodę zasług wieś Ługi otrzymał. T. III, str. 184. Jan ze Strzelec herbu Drzymała, arcybiskup

gnieźnieński, mąż wielki, poważany od Kazimierza Wielkiego i wykonawca jego ostatniej woli, Suchym Wilkiem był

nazwany. T. II, str. 335. „Wilk mu za uchem wyje" - było u nas przysłowie; także: „Biega jakby z wilczą skórą po

kolędzie". Tysiące podobnych przenośni było w naszej mowie, zbogacała się ona znajomością i obrazami

przyrodzenia, które służyło za wielką księgę naszym przodkom. My od nich daleko odstrzeliwszy się, wszystkiego

zapomnieli i wszystkiego postradali. Dwadzieścia lat należało walczyć naszym, aby odzyskać straconą ojczyznę; nie

mniejszych może trudów potrzebować będzie przywrócenie narodowości w mowie naszej. Zgorzkła obca słodycz bez

miary używana. Czuć się już daje utęsknienie do prostych i ojczystych pokarmów. Zbierzmy je skrzętnie, a czas,

sprawca wszystkiego, może wyda nam nowego Bojana, który do wygładzonej dziś mowy przydając starożytne obrazy

i zwroty stanie się twórcą narodowej oryginalności.

Plik z chomika:

Inne pliki z tego folderu:

Inne foldery tego chomika: