J�ZEF M. BOCHE�SKI WSPӣCZESNE METODY MY�LENIA Tytu� orygina�u Die zeitgen�ssischen Denkmenthoden � A. Francke AG Verlag Bern 1954 � Copyright for the Polish edition by Wydawnictwo �W drodze� 1988 Prze�o�y� i opracowa� Stanis�aw Judycki ISBN 83-7033-121-1 Spis tre�ci Uwaga t�umacza.................................................................................................................. Przedmowa......................................................................................................................... I. WPROWADZENIE 1. Terminologia................................................................................................................... Terminologia ontologiczna -Terminologia psychologiczna � Terminologia semiotyczna - Terminologia teoriopoznawcza 2. Logika, metodologia i nauka........................................................................................... Logika - Metodologia - Nauka - Nauka i logika - Plan ksi��ki II. METODA FENOMENOLOGICZNA 3. Uwagi og�lne.................................................................................................................. Historyczne uwagi wst�pne -Metodologiczne uwagi wst�pne � Istotne rysy fenomenologii - Uprawomocnienie metody fenomenologicznej 4. Z powrotem do rzeczy samych!...................................................................................... Ogl�d istoty - Obiektywizm - Subiektywne my�lenie Kierkegaarda � Wy��czenie teorii i tradycji - Pozytywne regu�y ogl�du istoty 5. Przedmiot bada� fenomenologicznych........................................................................... Fenomen -Wy��czenie istnienia -Istota -Istota a znaczenie s�owa � Fenomenologia egzystencji - O nowszej i �g��bszej� fenomenologii III. METODY SEMIOTYCZNE 6. Uwagi og�lne.................................................................................................................. Metodologiczne uwagi wst�pne -Historyczne uwagi wst�pne � Og�lne uprawomocnienie analizy j�zyka - Trzy wymiary znaku � Semiotyczne poj�cie s�owa 7. Formalizm...................................................................................................................... Orientacja wst�pna � Liczenie -Zastosowanie liczenia do przedmiot�w niematematycznych -Sens ejdetyczny i operacyjny � Model -Istota formalizmu - Uprawomocnienie formalizmu � Sztuczny j�zyk 8. Syntaktyczne regu�y sensu.............................................................................................. Budowa j�zyka -Poj�cie kategorii syntaktycznej -Funktory i argumenty � Przyk�ady syntaktycznego nonsensu 9. Funkcje i stopnie semantyczne........................................................................................ Dwie semantyczne funkcje znaku -M�wienie o tym, co nie wypowiedzialne � Oznaczanie i znaczenie - Stopnie semantyczne - O u�yciu cudzys�owu 10. Sens semantyczny i weryfikowalno��........................................................................... Metodologiczne znaczenie problemu -Zasada weryfikowalno�ci � Co to znaczy �weryfikowalny?� - Zasada intersubiektywno�ci � Weryfikowalno�� zda� og�lnych 11. Przyk�ad zastosowania metod semantycznych.............................................................. A. Tarski: Poj�cie zdania prawdziwego w j�zyku potocznym IV. METODA AKSJOMATYCZNA 12. Uwagi og�lne................................................................................................................ Struktura poznawania po�redniego -Prawo i regu�a -Dwie podstawowe formy wnioskowania -Niezawodne i zawodne regu�y wnioskowania � Historyczne uwagi wst�pne - Plan prezentacji 13. System aksjomatyczny.................................................................................................. Wst�pne poj�cie systemu aksjomatycznego -Budowa aksjomatycznego systemu zda� � Wymagania dotycz�ce systemu aksjomatycznego -System konstytucyjny � Dedukcja progresywna i regresywna 14. Logika matematyczna.................................................................................................... Znaczenie metodologiczne -Historia logiki matematycznej -Istotne rysy logiki matematycznej -Udzia� logiki matematycznej w pozalogicznych systemach aksjomatycznych - Wzgl�dno�� system�w logicznych - Implikacja i wyprowadzalno�� 15. Definicja i tworzenie poj��............................................................................................ Podstawowe typy definicji -Typy definicji syntaktycznych -Definicja za pomoc� systemu aksjomatycznego - Definicje semantyczne - Definicje realne 16. Przyk�ad zastosowania metody aksjomatycznej............................................................ Aksjomatyzacja logiki zda� Hilberta-Ackermanna V. METODY REDUKCYJNE 17. Uwagi og�lne................................................................................................................ Historyczne uwagi wst�pne -Poj�cie i podzia� redukcji -Redukcja regresywna i poj�cie wyja�niania - Weryfikacja - Nauki redukcyjne 18. Struktura nauk przyrodniczych..................................................................................... Zdania obserwacyjne -Post�p w naukach przyrodniczych -Weryfikacja � Do�wiadczenie i my�lenie -Schematyczna ilustracja -Teoria Kopernika � Przyk�ady weryfikacji 19. Typy zda� wyja�niaj�cych............................................................................................ Wprowadzenie -Typy warunk�w -Wyja�nianie kauzalne i teleologiczne � Prawa funkcjonalne - Prawa statystyczne 20. Indukcja........................................................................................................................ Indukcja autentyczna i nieautentyczna -Podzia� indukcji -Metody Milla � Za�o�enia metod Milla -Indukcja i system -Regu�a prostoty -Streszczenie. Interpretacje filozoficzne 21. Prawdopodobie�stwo i statystyka................................................................................. Dwa znaczenia s�owa �prawdopodobie�stwo� -Statystyka -Wzajemna zale�no�� fenomen�w - Tablice korelacyjne - Korelacja i prawdopodobie�stwo 22. Metoda historyczna....................................................................................................... Nauki przyrodnicze i historia -Punkt wyj�cia -Wyb�r -Interpretacja -Krytyka historyczna - Wyja�nianie historyczne - Uwagi ko�cowe Pos�owie............................................................................................................................. Wsp�czesna filozofia nauk przyrodniczych (Uzupe�nienie 1986) .................................... Wskaz�wki dotycz�ce literatury......................................................................................... Pos�owie do przek�adu polskiego........................................................................................ Bibliografia......................................................................................................................... Uwaga t�umacza Ksi��ka I. M. Boche�skiego Wsp�czesne metody my�lenia mia�a 1 wydanie w 1954 roku (Die zeitgen�ssischen Denkmethoden, Dalp TB, Bd. 304, Bern, Francke, 1954). Dotychczas wznowiono j� 9 razy (ostatnie wyd. z 1986 r.). Polskie t�umaczenie jest 4 z kolei po hiszpa�skim (Los metodos actueles del pensamiento, t�um. R. Drudis Baldrich, Madrid, Ediciones Rialp, 1957), angielskim (The Methods of Contemporary Thought, t�um. P. Caws, Harper Torchbooks, New York, 1968) i chi�skim (Szanghaj 1987). Planowana jest te� wersja francuska. Polskie t�umaczenie zawiera r�wnie� uzupe�nienie pochodz�ce z 1986 roku, przewidziane do wydania francuskiego, pt. Wsp�czesna filozofia nauk przyrodniczych. Autor zezwoli� na do��czenie tego tekstu do wydania polskiego. Nale�y zauwa�y�, �e Wsp�czesne metody my�lenia opr�cz zalet zwi�z�o�ci, precyzji i jasno�ci, z jakimi prezentuj� najwa�niejsze elementy wsp�czesnej metodologii nauk i filozofii poznania naukowego, wnios�y r�wnie� oryginalny wk�ad do filozofii. Najog�lniejszy podzia� nauk przedstawiony tutaj przez Boche�skiego, tzn. na nauki dedukcyjne i redukcyjne, nie za� jak to by�o tradycyjnie na dedukcyjne i indukcyjne, zosta� odnotowany w wielkim s�owniku historii filozofii J. Rittera (Historisches W�rterbuch der Philosophie, Bd. 2, 622, has�o �Erfahrungswissenschaft�). Przedmowa Ksi��eczka ta jest pr�b� przedstawienia w bardzo elementarny spos�b najwa�niejszych og�lnych -tzn. u�ywanych w wielu dziedzinach -metod my�lenia, zgodnie z pogl�dami dzisiejszych metodolog�w. Aby unikn�� nieporozumie�, korzystne b�dzie nieco bli�sze wyja�nienie wszystkich wymienionych wy�ej ogranicze�. 1. Chodzi tu o metody my�lenia; ksi��ka ta nale�y do dziedziny og�lnej metodologii, a wi�c tej cz�ci logiki, kt�ra dotyczy zastosowania praw logicznych do praktyki my�lenia. Nale�y zauwa�y�, �e zosta�a ona napisana przez logika, st�d te� prawdopodobnie bierze si� pewna jej jednostronno��: szczeg�lne podkre�lenie tego, co logiczne w omawianych metodach. Co prawda, wydaje si�, �e akurat to, co logiczne jest decyduj�ce w metodologii. 2. Ksi��ka ta zawiera tylko rzeczy bardzo elementarne. Tak wa�ne teorie, jak np. teoria prawdopodobie�stwa lub szczeg�y metody historycznej zosta�y albo zupe�nie nie uwzgl�dnione, albo tylko zarysowane. By�o to jednak konieczne, aby na tych niewielu stronach m�c powiedzie� to, co istotne. Wy��czone zosta�o szczeg�lnie wszystko, co zak�ada�oby jak�kolwiek znajomo�� matematyki -z wyj�tkiem zupe�nie prostych operacji rachunkowych -i logiki matematycznej. Tak samo, aby tekst uczyni� lepiej zrozumia�ym dla laika, zrezygnowano cz�ciowo z fachowej terminologii. 3. Pomimo dogmatycznej formy ksi��ka ta jest referatem. Autor nie bierze osobi�cie ...
dr_vanini