Domanska,%20Diatanaty.pdf

Rzeczy trzecie

Ewa Domaƒska

Diatanaty

Prochy, diamenty i metafizyka obecnoÊci *

—

Czy istotnie jest tak – jak g∏oszà chrzeÊcijaƒskie pisma – ˝e cia∏o jest „ziemskim

namiotem”, naczyniem, które bez ducha jest tylko trupem? Czy przeznaczeniem

martwego cia∏a jest powrót do ziemi, by ulec tam mineralizacji, rozk∏adowi na

czynniki, z których zosta∏o stworzone? Jak mo˝e ulec przeobra˝eniu nasz stosu-

nek do martwego cia∏a, prochów, szczàtków czy koÊci, kiedy przestaje obowià-

zywaç formu∏a: z prochu powsta∏eÊ i w proch si´ obrócisz, a mo˝liwa staje si´:

z prochu powsta∏eÊ, w diament si´ obrócisz ?

Syntetyczny diament

z ludzkich prochów.

—

Czas Kultury / 3-4 – 2005

—

W 1999 roku w miejscowoÊci Rockford (Illinois, USA) Russel (Rusty)

VendenBiesen (33) z bratem Deanem (39) oraz Greg Herro i jego brat Mike roz-

mawiali o Êmierci i pogrzebach. Rusty, który nie chcia∏ zostaç pochowany na

cmentarzu ani spoczàç w urnie, którà rodzina b´dzie trzyma∏a nad kominkiem,

wpad∏ na pomys∏ przekszta∏cania ludzkich prochów w syntetyczne diamenty.

W 2001 roku w czwórk´ za∏o˝yli firm´, którà nazwali LifeGem Memorials. Jej

centrum znajduje si´ w Chicago.

Rusty VendenBiesen przyznaje, ˝e kiedy zaczyna∏ badania, nie wiedzia∏ nic ani

o biochemii, ani o produkcji diamentów. W normalnych warunkach krystalizacja

w´gla w diament trwa kilka milionów lat i wymaga wysokiej temperatury i ci-

Ênienia. W warunkach laboratoryjnych produkcj´ syntetycznych diamentów roz-

pocz´∏a w 1950 roku firma General Electric. Najpierw s∏u˝y∏y one do produkcji

wierte∏ i narz´dzi do ci´cia, dopiero póêniej pojawi∏a si´ bi˝uteria.

LifeGem to – jak g∏osi ulotka firmy – posiadajàcy certyfikat wysokiej jakoÊci

diament, stworzony z w´gla twoich bliskich jako pamiàtka ich unikalnego

i wspania∏ego ˝ycia . W kwietniu 2002 roku, po trzech latach prób ze spalaniem

szczàtków zwierz´cych, g∏ównie Êwiƒ, w laboratorium nale˝àcym do firmy ame-

rykaƒskiej, a mieszczàcym si´ pod Monachium w Niemczech, z w´gla uzyskane-

go z kremacji ludzkich zw∏ok uda∏o si´ wyprodukowaç sztuczny diament.

Zainteresowanie firmà od razu by∏o ogromne. Wkrótce po og∏oszeniu pierwszych

oficjalnych informacji na ten temat, które podane zosta∏y 20 sierpnia 2002 roku

przez „Chicago Tribune”, a potem przez CNN (mówi∏ tak˝e o tym w popularnym

w USA show Jay Leno) i BBC News, stron´ internetowà LifeGem odwiedza∏o

tygodniowo 45 tysi´cy osób. Ju˝ w koƒcu sierpnia szeÊç domów pogrzebowych

oferowa∏o na terenie Stanów Zjednoczonych poÊrednictwo w us∏ugach LifeGem ,

na poczàtku listopada ich liczba wzros∏a do 50, a obecnie wynosi 330. W tej

chwili firma ma ju˝ zamówienia na nast´pne dwa lata i oferuje swoje us∏ugi tak-

˝e na terytorium Kanady, Australii, Holandii, Japonii, Anglii i W´gier.

Z cia∏a ludzkiego, które zawiera 15% w´gla, mo˝na uzyskaç od 50 do 100 kamie-

ni ró˝nej wielkoÊci – twierdzi Greg Herro, a ich produkcja trwa oko∏o 16 tygo-

dni. Proces rozpoczyna si´ w momencie, kiedy technicy kontrolujà poziom tlenu

podczas kremacji, by nie dopuÊciç do zmiany w´gla w dwutlenek. W odpowied-

nim momencie spalanie zostaje przerwane i technik zbiera powsta∏y w´giel

w postaci ciemnego proszku. Jego cz´Êç zostaje przechowana i oddana rodzinie,

a cz´Êç – po opatrzeniu szesnastocyfrowym numerem identyfikacyjnym – wysy-

∏ana jest do laboratorium w Pensylwanii, gdzie jest ogrzewany do temperatury

oko∏o 3000°C. W ten sposób proszek zostaje oczyszczony mi´dzy innymi

z wapna, ˝elaza i aluminium i zamieniony w grafit. Ten z kolei wys∏any zostaje

albo do laboratorium w Niemczech, albo do laboratorium pod Moskwà, gdzie

w autoklawach przez okres od 7 do 10 dni znowu poddawany jest dzia∏aniu wy-

sokiego ciÊnienia (80 000 atmosfer) i temperatury (3000°C) potrzebnej do po-

Rzeczy trzecie

wstania diamentu. W laboratoriach zostajà zatem zreplikowane procesy zacho-

dzàce w naturze. Ta kreacjonistyczna analogia obecna jest w ofertach firmy,

która reklamuje siebie jako LifeGem – created diamonds (˚ywy Klejnot –

stworzone diamenty). Nast´pnie diamenty zostajà poddane obróbce i wys∏ane

do Nowego Jorku, gdzie European Gemological Laboratory (EGL/USA) wyda-

je im certyfikat stwierdzajàcy, ˝e kamieƒ jest wytworzonym przez cz∏owieka

diamentem , i opisujàcy jego jakoÊç. Diament dostaje tak˝e certyfikat Interna-

tional Gemological Center LTD.

Obecnie LifeGem oferuje diamenty o wielkoÊci od 2.5 do 1.3 karata, ale zapowia-

da, ˝e w niedalekiej przysz∏oÊci b´dzie w stanie wyprodukowaç trzykaratowy

syntetyczny diament. WielkoÊç diamentu zale˝y od tego, jak d∏ugo grafit pozo-

staje pod ciÊnieniem: im d∏u˝ej, tym diament jest wi´kszy. Kamieƒ wyjmowany

spod prasy jest surowym kryszta∏em, który poddany zostaje obróbce zgodnie

z ˝yczeniami klienta. (Mo˝na tak˝e za˝yczyç sobie wyrycie inskrypcji). Cena

(dane z maja 2003) zale˝y od wielkoÊci: 20–29-karatowy kamieƒ kosztuje 2499

dolarów; jednokaratowy – 15 000 dolarów. Cena jest wysoka i znacznie prze-

wy˝sza cen´ diamentu naturalnego (25–700 dolarów). Diamenty produkowane sà

w ró˝nych kolorach – pierwsze mia∏y naturalny kolor niebieski (ze wzgl´du na

Êladowà obecnoÊç w ciele boru), potem zacz´to oferowaç tak˝e czerwone, ˝ó∏te

i zielone. Mark Gershburg, dyrektor EGL, twierdzi, ˝e ∏atwo jest odró˝niç dia-

ment naturalny od syntetycznego, ale nie jest mo˝liwe odró˝nienie kamienia wy-

produkowanego z prochów i zwyk∏ego syntetyku. Minimalne zamówienie to dwa

diamenty, ale – jak twierdzi Herro – wszystkie zamówienia przyj´te do tej pory

dotyczy∏y wi´kszej iloÊci.

—

Pomys∏ takiego obchodzenia si´ ze szczàtkami, zw∏aszcza w Polsce, ma prawo

kojarzyç si´ jak najgorzej. Pami´tamy bowiem o produkcji z ludzkich cia∏ myd∏a

i aba˝urów; o przetapianiu z∏otych z´bów i innego rodzaju utylizacji zw∏ok. Dla

jednych przerabianie prochów na diamenty mo˝e byç odra˝ajàcà i makabrycznà

praktykà nekrofilskà. Dla innych jest to wspó∏czesna wersja wiktoriaƒskiej bi˝u-

terii ˝a∏obnej, zwyczaju obcinania kosmyka w∏osów i noszenia go w medalionie

– jak mówi dyrektor angielskiego oddzia∏u LifeGem Memorials David Hampson.

I faktycznie LifeGem reklamowany jest jako tak zwany biojewelry (biobi˝uteria,

tj. bi˝uteria robiona z organicznych elementów cia∏a ludzkiego), która wraz z me-

morial art (np. malowanie obrazów farbami zmieszanymi z prochami czy wyrób

ceramiki z gliny zmieszanej z prochami) jest jednym z najpr´˝niej rozwijajàcych

si´ nurtów we wspó∏czesnym przemyÊle funeralnym.

Je˝eli oburza nas LifeGem , to przypomnijmy sobie z historii praktyki u˝ywania

zw∏ok do budowy okopów w czasie obl´˝eƒ, o jedzeniu sproszkowanych czàstek

egipskich mumii, które mia∏y jakoby posiadaç w∏aÊciwoÊci lecznicze (podobnie

jak szczàtki Êwi´tych), o odwijaniu mumii z banda˝y po to, by owe banda˝e prze-

Czas Kultury / 3-4 – 2005

rabiaç na szary papier; o paleniu mumiami w piecach parowozów, dysmembracji

i wielokrotnym przenoszeniu szczàtków Êwi´tych czy w koƒcu o zdobieniu

szczàtkami rzeêb i o∏tarzy (szczególnie w okresie baroku).

Odsuƒmy jednak interpretacj´ nekrofilicznà oraz narzucajàcà si´ interpretacj´

konsumpcyjnà ( LifeGem jako sposób na zbicie fortuny; diament jako symbol bo-

gactwa i zbytku) i spójrzmy na t´ bardzo kontrowersyjnà praktyk´ tworzenia

z prochów diamentów z innego punktu widzenia – od strony konkretnej osoby

i zapytajmy, co kieruje ludêmi, którzy decydujà si´ na „obrócenie” prochów swo-

ich bliskich w diamenty? Czy chodzi tu o „metafizyk´ obecnoÊci” i o magi´ w∏a-

Êciwà relikwii? Uwa˝am, ˝e trudno jest w tym wypadku zrozumieç motywy ludz-

kie bez indywidualnej analizy przypadków, dlatego te˝ w dalszej cz´Êci tekstu

przybli˝´ jeden z nich. B´dàc wiosnà 2003 roku w Kalifornii, przeprowadzi∏am

kilkanaÊcie wywiadów z osobami, które nawiàza∏y kontakt z ró˝nymi domami

pogrzebowymi i zak∏adami kremacji w okolicach San Francisco, pytajàc o mo˝-

liwoÊç przetworzenia prochów w∏aÊnie zmar∏ych lub wczeÊniej skremowanych

bliskich w diatanaty (okreÊlenie moje).

—

W poniedzia∏ek 2 czerwca 2003 roku, w wyniku ran zadanych no˝em w czasie

napadu, który mia∏ miejsce na pla˝y w Santa Cruz w Kalifornii, zmar∏ dwudzie-

stoletni Derek Snell. 11 czerwca do biura dyrektora domu pogrzebowego firmy

Byrgan Cremation w Los Gatos, Kalifornia – Dona Van Straatena przysz∏a mat-

ka Dereka – Lenaya Snell. Lenaya us∏ysza∏a w telewizji, ˝e opracowana zosta∏a

technologia umo˝liwiajàca przetworzenie ludzkich prochów na syntetyczne dia-

menty, i postanowi∏a tak w∏aÊnie zachowaç szczàtki syna. Oto fragmenty rozmo-

wy z tego spotkania:

Ewa Domaƒska : Ile diamentów i jakiej wielkoÊci zdecydowa∏a si´ Pani zamó-

wiç?

Lenaya Snell : Nie podj´∏am jeszcze decyzji odnoÊnie wielkoÊci, bo córka jesie-

nià wychodzi za mà˝ i czekajà mnie wydatki. Je˝eli zaÊ chodzi o iloÊç, to w tej

chwili myÊl´ o dwóch: jednym dla córki [siostry Dereka – dop. E.D.] i jednym

dla siebie.

E.D. : Jaki kolor Pani wybra∏a?

L.S. : Niebieski i ˝ó∏ty.

E.D. : Co si´ sta∏o z Pani synem?

L.S. : Zosta∏ napadni´ty przez kilku m´˝czyzn, którzy rzucili si´ na niego z no˝a-

mi. Jeden cios zadano w serce... Derek jest ciàgle wÊród nas. I po to w∏aÊnie jest

diament. Istnienie syna nigdy nie zostanie domkni´te. Diament b´dzie nam przy-

pomina∏, ˝e stale jest tutaj.

E.D. do Dona van Straatena : Dlaczego zdecydowa∏ si´ Pan, by Pana firma po-

maga∏a ludziom za∏atwiç LifeGem ?

Rzeczy trzecie

Don von Straaten : Bo ludzie ciàgle o to pytali, ale nie reklamuj´ LifeGem i jako

poÊrednik nie czerpi´ z ich sprzeda˝y ˝adnych korzyÊci finansowych. Po prostu

przychodzà do mnie ludzie i pytajà, czy mog´ im pomóc. Kiedy rodzina przekra-

cza próg mojego biura, wiem, ˝e taki diament mo˝e dla nich wiele znaczyç...

W zesz∏ym tygodniu zadzwoni∏a do mnie pewna pani. Jej mà˝ zmar∏ dwa lata

temu i zosta∏ skremowany. Us∏ysza∏a o mo˝liwoÊci przemiany prochów w dia-

menty i pyta∏a, czy i po jakim czasie od pogrzebu mo˝na tego dokonaç. Oczywi-

Êcie – powiedzia∏em.

E.D. : Jak d∏ugo po kremacji mo˝liwe jest odzyskanie z nich w´gla?

D.vS. : Im starsza kremacja, tym ∏atwiej odzyskaç w´giel. KiedyÊ nie by∏o tak do-

brych pieców jak dzisiaj, wi´c w starych prochach znajduje si´ wiele w´gla.

Obecnie po kremacji prochy sà tak odw´glone, ˝e tracà kolor, ale kiedy trzydzie-

Êci lat temu zaczyna∏em prac´, prochy by∏y czarne. To Êwiadczy o wysokiej za-

wartoÊci w´gla. [...]

Tak wiele osób nosi bi˝uteri´, medaliony, pierÊcionki itd., w których znajdujà si´

prochy bliskich lub inna forma ich szczàtków, ale LifeGem to przekracza. Tutaj

nie widzimy prochów; nie mamy z nimi kontaktu.

E.D. : Jakie jest w tej chwili zainteresowanie LifeGem ?

Ulotka reklamujàca

LifeGem.

—

Plik z chomika:

Inne pliki z tego folderu:

Inne foldery tego chomika: