Logika praktyczna.pdf

LOGIKA PRAKTYCZNA

Zygmunt Ziembiński

Wydanie XX

1997

Wydanie poprawione przez:

El-..... ®

http://strony.wp.pl/wp/eltho/

Aneks

ELEMENTY RACHUNKU

PREDYKATÓW

Kazimierz Świrydowicz

SPIS TREŚCI

WSTĘP

SŁOWNE FORMUŁOWANIE MYŚLI

I. Ogólne wiadomości o języku jako systemie znaków

Pojęcie znaku. Znaki słowne. Język. Kategorie syntaktyczne. Role semiotyczne wypowiedzi.

Zadania

II. Nazwy

Pojęcie nazwy. Nazwy konkretne a nazwy abstrakcyjne. Desygnat nazwy. Nazwy indywidualne a

nazwy generalne. Treść nazwy. Zakres nazwy. Nazwy zbiorowe. Nazwy a funktory

nazwotwórcze. Ostrość zakresu nazwy. Zadania

III. Stosunki między zakresami nazw

Wyjaśnienia wstępne. Rodzaje stosunków między zakresami nazw. Zadania

IV. Definicje

Definicja realna a definicja nominalna. Rodzaje definicji ze względu na ich zadania. Rodzaje

definicji ze względu na ich budowę. Warunki poprawności definicji. Zadania

V. Podział logiczny

Pojęcie podziału logicznego. Warunki poprawności podziału logicznego. Klasyfikacja.

Wyróżnianie typów a podział logiczny. Zadania.

VI. Zdanie

Pojęcie zdania w sensie logicznym. Wartość logiczna zdania. Obiektywny charakter

prawdziwości i fałszywości zdań. Wypowiedzi niezupełne. Funkcje zdaniowe. Struktura

zdania. Odpowiedniki zdania w naszej świadomości. Zadania

VII. Funktory prawdziwościowe a spójniki międzyzdaniowe mowy potocznej

Pojęcie funktora prawdziwościowego. Negacja. Koniunkcja. Alternatywa nierozłączna,

alternatywa rozłączna, dysjunkcja. Równoważność. Implikacja i stosunek wynikania.

Zadania

VIII. Podstawowe pojęcia dotyczące relacji

Zdania stwierdzające relację. Stosunki symetryczne, asymetryczne i nonsymetryczne. Stosunek

przechodni. Stosunek porządkujący i stosunek równościowy w danej klasie przedmiotów. Zadania

IX. Wypowiedzi oceniające i normy

Wypowiedzi oceniające i ich powiązania z wypowiedziami opisowymi. Pojęcie normy

postępowania. Obowiązywanie normy. Postać słowna i struktura norm postępowania. Zadania

X. Wypowiedzi modalne

Interpretacje słów „musi” i „może”. Modalność zdań. Modalności normatywne (deontyczne).

Zadania

XI. Pytania i odpowiedzi

Charakter wypowiedzi pytajnych. Sposób stawiania pytań. Rodzaje odpowiedzi. Zadania

XII. Przyczyny nieporozumień

Wieloznaczność słów. Szczególne rodzaje wieloznaczności słów i zwrotów językowych.

Ekwiwokacje. Spory słowne. Wieloznaczność wypowiedzi złożonych. Amfibologie. Znaczenie

dosłowne i niedosłowne. Zadania

UZASADNIANIE TWIERDZEŃ

XIII. Uzasadnianie bezpośrednie

Sposoby uzasadniania. Spostrzeganie. Obserwacja. Zadania

XIV. Wnioskowanie dedukcyjne i jego podstawy logiczne

A. Pojęcia ogólne

Wnioskowanie. Proces wnioskowania a stosunek wynikania. Prawa logiczne. Wnioskowanie

dedukcyjne

B. Prawa logiczne ze zmiennymi zdaniowymi

Zaprzeczanie zdaniom złożonym. Transpozycja. Prawa o budowie sylogistycznej. Inne

prawa rachunku zdań. System dedukcyjny

C . Prawa logiczne ze zmiennymi nazwowymi

Współczesny a tradycyjny rachunek nazw. Związki kwadratu logicznego. Konwersja,

obwersja, kontrapozycja. Prawa sylogizmu kategorycznego

D. Błędy we wnioskowaniach dedukcyjnych

Błąd materialny. Błąd formalny

Zadania A, B, C , D

XV. Wnioskowania uprawdopodobniające

Wnioskowanie redukcyjne. Wnioskowanie indukcyjne. Kanony indukcji. Wnioskowanie z

analogii. Zadania

XVI. Myślenie kierowane z góry postawionymi zadaniami

Myślenie spontaniczne a myślenie kierowane zadaniami. Dowodzenie wprost i nie wprost.

Sprawdzanie. Wyjaśnianie i hipotezy wyjaśniające. Teoria naukowa. Zadania

XVII. Prawdopodobieństwo

Sposoby pojmowania prawdopodobieństwa. Prawdopodobieństwo aprioryczne.

Prawdopodobieństwo aposterioryczne. Zadania

XVIII. Umiejętność przekonywania

Dowodzenie a argumentowanie. Dyskusja i jej rodzaje. Zarzuty w dyskusji. Nielojalne

fortele erystyczne

PRACA MYŚLOWA PRAWNIKA

XIX. Logiczne podstawy uzasadniania wyroków sądowych

Struktura uzasadnienia wyroku. Źródła ustaleń. Określanie wiarygodności świadków. Opinie

rzeczoznawców. Domniemania prawne. Poszlaki. Rodzaje wnioskowań w sądowym

postępowaniu dowodowym. Ustalenie stanu faktycznego a subsumpcja. Zadania

XX. Logiczne podstawy wyk ł adni przepisów prawnych i wnioskowa ń o obowiązywaniu norm

prawnych

Pojęcie wykładni. Rodzaje przepisów prawnych. Typy dyrektyw wykładni. Językowe dyrektywy

wykładni. Funkcjonalne dyrektywy wykładni. Wnioskowania prawnicze. Wnioskowania oparte

na logicznym wynikaniu norm. Wnioskowania oparte na instrumentalnym wynikaniu norm.

Wnioskowania oparte na założeniu konsekwencji ocen „prawodawcy”. Zadania

XXI. Charakterystyka metodologiczna nauk prawnych

Ogólna metodologia nauk i metodologie szczegółowe. Różnorodność problematyki i

metod badawczych nauk prawnych

Aneks

ELEMENTY RACHUNKU PREDYKATÓW

1 . Wprowadzenie

2. Język rachunku predykatów

3. Analiza zdań języka potocznego za pomocą języka rachunku predykatów

4. Wybrane tautologie rachunku predykatów

5. Uzupełnienia

Indeks rzeczowy

WSTĘP

Niniejszy tekst obejmuje elementarne wiadomości z zakresu

semiotyki (część I: Słowne formułowanie myśli ), logiki formalnej i

ogólnej metodologii nauk (część II: Uzasadnianie twierdzeń ) .

Semiotykę, logikę formalną i ogólną metodologię nauk określa się

niekiedy łącznie mianem logiki w szerokim tego słowa znaczeniu.

Wyboru zamieszczonego w podręczniku materiału z tych dziedzin

oraz fragmentarycznych informacji z zakresu innych zbliżonych

dyscyplin naukowych dokonano w taki między innymi sposób, by

uwydatnić te wiadomości, które okazują się praktycznie przydatne

w pracy myślowej prawników, administratorów czy też innego

rodzaju organizatorów życia społecznego. Nie znaczy to jednak, by

sprawa ograniczała się do doboru przykładów w ten czy inny

sposób związanych z problemami prawniczymi; zresztą przykłady

takie nie zawsze byłyby najprostsze i najwłaściwsze dydaktycznie

dla studentów I roku studiów, na którym przedmiot ten jest

wykładany. Wykład przeznaczony dla prawników obejmuje

omówienie niektórych swoiście prawniczych zastosowań logiki

(część III: Praca myślowa prawnika ) i na tę właśnie część kursu

studenci prawa powinni zwrócić szczególną uwagę. Dwie pierwsze

części podręcznika stanowią jednak samodzielną całość i mogą

służyć jako elementarny podręcznik dla studentów różnych

kierunków humanistycznych.

Wiadomości z tak szeroko pojmowanej logiki wybrane pod

kątem ich przydatności dla sprawnego myślenia można określić

mianem logiki praktycznej, by podkreślić, iż chodzi o wybór

wiadomości (w przypadku niniejszego podręcznika - elementarnych

i często przedstawionych w sposób bardzo uproszczony), które

mają dawać narzędzia do sprawnego myślenia i argumentowania.

Aby sprawnie myśleć, trzeba przede wszystkim umieć jasno i

jednoznacznie formułować swe myśli w słowach, zdawać sobie

sprawę z tego, w jaki sposób wypowiedzi służą do opisywania

świata, wyrażania naszych przeżyć, sugerowania innym

określonego postępowania. Trzeba więc zapoznać się z

podstawowymi wiadomościami z zakresu semiotyki, to jest ogólnej

nauki o znakach, w szczególności: znakach słownych

(językowych). W obrębie semiotyki wyróżnia się trzy podstawowe

działy. Są to: 1) semantyka - ogólna nauka o stosunku za-

chodzącym między znakami językowymi a tym, do czego znaki te

odnoszą się, 2) syntaktyka - ogólna nauka o rodzajach znaków

językowych i regułach poprawnego wiązania tych znaków w

wyrażenia złożone, wreszcie 3) pragmatyka - nauka zajmująca się

zagadnieniami dotyczącymi stosunków między znakami

językowymi a wypowiadającym się czy też odbierającym

wypowiedzi człowiekiem. Semiotyka jest dyscypliną naukową

zbliżoną do językoznawstwa, nie zajmuje się jednak badaniem

znaczenia określonych zwrotów występujących w jakichś po-

szczególnych językach narodowych, składnią poszczególnych

języków, konkretnymi aktami wyrażania jakichś przeżyć w tym, a

nie innym języku, lecz zagadnieniami tak ogólnymi jak problemy:

na czym polega znaczenie wyrażeń, jakie są podstawowe rodzaje

wyrażeń ze względu na ich rolę składniową, na czym polega proces

porozumiewania się i jak powstają nieporozumienia, itp.

Odpowiednio też odróżniamy semantykę ogólną i semantykę

filologiczną, zajmującą się konkretnymi językami narodowymi,

syntaktykę ogólną, logiczną i naukę o składni określonych języków.

Rozróżnianie problematyki logicznej i problematyki filologicznej w

badaniach nad znakami językowymi nastręcza zresztą

niejednokrotnie pewne trudności, nie zawsze też uzgadniane są

należycie wyniki dwojakich badań.

Aby sprawnie myśleć, trzeba zdawać sobie sprawę ze

związków, jakie zachodzą między prawdziwością czy też

fałszywością branych pod uwagę zdań, w szczególności wiedzieć, z

jakiego zdania jakie zdanie wynika. Logika formalna - czyli logika

w węższym tego słowa znaczeniu - jest nauką o związkach

zachodzących między prawdziwością czy fałszywością jakichś

zdań ze względu na ich budowę (formę, strukturę), w szczególności

- o związku wynikania logicznego. Związek taki zachodzi np.

między wszelkimi zdaniami o budowie „Żaden S nie jest P ” a

odpowiednimi zdaniami o budowie „Żaden P nie jest S ”. Nie

zachodzi natomiast między zdaniem o budowie „Niektóre S nie są

P ” a odpowiednim zdaniem o strukturze „Niektóre P nie są S ” -

bowiem przy pewnych podstawieniach może się okazać, że

pierwsze zdanie powstałe z takiego podstawienia jest prawdziwe, a

drugie przy tych samych podstawieniach - fałszywe. Oczywiście

sprawa nie kończy się na tak prostych stosunkowo przykładach,

choć omawiany w tym podręczniku materiał z zakresu logiki

formalnej ograniczać się będzie do kilku tylko najważniejszych

praw, które mogą znaleźć zastosowanie w praktyce potocznego

myślenia. Logika formalna, zwłaszcza w jej współczesnej postaci,

jest nauką pod wieloma względami podobną do matematyki, jest

jednak nauką bardziej ogólną niż matematyka.

Ogólna metodologia nauk zajmuje się metodami (sposobami)

postępowania stosowanymi w procesie poznawania świata, a przede

wszystkim sposobami uzasadniania, czyli wykazywania

prawdziwości wypowiadanych twierdzeń. Zajmuje się też różnymi

czynnościami myślowymi, które mają za cel porządkowanie

naszych wiadomości w spoisty zbiór zdań tworzących dorobek

jakiejś dyscypliny naukowej, czyli wyodrębnionego działu nauki.

Metodologia jest nauką pod pewnymi względami podobną do nauk

technicznych: tak jak one, metodologia opisuje wykonywanie

pewnych czynności, w tym przypadku - pewnych czynności

myślowych, takich jak wnioskowanie, dowodzenie, sprawdzanie,

stawianie hipotez, a jednocześnie uczy, jak te czynności

wykonywać, aby osiągnąć pożądany cel - ugruntowane poznanie

prawdy.

Aby sprawnie myśleć, trzeba jasno formułować swe myśli w

słowach, następnie trzeba znać związki wynikania jednych zdań z

drugich ze względu na ich budowę (strukturę, formę), wreszcie -

umieć wykorzystać wymienione poprzednio umiejętności we

wnioskowaniu i innych czynnościach myślowych.

Współcześnie konieczna staje się zwłaszcza umiejętność na

tyle jasnego i jednoznacznego ujmowania pewnych informacji, by

mogły one być przetwarzane w sposób algorytmiczny, to znaczy

według jakichś formalnie określonych procedur. Informatyka nie

daje podstaw do przetwarzania informacji mętnych, zdań nie

Plik z chomika:

Inne pliki z tego folderu:

Inne foldery tego chomika: