handel-w-polsce.doc

Główne kierunki przemian zachodzących w handlu w Polsce w latach 1989-2005

       Zapoczątkowany w 1989 roku proces transformacji w Polsce najbardziej dynamicznie przebiegał w handlu, szczególnie w handlu detalicznym. Zasadniczym rysem przemian ustrojowych stał się proces prywatyzacji. Już we wrześniu 1989 r. w ramach Ministerstwa Finansów powstało Biuro Pełnomocnika Rządu ds. Przekształceń Własnościowych. Przygotowywało ono program prywatyzacji, a do jego pierwszych zadań należało zablokowanie, narastającego od początku 1989 r. procesu tworzenia spółek „nomenklaturowych”. Powstawały one w wyniku przejmowania majątku państwowego przez osoby związane z zarządami przedsiębiorstw państwowych lub dawnymi władzami, uwłaszczając wybraną grupę społeczną, kosztem pozostałych. Przyjęto kilka ścieżek prywatyzacji. Ścieżka kapitałowa polegała na przekształceniu przedsiębiorstw państwowych jednoosobowe spółki Skarbu Państwa, a następnie sprzedaży ich akcji lub udziałów. W ramach  ścieżki likwidacyjnej sprzedawano, wnoszono do spółek lub oddawano w odpłatne użytkowanie majątek przedsiębiorstw państwowych. Prywatyzacją kierowało powołane na podstawie ustawy z lipca 1990 r. Ministerstwo Przekształceń Własnościowych. Wspomagały je różne instytucje, w tym powołana w 1992 r. Agencja Własności Rolnej Skarbu Państwa, której głównym celem było zagospodarowanie gruntów z likwidowanych państwowych gospodarstw rolnych. W latach 1990-1995 proces przekształceń własnościowych objął 60 % przedsiębiorstw państwowych.

Państwowych miejsce państwowych jednostek sprzedaży detalicznej, które były ogniwami wielosklepowych przedsiębiorstw państwowych, masowo podjęli działalność przedsiębiorcy indywidualni. Byli oni z reguły samodzielnymi kupcami prowadzącymi firmę składającą się z jednego sklepu. Niezależni detaliści to zdecydowanie najliczniejsza grupa wśród ogółu jednostek handlu detalicznego. Znaczna część państwowych przedsiębiorstw, które prowadziły hurtownie i sklepy zostały przekształcone w spółki lub oddane w dzierżawę. Ponadto handel detaliczny zaczął rozwijać się na ulicach i targowiskach. Rozwijały się również przedsiębiorstwa wielosklepowe i centra handlowe spółek kapitału krajowego, mieszanego i zagranicznego, zagranicznego także osób fizycznych. Fizycznych Polsce handel detaliczny od lat dziewięćdziesiątych uległ zasadniczemu przekształceniu organizacyjnemu i strukturalnemu. O gwałtownym rozwoju handlu detalicznego świadczy dynamika sprzedaży, rozwój sektora prywatnego i liczba jednostek sprzedaży detalicznej.

Handel detaliczny w Polsce

Źródło: Rocznik Statystyczny RP 2004

W polskim handlu detalicznym wzrasta znaczenie sklepów wielkopowierzchniowych i sieci handlowych. W latach 2000-2004 liczba supermarketów zwiększyła się o niemal 50 %. Hipermarkety rozwijały się jeszcze dynamiczniej, w latach 2000-2004 ponad trzykrotnie wzrosła ich liczba, ale ogólna liczba sklepów roku 2004 zmniejszyła się w porównaniu do roku 2003.

Liczba sklepów w Polsce w latach 2000-2004

Źródło: „Rynek wewnętrzny w 2004r” GUS Warszawa 2005

Polski sektor handlowy jest mało zróżnicowany pod względem wielkości powierzchni sprzedażowej. Dominującą pozycję zajmują sklepy o powierzchni mniejszej niż 100m² stanowią one 95 % ogółu liczby sklepów Polsce (2004 r.). Obiekty wielkopowierzchniowe (powyżej 400 m²) stawia jedynie około 15 % liczby wszystkich sklepów. Sklepów latach 2000-2004 wzrost powierzchni sprzedażowej przewyższył wzrost liczby tego rodzaju obiektów handlowych, wskutek czego wzrosła przeciętna powierzchnia przypadająca na jeden sklep. W przypadku supermarketów wzrost ten wyniósł około 13 %, natomiast przypadku hipermarketów był on niższy i wyniósł około 7 %.

Sklepy wielkopowierzchniowe oraz sklepy handlowe odgrywają coraz większą rolę w polskim handlu detalicznym. Wzrasta zarówno liczba klientów, jak i powierzchnia sprzedażowa tego typu obiektów. Zwiększa się także liczba konsumentów dokonujących w nich zakupów. Przyczynia się do tego przede wszystkim coraz większa dostępność tego rodzaju sklepów, jak również atrakcyjność cenowa oferowanych w nich artykułów. Tradycyjne formy handlu od kilku lat utrzymują wysoki udział w sprzedaży detalicznej żywności- jest to ok. 60 % całości, pomimo wyraźnego wzrostu liczby obiektów działających sieciach i sprzedających dużej powierzchni. Oznacza to funkcjonowanie równowagi różnych form handlu na polskim rynku. Tendencje obserwowane w innych krajach Unii Europejskiej, a w szczególności w krajach, które razem z Polską przystąpiły do Unii wskazują, ze istnieje duży potencjał rozwojowy w polskim sektorze handlu detalicznego.

W sferze handlu hurtowego nastąpiły korzystne przeobrażenia, polegające na:

·        Postępującej prywatyzacji;

·        Przemianach w filozofii działania przedsiębiorstw i podejmowaniu prób tworzenia strategii marketingowych;

·        Doskonaleniu polityki asortymentowej i rozszerzaniu terytorialnego zakresu działania;

·        Znacznym rozwoju handlu hurtowego artykułami spożywczymi;

·        Postępie technicznym i organizacyjnym;

·        Procesach decentralizacji oraz racjonalnej koncentracji i integracji;

·        Rosnącym zainteresowaniu hurtem ze strony obcego kapitału.

Zdecydowanie zmalała pozycja hurtowni państwowych. Państwowych 1993 r. udział handlu prywatnego całkowitym obrocie handlu hurtowego wyniósł 82,6 %. Tylko w ciągu jednego roku (1994-1995) liczba państwowych hurtowni zmalała z 524 do 378. W 1996 r. udział prywatnego handlu hurtowego wzrósł do ponad 90 % w łącznej liczbie przedsiębiorstw hurtowych. Zdecydowana większość przedsiębiorstw hurtowych bez względu na formę własności, ma kłopoty z utrzymaniem się na rynku. Trudności te można podzielić na dwie grupy:

·        Wynikające z otoczenia, w którym działają hurtownie;

·        Tkwiące w samych hurtowniach;

Wśród trudności wynikających z otoczenia wyróżnia się:

·        Obowiązującą politykę kredytową państwa

·        Zbyt wysokie obciążenia podatkowe,

·        Wysokie ceny i niski poziom dochód gospodarstw domowych

·        Konkurencję

·        Nieufność w kontaktach z kapitałem zagranicznym

...