OPRACOWANE PYTANIA EGZAMINACYJNE PROF. SYMONIDESA
(wersja 3 – sobota, 4 czerwca)
Autorzy: Jarek Błaszczak, Bartek Bęgowski, Kamila Dąbrowska, Michał Potocki, Ewa Dryjańska
Współpraca: Agnieszka Szmilewska, Roman Wilk
Wykorzystano:
- opracowanie na kolosa u Kosiarza (by Agnieszka, Roman & Jarek)
- podręcznik naszego zacnego egzaminatora
- teksty źródłowe
- Wikipedię
- notatki z zajęć (z wykładów na SM i prawie, a także ćwiczeń z Kosiarzem)
mniej oczywiste skróty:
UM - umowa międzynarodowa
PC - prawa człowieka
PW - prawo wewnętrzne
OM - organizacje międzynarodowe
1. Wpływ Wielkiej Rewolucji Francuskiej na PM (51-52)
- zmiana rozumienia pojęcia suwerenności (zasada zwierzchnictwa narodowego i prawa narodów zamiast suwerenności monarchów)
- zasada nienaruszalności terytorium
- zasada nieinterwencji w sprawy wewnętrzne innych państw
Najważniejszym dokumentem była Deklaracja Praw Narodów z 1793, gdzie znajdujemy takie postulaty jak:
- prawo do wojny w obronie własnej suwerenności
- zasada wolności żeglugi na rzekach wspólnych
- azyl dla przestępców politycznych
- pierwsze plebiscyty dotyczące przynależności państwowej spornego obszaru
2. Formy odpowiedzialności (152-54)
Rodzaje odpowiedzialnośći:
a) bezpośrednia- państwo za swoje własne działanie, własnych organów(rząd, głowa państwa, parlament, sądy)
Państwo zobowiązane do odszkodowania
· Odpowiedzialność za działanie organów wykonawczych- państwo odpowiada za czyny wchodzące w kompetencje org. Wykonawczych jak i w sytuacji kiedy funkcjonariusze przekraczają swoje kompetencje, jeśli działali w charakterze organu. Nie ponosi gdy przekroczenie było oczywiste.
-Przedstawiciele dyplomatyczni- P. odpowiada za sprzeczne z kompetencją działania
-Członkowie sił zbrojnych- w czasie wojny strona ponosi pełną odpowiedzialność
· Za dział. Władzy ustawodawczej- w skutego działania lub zaniechania. P. odpowiada za samo uchwalenie ustawy sprzecznej ze zobowiązaniami mnr.
· Za dział org sądowniczych- jeśli akty sądów są sprzeczne z P.M powstaje odpowiedzialność państwa. Niezależnie od tego czy działanie było świadome czy też nie.
· Za dzał. Osób prywatnych- za szkody wyrządzone przez osoby, jeżeli wynikły one w skutek zaniechania czy tolerowania tego rodzaju działaj, nie zastosowanie przez państwo środków prewencyjnych lub nie ukaranie sprawców.
d) pośrednia- za akty osób prywatnych. Odpowiedzialność polega na ukazaniu winnych i skłonieniu ich do naprawienia szkód. Zaniechanie tego może doprowadzić do przekształcenia z odp. Bezpśrednią
Formy:
1. Reparacja- naprawienie szkody w formie
a) Restytucji- przywrócenie poprzedniego stanu. W przypadku zniszczenia obiekty podlegającego zwrotowi występuje restytucja zastępcza
b) Odszkodowanie- Zapłacenie pewnej sumy, lub daniu ekwiwalentu. Wyłączone są tu szkody pośrednie, odszkodowanie powinno obejmować utracone odsetki (korzyści). P.M nie dopuszcza kar pieniężnych jako formy zadośćuczynienia.
3. Satysfakcja- forma wynagrodzenie niematerialnych szkód. Zxastosowanie wyraźnej dezaprobaty wobec aktów jednego państwa przeciwko czci innego. Zwykle mówi się tu o szkodach moralnych, niematerialnych. P.M nie reguluje formy zadośćuczynienia. Przeważnie są to oficjalne przeprosiny, zobowiązanie ukazania winnych.
Sankcja- przeciwko państwu dopuszczającemu się aktów agresji. W ONZ teza, ze odpowiedzialność może obejmować jedynie obowiązek naprawienia szkody- kwestia dyskusyjna
1. Różnica między neutralnością, neutralnością stałą, neutralizacją i demilitaryzacją (131, 199-200, 390,432-36)
NEUTRALNOŚĆ – dotyczy konkretnego konfliktu, jest aktem jednostronnym komunikowanym przez państwo w formie noty, oświadczenia itp.
TRWAŁA (STAŁA) NEUTRALNOŚĆ – państwo trwale neutralne w zamian za uzyskaną w umowie międzynarodowej gwarancję niepodległości i integralności terytorialnej zobowiązuje się nie używać siły zbrojnej przeciwko innemu państwu ani nie przystępować do toczących się już działań wojennych, z wyjątkiem samoobrony. Konsekwencją statusu trwałej neutralności jest wyłączenie możliwości przystępowania do sojuszu i organizacji wojskowych, uczestniczenia w systemie bezpieczeństwa zbiorowego oraz zakaz udostępniania swego terytorium na bazy wojskowe.
DEMILITARYZACJA – wynika z UM i nakłada na państwo obowiązek zlikwidowania oraz zakaz budowy i utrzymywania w przyszłości urządzeń i obiektów wojskowych na określonej części jego terytorium, a takżę zakaz utrzymywania tam sił zbrojnych.
NEUTRALIZACJA – umowne wyłączenie możliwości prowadzenia działań wojennych na danym terytorium oraz nakaz powstrzymywania się od wykorzystywania go w charakterze bazy do prowadzenia takich działań.
4. Funkcje konsula (186-88)
patrz: pytanie 43
5. System ochrony PC wg ONZ (265-66)
Rzucę tylko parę haseł, bo w sumie mieliśmy to już na egzaminie u Kuźniara:
- Powszechna Deklaracja Praw Człowieka (obecnie jest już obowiązująca jako zwyczaj międzynarodowy)
- Międzynarodowe Pakty Praw Człowieka
- Komisja Praw Człowieka (formalnie subsydiarna wobec ECOSOC)
- Komitet Praw Człowieka
- „branżowe” mechanizmy: dyskryminacja rasowa, apartheid, ludobójstwo, prawa kobiet, prawa dzieci, prawa mniejszości, UNESCO
- UNHCHR
6. Organizacje wyspecjalizowane ONZ (286-87)
Według oficjalnego schematu organizacyjnegon systemu ONZ status organizacji wyspecjalizowanych mają:
- Międzynarodowa Organizacja Pracy (ILO)
- Organizacja NZ ds. Wyżywienia i Rolnictwa (FAO)
- Organizacja NZ ds. Oświaty, Nauki i Kultury ONZ (UNESCO)
- Światowa Organizacja Zdrowia (WHO)
- Grupa Banku Światowego, w skład której wchodzą:
a) Międzynarodowy Bank Odbudowy i Rozwoju (IBRD)
b) Międzynarodowe Stowarzyszenie Rozwoju (IDA)
c) Agencja Wielostronnych Gwarancji Inwestycyjnych (MIGA)
d) Międzynarodowa Korporacja Finansowa (IFC)
e) Międzynarodowe Centrum Rozwiązywania Sporów Inwestycyjnych (ICSID)
- Międzynarodowy Fundusz Walutowy (IMF)
- Międzynarodowa Organizacja Lotnictwa Cywilnego (ICAO)
- Międzynarodowa Organizacja Morska (IMO)
- Międzynarodowa Unia Telekomunikacyjna (ITU)
- Powszechny Związek Pocztowy (UPU)
- Światowa Organizacja Meteorologiczna (WMO)
- Światowa Organizacja Własności Intelektualnej (WIPO)
- Międzynarodowy Fundusz Rozwoju Rolnictwa (IFAD)
- Organizacja NZ ds. Rozwoju Przemysłowego (UNIDO)
- Światowa Organizacja Turystyczna (WTO*)
Oprócz tego są jeszcze organizacje stowarzyszone (np. IAEA, WTO - Światowa Organizacja Handlu), a także programy i fundusze (np. UNICEF, UNEP, UNHCR), ale one już nie mieszczą się w ściśle rozumianej kategorii "organizacji wyspecjalizowanych".
7. Nieważność UM (95-97)
Zgodnie z konwencją wiedeńską o prawie traktatów z 1969, przesłanki (przyczyny) nieważności umów można podzielić na trzy grupy:
1) związane z naruszeniem prawa wewnętrznego kontrahentów dotyczącego zawierania umów
konwencja dopuszcza powołanie się na tę okoliczność wyłącznie w sytuacji, gdy pogwałcona norma prawa wewnętrznego ma zasadnicze znaczenie, zaś pogwałcenie było oczywiste, tj. obiektywnie widoczne dla każdego państwa postępującego w danej sprawie zgodnie ze zwyczajną praktyką i w dobrej wierze.
2) związane z wadami oświadczenia woli
a) przekroczenie przez przedstawiciela państwa jego upoważnienie do wyrażenia zgody - przy czym na przesłankę tę można się powoływaćb) tylko gdy ograniczenia upoważnienia były podane do wiadomości pozostałym państwom przed wyrażeniem zgody
c) błąd - jeżeli dotyczy faktu lub sytuacji, która istniała w czasie zawierania umowy i stanowiła istotną podstawę zgody państwa na zawarcie umowy. Nie może się na tę przesłankę powoływaćd) państwo, które swoim postępowaniem przyczyniło się do powstania błędu lub okoliczności były takie, że powinno się liczyće) z możliwością jego zaistnienia.
f) podstęp - przez co należy rozumieć umyślne wprowadzenie w błąd ze strony innego państwa negocjującego
h) przekupstwo
i) przymus wobec przedstawiciela państwa
j) przymus wobec państwa - chodzi tu wyłącznie o przymus polegający na groźbie lub użyciu siły. Nie dotyczy to jednak traktatów pokoju narzucanych państwu, które dopuściło się agresji, a następnie zostało pokonane. Pewnie kontrowersje budzi kwestia użycia przymusu ekonomicznego, ale przeważa stanowisko, iż on także nie mieści się w tym pojęciu.
3)związane ze sprzecznością z normą ius cogens
a) nieważna jest umowa, która w chwili zawarcia jest niezgodna z bezwzględnie obowiązującą normą powszechnego prawa międzynarodowego (czyli normą ius cogens)
8. Kongres Wiedeński (52-54, 170, 173)
I Decyzje terytorialne:
a) przejście zachodniej części Księstwa Warszawskiego - pod nazwą Wielkie Księstwo Poznańskie - pod panowanie króla Prus
b) uzyskania przez Austrię salin wielickich oraz powiatów „oddzielonych od Galicji Wschodniej na mocy traktatu wiedeńskiego z 1809 roku”
c) Kraków wraz z przylegającymi ziemiami staje się wolnym miastem pod opieką Rosji, Austrii i Prus - okręg Wolnego Miasta Krakowa staje się po wsze czasy neutralny
d) Prusy otrzymują połowę terytorium Saksonii, ale zamieszkaną przez 2/5 ludności; pozostała częśĆ Saksonii pozostaje niepodległym państwem
f) Prusy otrzymują Rugię i część Pomorza oraz część Nadrenii;
i) Hanower staje się królestwem podporządkowanym Wielkiej Brytanii
j) Lauenberg i Holsztyn stają się posiadłościami króla Danii
k) Wielkie Księstwo Luksemburga przechodzi w ręce króla Niderlandów
l) Utworzenie Związku Niemieckiego, w skład którego weszły 34 państwa i 4 wolne miasta
m) Przyznanie Austrii Lombardii z Mediolanem oraz Wenecji z jej posiadłościami nad Adriatykiem (Dalmacją i Istrią)
n) Władca Sardynii, Wiktor Emanuel, uzyskuje Genuę, Niceę i Sabaudię.
o) Przywrócenie Państwa Kościelnego
p) Połączenie Królestwa Sycylii i Królestwa Neapolu w Królestwo Obojga Sycylii
q) Utworzenie z Belgii i Holandii Królestwa Niderlandów pod berłem Wilhelma I z dynastii orańskiej
r) Przywrócenie Niderlandom kolonii w postaci Indii Wschodnich z wyspą Jawą
s) Przyłączenie do Szwajcarii trzech nowych kantonów
II Uznanie neutralności Szwajcarii i części Sabaudii
III Ustanowienie wolności żeglugi na rzekach międzynarodowych: Renie,
Nekarze, Menie, Mozeli, Mozie i Skaldzie
IV przyjęcie regulaminu w sprawie stopni pierwszeństwa agentów dyplomatycznych (trzy klasy: 1. ambasodorowie, legaci, nuncjusze; 2. posłowie, ministrowie i inni przedstawiciele uwierzytelnienie przy monarchach; 3. charges d’affaires, uwierzytelnienie przy ministrach spraw zagranicznych
V Wydanie deklaracji o zakazie handlu niewolnikami
9. Budowa UM (77-81, 90-91)
Budowa umowy międzynarodowej (uroczysta budowa umowy międzynarodowej zawartej w jednolitym dokumencie); dziś: tendencja do upraszczania umów międzynarodowych
1) tytuł umowy: nazwa (konwencja, pakt, etc.), strony (przy umowach dwustronnych, gdy znane są podmioty zawierające umowę międzynarodową; przy umowach wielostronnych- nie), przedmiot umowy
2) preambuła (uroczysty wstęp):
a) inwokacja (w umowach zawieranych przez państwa muzułmańskie; w Europie pomija się inwokacje poza umowami zawieranymi ze Stolicą Apostolską)
b) intytulacja (nazwanie organów, wymienienie stron)
c) arenga (przyczyny, które skłoniły państwa do podpisania umowy)- rezygnuje się z niej
d) narracja (opis czynności, które doprowadziły do zawarcia umowy, np. podczas spotkań postanowiono o zawarciu umowy)
e) ew. komparycja (wzmianka o wyznaczeniu pełnomocników)
3) stwierdzenie uzgodnienia tekstu umowy !!!!!!!!!!!!! ZAWSZE
„ Kw/1969
Państwa-Strony niniejszej konwencji, (...) uzgodniły, co następuje:”
4) dyspozycja:
część materialnoprawna: meritum sprawy, konkretne zagadnienia
ew. klauzule (typowe elementy, zawsze w tym samym brzmieniu)
o trybie rozstrzygania sporów: klauzula sądowa, arbitrażowa
wzajemności: tylko sfera ochrony praw człowieka nie opiera się na zasadzie wzajemności- wszystkie inne sfery tak
klauzula największego uprzywilejowania (KNU): w obrocie gospodarczym, nikogo nie uprzywilejowuje, tylko zabezpiecza przed dyskryminacją („nie będziemy traktować was gorzej niż kogokolwiek innego”); zero przywilejów
› odniesienie sytuacji podmiotu do wszystkich innych kontrahentów
wyjątki od KNU: w szczególnych sytuacjach korzyści lub przywileje przyznawane jakiemuś państwu lub obszarowi nie muszą być przenoszone na inne państwa korzystające z KNU. Umożliwiają więc one traktowanie preferencyjne jakiegoś państwa czy grupy państw we wszystkich czy niektórych dziedzinach obrotu.
Uznawanymi powszechnie wyjątkami są:
1) tzw. mały ruch graniczny między państwami sąsiednimi (różne ulgi przyznawane w tym ruchu nie muszą być przenoszone na handel z innymi państwami)
2) handel z własnymi koloniami i posiadłościami:
3) szczególne sytuacje prawne, polityczne czy uświęcone tradycją (np. brytyjskie preferencje imperialne, preferencje celne w ramach „Unii Francusku
4) unia celna (państwa, które tworzą unię celną i znoszą w jej ramach cła nie przenoszą tych ulg na państwa trzecie);
5) handel z krajami rozwijającymi się (ten ostatni wyjątek zastępuje dawne wyjątki stosowane w odniesieniu do kolonii i krajów zależnych).
klauzula narodowa: najkorzystniejszy przepis zapewniający kontrahentowi takie uprawnienia, jakie mają obywatele naszego kraju (bez praw politycznych) › rzadko spotykana, dowód zaufania w stosunkach
część formalnoprawna: postanowienia końcowe, sposób przestrzegania zobowiązań
klauzule
informacja o sposobie wejścia umowy w życie (gdy złożona procedura): klauzula o ratyfikacji (specjalna formuła ratyfikacyjna) albo klauzula o zatwierdzeniu albo klauzula o zróżnicowanym przyjęciu (gdy procedura złożona, ale nie sprecyzowano czy ratyfikacja, czy zatwierdzenie; „spełniwszy wymogi konstytucyjne”)
termin wejścia umowy w życie:
klauzula o prowizorycznym stosowaniu (przy procedurze złożonej, po podpisaniu, a przed wejściem w życie umowa będzie stosowana)
...
jajamiomate