Klasyfikacja zjawisk w układzie:
a) Przedmiotowy – trzy grupy pieniężne:
- przychody i wydatki pieniężne ekwiwalentne i rynkowe czyli związane z obrotem rynkowym, ruch pieniądza spowodowany z zakupem towarów oraz wynagrodzeń pracowniczych
- dochody i wydatki pieniężne transferowe zwane redystrybucyjnymi (podatki)
emerytury w ZUS-e
- przychody i wydatki pieniężne kredytowe związane z działalnością banku
b) podmiotowym
1) finanse publiczne realizowane przez państwo i samorząd terytorialny – dochody i przychody mają charakter transferowy, wydatki mają charakter ekwiwalentny
2) finanse ubezpieczeń majątkowe i osobowe, transfery
3) finanse banków – depozyty, transfery, kredyty bankowe, odsetki, obrót z klientami jest transferowy
4) finanse przedsiębiorstw – ekwiwalentne
5) gospodarstwa domowe – dochody – ekwiwalentne, emerytury – transferowe
Funkcje systemu finansowego:
1) funkcja płatności – polega na zapewnieniu sprawnego funkcjonowania płatności – systemy kupna sprzedaży
2) funkcja płatności – zapewnia zamianę na pieniądze papierów wartościowych i odwrotnie
3) funkcja oszczędności – ma zapewnić bezpieczne lokowanie podwyżek pieniężnych i na atrakcyjnych warunkach
4) funkcja kredytowa – dostarczanie kredytu podmiotom w celu popierania, inwestowania i konsumpcji
5) funkcja zabezpieczenia przed ryzykiem
6) funkcja bezpieczeństwa finansowego kraju czyli umożliwienie rządowi prowadzenia polityki wzrostu gospodarczego rządowi bez zatrudnienia, niskiej inflacji, pozycji płatniczej kraju, rezerwy walutowe
Ewidencja finansów publicznych – może spełnić kilka funkcji, których nie możne zapewnić rynek.:
· funkcja alokacyjna – przejawia się w wykorzystaniu administracyjnego mechanizmu zaspokajania potrzeb społecznych, których nie zapewnia mechanizm rynkowy, głównie ze względu na nadmierne zróżnicowanie dochodu różnych jednostek (bezpłatne szkolnictwo, ochrona zdrowia) zorganizowana obrona narodowa, bezpieczeństwo publiczne
· funkcja redystrybucyjna – polega na wtórnym, podziale dochodu narodowego pozyskiwanie dochodu z publicznych sektorów prywatnych. Nie powinna naruszać równowagi podmiotów gospodarczych. Mierzenie funkcji redystrybucyjnej polega na relacji dochodu sektora finansów publicznych do PKB
· funkcja stabilizacyjna – polega na rozwiązaniu problemu tzw. magicznego czworoboka; zapewnieniu poziomu wysokiego zatrudnienia; stabilności cen; równowagi finansu płatniczego za granicą
· stały wzrost gospodarczy
Formy organizacyjno-prawne podmiotów finansów publicznych
- jednostka budżetowa
- gospodarstwo pomocnicze
- zakład budżetowy
- fundusze celowe
- skarb państwa
- jednostki samorządu terytorialnego
Dochody budżetu państwa (źródła):
I Dochody krajowe
1. dochody podmiotowe (stanowią 89% dochodu budżetowego państwa) – podatek od towarów i usług; podatek akcyzowy; podatek dochodowy od osób prawnych; podatek dochodowy od osób fizycznych
2. dochody nie opodatkowane ( ok.11%) – jednostek budżetowych; dywidend; wpłaty z zysku NBP; cła
II Dochody zagraniczne
Klasyfikacja wydatków publicznych:
- WG RODZAJU:
1) 56-59% - dotacje i subwencje
2) świadczenia dla osób fizycznych
3) wydatki bieżące jednostek budżetowych
4) wydatki majątkowe
5) rozliczenia z bankami
6) obsługa długu publicznego
- WG DZIAŁÓW:
1) podstawowe działy gospodarki
2) nauka, oświata, szkolnictwo wyższe
3) ochrona zdrowia i opieka społeczna
4) ubezpieczenia społeczne
5) organy władzy i administracji
7) inne wydatki
Źródła finansowania deficytu budżetowego państwa:
1) sprzedaż skarbowych papierów wartościowych na rynku krajowym i zagranicznym
2) kredytów zaciąganych na rynkach krajowych i zagranicznych
3) z pożyczek
4) z prywatyzacji
5) nadwyżki budżetu państwa z lat ubiegłych
Źródła dochodu samorządu terytorialnego:
1) dochody własne
2) subwencja ogólna
3) dotacje celowe z budżetu państwa
4) środki pochodzące z budżetu UE
Dochody własne gmin: (2478 gmin)
1) wpływy z podatków:
· podatek od nieruchomości
· podatek rolny, leśny
· podatek od środków transportu
· podatek od osób fizycznych - karta podatkowa
· podatek od posiadania psów
· podatek od spadków i darowizn
2) wpływy z opłat:
· targowa
· skarbowa
· miejscowa – klimatyczna
· administracyjna
3) dochody z majątku gminy
· dzierżawa
· leasing
· spółka
4) wysokość udziału we wpływach z podatku dochodowego od osób fizycznych zamieszkałych na obszarze gminy (39,34%)
5) wysokość we wpływach z podatku dochodowego od osób prawnych posiadających siedzibę na terenie gmin (6,39%)
Dochody własne powiatu: (315 powiatów ziemskich, 65 powiatów grodzkich)
1) udziały w podatkach dochodowych od osób fizycznych zamieszkałych na obszarze powiatu (10,25%)
2) udział w podatkach dochodowych od osób prawnych zamieszkałych na obszarze powiatu (1,24%)
3) dochody z majątku powiatu
Dochody własne województwa:
1) udział w podatku dochodowym od osób fizycznych zamieszkałych na terenie województwa
2) udział w podatku dochodowym od osób prawnych zamieszkałych na terenie województwa
3) dochody z majątku województwa
Subwencja ogólna – środki pieniężne przekazywane bezzwrotnie z budżetu państwa na sfinansowanie zadań własnych samorządu terytorialnego, o przeznaczeniu pieniędzy decyduje rada samorządu.
Sog = Sw + Sr + So
Sog – subwencja ogólna gmin
Sw – subwencja wyrównawcza
Sr – subwencja równoważąca
So – subwencja oświatowa
Subwencja równoważąca – zależy od wielkości zadań w zakresie pomocy społecznej realizowanych w gminie w tym wpłatę dodatków mieszkaniowych
Subwencja wyrównawcza – zależy od dochodów powiatowych danej gminy na jednego mieszkańca i gęstości zatrudnienia
Subwencja oświatowa – zależy od liczby dzieci w wieku szkolnym i dotyczy również awansu zawodowego nauczycieli
Sop = Sw + Sr + So
Sop – subwencja ogólna powiatu
Subwencja wyrównawcza – zależy od dochodów podatkowych w danym powiecie i od stopy bezrobocia
Subwencja równoważąca – zależy od wydatków na realizację zadań pomocy społecznej i sieci dróg powiatowych
Subwencja oświatowa – zależy od liczby młodzieży chodzących do szkół średnich i awansu zawodowego nauczycieli
Sow = Sw + Sr + So
Sow – subwencja ogólna województwa
Subwencja wyrównawcza – zależy od dochodów podatkowych na jedną osobę i liczby mieszkańców
Subwencja równoważąca – zależy od stopy bezrobocia i od powierzchni dróg wojewódzkich przypadających na jednego mieszkańca jest większa od przeciętnej w kraju produktu krajowego brutto jest niższy niż 70% PKB
Subwencja oświatowa – zależy od liczby młodzieży w wyższych szkołach zawodowych i awansu zawodowego nauczycieli
Znaczenie poszczególnych stawek VAT:
22% - stawka podstawowa – charakter fiskalny, podstawowe źródło finansowania państwa
7% - stawka obniżona – jest stosowana dla towarów i usług o podstawowym znaczeniu dla kosztów utrzymania ludności
3% - stawka obniżona – produkty rolne nie przetworzone, rolnicy – rachunkowość rolnicza
0% - eksport, poza Unią Europejską
Formy opodatkowania dochodów z działalności gospodarczej osób fizycznych
- opodatkowanie przy zastosowaniu skali podatkowej
- ryczałt ewidencjonowany
- karta podatkowa
Podatek dochodowy od osób prawnych (19%)
Podatek od dochodów spółek (przedsiębiorstw)) - rodzaj podatku bezpośredniego obciążającego dochody uzyskiwane przez osoby prawne. Podatnikami tego podatku są wszelkie osoby prawne, niezależnie od faktu w jaki sposób osobowość tę nabyły oraz spółki kapitałowe w organizacji. Podmiotami tego podatku mogą też być jednostki organizacyjne nie mające osobowości prawnej, z wyjątkiem spółek nie mających osobowości prawnej (np. spółek cywilnych, jawnych, partnerskich, komandytowych, komandytowo-akcyjnych).
Podatek dochodowy od spadków i darowizn – reguluje ustawa z 28.07.1983r o podatku od spadków i darowizn, jest to podatek majątkowy obciążający przyrost majątku osiągnięty nieodpłatnie przez osoby fizyczne
Zasady opodatkowania:
Wyodrębniono trzy grupy: (od stopnia pokrewieństwa – spadkobierca, darczyńca – darbiorca; kwota zwolniona od podatku i zwolnienie od podatku)
1) najbliżsi (I grupa) – małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, zięcia, synowa, rodzeństwa, ojczyma, macochę i teściów (3%, 5%, 7% kwota zwolniona 9 637 zł)
2) linie boczne pokrewieństwa: zstępnych rodzeństwa, rodzeństwo rodziców, zstępnych i małżonków pasierbów, małżonków rodzeństwa i rodzeństwo małżonków, małżonków rodzeństwa małżonków, małżonków innych zstępnych (7% kwota zwolniona 7 276 zł)
3) inni nabywcy (12% kwota zwolniona 4 902 zł)
Podatek od nieruchomości
Zasady opodatkowania nieruchomości: regulowane ustawą z 12.01.1991r. o podatkach i opłatach lokalnych.
Podmiotem opodatkowania są:
· grunty zajęte na prowadzenie działalności gospodarczej
· budynki i budowle nie objęte działalnością rolniczą i leśną
Podstawą opodatkowania są:
· w przypadku budynków i gruntów – powierzchnia w m2
· budowle (silosy) – 2% podstawy autoryzacji
Podatek rolny
Reguluje ustawa z 15.11.1984r. o podatku rolnym wartość opodatkowania zależy od ha przeliczeniowych okręgi przeliczeniowe zależą od jakości gleb.
Gospodarstwo rolne – uznaje się gdy przekracza 1 ha fizyczny albo przeliczeniowy użytków rolnych.
W konstrukcji podatku rolnego można wyróżnić:
* ulgę, dotyczącą gruntów położonych na terenach górskich i podgórskich
* ulgę inwestycyjną, na budowę i modernizację budowli inwestycji i urządzeń melioracyjnych, deszczowni (25%)
Współzależności pomiędzy rentownością, płynnością i ryzykiem operacji finansowej
Instrumenty rynku pieniężnego:
· certyfikaty depozytowe
· bony pieniężne banku centralnego
· bony skarbowe
· weksle handlowe
· bony komercyjne
Funkcje rynku pieniężnego:
1) alokacja zasobów czyli przepływ pieniężny od podmiotów posiadających nadwyżkę pieniądza do podmiotów z jego niedoborem; zapewnia optymalne wykorzystanie pieniędzy na rynku
2) utrzymanie płynności czyli zamiana gotówki na instrumenty rynku pieniężnego i na odwrót
3) transformacja terminów pasywów na długoterminowe pasywa
Indeksy rynku pieniężnego:
- WIBOR – określona jako roczna stopa procentowa po jakiej bank jest skłonny udzielić kredyty innym bankom
- WIBID – określana jako roczna stopa procentowa, którą bank jest gotów zapłacić za środki przyjęte w depozyty od innych banków
Funkcji bonów skarbowych:
1) instrumenty zarządzania płynnością finansową państwa
2) mogą być wykorzystywane przez bank centralny jako instrumenty polityki pieniężnej w operacjach otwartego rynku REPO
3) w przedsiębiorstwach jako narzędzie zarządzania płynnością oraz osiąganiu zysków z lokat
Funkcje rynku kapitałowego:
1) alokacja kapitału – czyli finansowanie przedsięwzięć gospodarczych przez drobnych inwestorów
2) mobilizacja kapitału - polegająca na informowaniu inwestorów o możliwościach rynku na świadczenia usług w zakresie podejmowania decyzji inwestycyjnych
· maklerskie
· doradztwo finansowe
· zarządzanie oszczędnościami przez fundusze inwestycyjne
3) transformacja kapitału - polegająca na przybieraniu przez kapitał różnych postaci w zależności od stopy zwrotu i oceny ryzyka
4) wycena kapitału - na rynku wtórnym codziennie przez notowania papierów wartościowych
5) informacja o sytuacji bieżącej i trendach w gospodarce – pełniąc ...
Zieew