Histarch.pdf

Architektura

starożytnego Rzymu

była początkowo

związana tylko z

Rzymem. Później, co

było efektem

licznych podbojów,

jej zasięg ogarnął

prawie całą Europę

Zachodnią, Bałkany,

Grecję, Azję

Mniejszą, Syrię,

Palestynę i Afrykę

Północną. Okres, w

którym trwał

stopniowy jej

rozwój, rozkwit i

okres schyłkowy to

czas od VI w. p.n.e.

do V w.

Architektura

rzymska

ukształtowała się w

znacznej mierze pod

wpływem

architektury

hellenistycznej oraz

architektury

etruskiej. Pierwsze

rzymskie świątynie

powstały podczas

panowania etruskich

królów, to wtedy

Rzymianie nauczyli

się odlewać brąz,

wypalać terakotę,

poznali konstrukcje

łukowe i sklepienia.

Wpływom greckim

Rzymianie

zawdzięczają zaś

porządek koryncki ,

sami wykształcili

porządek

kompozytowy.

Wynalezienie

cementu

produkowanego z

wapna i popiołów

wulkanicznych,

wody i drobnych

kamieni pozwoliło

na opanowanie

techniki wyrobu

zapraw, tynków.

Opanowana w II w.

p.n.e. umiejętność

wypalania cegły

przyczyniła się do

przełomu w sztuce

rzymskiej. W tym

czasie (przed

okresem cesarstwa)

zakładane miasta

miały siatkę ulic

przecinających się

pod kątem prostym,

brukowane ulice,

kanalizacje. Domy

budowane były w

oparciu o wzory

greckie, posiadały

atrium i perystyl,

budowane też wille,

a w miastach

powstawały

kamienice

czynszowe (tzw.

insula) mieszczące

sklepy i warsztaty na

parterze, mieszkania

na wyższych

kondygnacjach. Z

tego okresu

zachowały się

akwedukty i drogi

rzymskie (np. via

Appia i Aqua Appia),

urządzenia

kanalizacyjne

(Cloaca Maxima),

mosty (Most

Fabrycjusza w

Rzymie), budowle

użyteczności

publicznej: kuria,

bazylika, termy,

cyrki (np. rzymski

Circus Maximus).

Przykładem

budownictwa

sakralnego była

niezachowana

świątynia Jowisza

Najlepszego

Największego,

zbudowana w

porządku

toskańskim.

Termin architektura

gotycka odnosi się

do stylu w

architekturze

europejskiej okresu

późnego

średniowiecza, od

około połowy XII do

początku XVI wieku.

Za wzorcowy

przykład budynku

gotyckiego uważa

się gotycką katedrę,

choć w

rzeczywistości był to

również okres

rozwoju architektury

świeckiej

(mieszczańskiej i

rezydencjonalnej).

Architektura gotycka

w zamierzeniu jej

twórców miała w

doskonały sposób

odzwierciedlać

boską naturę i

wielbić Boga.

Strzelista i ogromna

bryła kościoła stała

się symbolem

czasów, w których

religijność łączyła w

sobie wyprawy

krzyżowe i

pragnienie

wzniesienia się ku

Bogu. W bryle

dominują kierunki

pionowe. Ich

powtarzalność w

bliskim sąsiedztwie,

rozczłonkowanie

bryły, delikatna

dekoracja tworzą

budowle

ekspresyjne i

lekkie . Barwne

światło przenikające

do wnętrza przez

wysokie witraże

stwarza wrażenie

uduchowienia, a

powtarzające się we

wnętrzu wertykalne

linie i znaczna

odległość do

sklepienia kieruje

wzrok ku górze.

tworzone na chwałę

Boga. Ściany

ozdobione freskami.

Coraz większe

znaczenie w

zabudowie miast

mają ratusze,

siedziby władzy

miejskiej.

Coraz większe

znaczenie w

zabudowie miast

mają ratusze.

Rozbudowa

struktury obronnej

miast.

Renesans w

architekturze

stanowił

odzwierciedlenie

poglądów

filozoficznych

odrodzenia,

poszukujących

wzorców w świecie

antycznym.

Renesans otworzył

erę nowożytną w

sztuce i trwał od

schyłku

średniowiecza do

początków baroku.

Renesans narodził

się we Włoszech .

Ukazywano

doskonałość tego

świata. Budowle

centralne.

zapoczątkował

architekturę

renesansu - Filippo

Brunelleschi.

Budynki cechuje

zwartość planu,

prostota, czytelność

i harmonia bryły

wyraźnie opartej na

ziemi (budynki

przestają sprawiać

wrażenie odrywania

się i wznoszenia ku

górze). To związanie

budowli z ziemią

podkreśla

kompozycja, w

której przeważają

linie poziome . Rytm

płaszczyźnie nadają

linie schodów,

gzymsów, balustrad,

które (oglądane z

większej odległości)

sprawiają wrażenie

lekko wygiętych

łuków. Dekoracja

płaszczyzn zostaje

podporządkowana

układom

konstrukcyjnym.

Powrót do detali

oraz form

stosowanych w

architekturze

klasycznej nie był

jej ślepym

naśladowaniem.

Architekci korzystali

także z osiągnięć

swoich

poprzedników jakimi

byli budowniczowie

średniowiecza.

Odchodzi się od

ostro zarysowanych,

gotyckich łuków,

które zastępuje się

formami

półkolistymi. Tak

zarysowane łuki

odnajdziemy w

sklepieniach,

arkadach, portykach,

a nawet, w

początkowej fazie

renesansu w

obramowaniach

okien. Strzeliste

wieże kościołów

zastępują kopuły, a

mury obronne nowy

i nieco niższy rodzaj

umocnień w formie

nasypów ziemnych.

Architekci dużo

uwagi poświęcają

kompozycji swoich

dzieł i ich

współgraniu z

otoczeniem .

Kościoły gł na

planie centralnym.

Czasem

rozwiązania

opierające się o

plan krzyża

greckiego,

kwadratu, koła lub

wieloboku. Kopuły

wsparte na

Pendentywach .

Pojawiają się

rozwiązywane na

planie ośmioboku

sklepienia

klasztorne. Nad

nawami powracają

sklepienia

kolebkowe. Przy

kościołach

budowane są kaplice

grobowe.

Świecko: pałace

budowane na planie

prostokąta, z

wewnętrznym

dziedzińcem, o

zwartej i zamkniętej

bryle. Początkowo,

jeszcze o wyraźnie

obronnym

charakterze. Jeśli

pozwalała na to

lokalizacja, pałace

łączono z ogrodem.

Pomiędzy alejkami

wytyczonymi wzdłuż

jednej lub kilku osi

symetrii

umieszczano pałacie

trawników o

geometrycznych

kształtach. Nadal

budowane są zamki

obronne, ale ich

forma zmienia się.

Są to obiekty

rozplanowane

zazwyczaj na planie

wieloboku

foremnego

ufortyfikowanego

murami z bastionami

i fosą. W podobnym

kierunku zmierza

plan idealnego

miasta, który zostaje

wykształcony w

okresie dojrzałego

renesansu.

Architekci zwracają

uwagę na

kompozycję swoich

dzieł troszcząc się o

ich wygląd w

kontekście

otaczającej je

zabudowy. Istotną

rolę odgrywa

kompozycja placów

a ich nieodłącznym

elementem stają się

fontanny i pomniki.

W miastach, na

rynkach, budowane

są nowe lub

przebudowywane

średniowieczne

ratusze. Zwartą bryłę

ożywiają arkady,

dekoracje

rzeźbiarskie,

boniowanie. Nad

budynkiem górują

wieże o smukłych

proporcjach.

Schody, które w

okresie rozkwitu

renesansu otrzymują

często

monumentalną formę

(schody wewnętrzne

projektowane są

zazwyczaj jako kręte

lub wachlarzowe).

Wnętrza pałacowe

przykrywane są

drewnianymi,

belkowymi stropami.

Architektura

romańska rozwijała

się w X-XIII wieku

w nowo

powstających,

samodzielnych

krajach Europy.

Bardzo ważna rola =

budownictwo

sakralne. Kościoły =

kult + funkcja

obronna. Gł budulec

= kamień. Kościół

romański złożony z

prostych brył o

surowym, ciężkim i

monumentalnym

charakterze. Grube

mury i wąskie

otwory okienne i

drzwiowe, masywne

wieże, podkreślają

obronność założeń.

Ponowne

zainteresowanie się

architekturą

klasyczną i znaczny

rozwój sztuki

budowlanej,

pozwoliły na

powstanie wielu

monumentalnych

dzieł. Nie powielano

jednak wzorów

antycznych. Na

kształtowanie się

architektury

romańskiej, oprócz

architektury

starożytnego Rzymu

znaczny wpływ

wywarła architektura

wczesnego

chrześcijaństwa i

architektura

przedromańska, a

zwłaszcza

dziedzictwo okresu

karolińskiego.

Podstawowymi

cechami

wyróżniającymi

architekturę

romańską od stylów

wcześniejszych i

późniejszych to

addycyjność brył i

separatyzm wnętrz.

Pierwszy termin

oznacza, że budynek

romański składa się z

prostych brył

geometrycznych

(prostopadłościanów,

walców i półwalców)

zestawionych ze

sobą z wyraźnym

wyróżnieniem każdej

z nich (bez płynnego

ciągłego

przechodzenia jednej

w drugą), nakrytych

osobnymi dachami.

We wnętrzu

odzwierciedla to

druga z powyższych

cech – poszczególne

części przestrzeni

(nawy, kruchty,

chóry, absydy)

mieszczące się w

widocznych od

zewnątrz osobnych

bryłach, są wyraźnie

oddzielone od siebie

różnicami

wysokości,

nadprożami, łukami,

rzędami kolumn itp.

Plan budynku

Okres republiki, to

rozwój urbanistyki i

architektury. Miasta

otaczano murami

obronnymi z

bramami, wieżami,

rozbudowano

akwedukty i system

kanalizacyjny.

Przebudowano Rzym

(Pole Marsowe,

Forum Romanum.

Wzdłuż dróg

powstawały

nekropolia. Powstały

mauzolea, np.

Mauzoleum

Hadriana,

katakumby.

Budowano okazałe

pałace (Złoty Dom

Nerona, pałac

Flawiuszów).

Powszechniejsze

stało się stosowanie

kopuł – Panteon w

Rzymie. Budowle

powszechnego

użytku też przybrały

monumentalne

rozmiary, np.

amfiteatr Koloseum

(notabene amfiteatr

był czysto rzymskim

wynalazkiem),

teatry, termy

Karakalli.

Powstawały też łuki

triumfalne . Na

podbitych terenach

zakładano stałe

obozy wojskowe

(castrum romanum),

które dały początek

licznym miastom.

Gotyk powstał około

1120 roku we

Francji, następnie

był stopniowo

przejmowany przez

pozostałe państwa.

Miejscem narodzin

gotyku był region

Ile-de-France.

W okresie gotyku

najczęściej

budowano kościoły

na planie

trójnawowej

bazyliki.

Układ wzbogacają

obejścia i wieńce

kaplic. Fasadę

zamyka jedna lub

(częściej) dwie

wieże. Ogromne

rozmiary kościołów,

strzelistość. Gotyk =

wertykalizm =

szkieletowa

budowa. Łuki

przyporowe,

sklepienia

krzyżowo-żebrowe.

Okna = witraże.

Rzeźby i ozdoby

Architektura

rzymska wywarła

duży wpływ na

rozwijającą się

architekturę

wczesnego

chrześcijaństwa i

bizantyjską.

romańskiego często

jest oparty na siatce

powielanych

kwadratów, a

proporcje brył i

wnętrz budowli

romańskich są oparte

na prostych

zależnościach

arytmetycznych –

np. nawa główna

zwykle jest

dwukrotnie szersza

niż nawy boczne,

długość nawy

bocznej jest

wielokrotnością (np.

pięciokrotnością) jej

szerokości,

wysokość naw

bocznych jest

zwykle połową

wysokości budynku,

itp.). W budowlach

romańskich

występuje szereg

zdobniczych

elementów wystroju

charakterystycznych

dla tego stylu

(gzymsy arkadowe,

biforia i triforia,

typowe głowice

kostkowe i bazy

kolumn i inne).

Kościoły romańskie

planowane były na

rzucie prostokąta

lub krzyża

łacińskiego z

prezbiterium

zakończonym

półkolistą absydą.

Zazwyczaj

orientowano je. Były

to kościoły

bazylikowe lub

halowe. Mniejsze

budowle czasem

rozwiązywano też

na planie

centralnym –

krzyża greckiego

lub rotundy .

Wnętrze kościoła

dzielono rzędami

kolumn lub filarów

najczęściej na trzy

nawy. Nad

skrzyżowaniem

transeptu z nawą

główną często

umieszczano wieże,

przez które

doświetlano wnętrza.

(kopuły

występowały tylko

sporadycznie).

Wieże występowały

także na

zakończeniach naw

poprzecznych, po

bokach prezbiterium

lub fasady.

Spotykane są także

kościoły

dwuchórowe

(posiadające absydy

z przodu i z tyłu

kościoła). W

kościołach

pielgrzymkowych

zazwyczaj wokół

prezbiterium

budowano ambit z

wieńcem kaplic.

Spotykane są także

kościoły o

obejściach

zaplanowanych po

obwodzie całej

budowli: nawami

bocznymi i wzdłuż

transeptu

podzielonego na

nawy. Dach

rozwiązywano jako

więźbę dachową

widoczną z wnętrza

kościoła albo

zasłoniętą płaskim,

drewnianym

stropem.

Najczęściej jednak

były to sklepienia

kolebkowe nad

nawami głównymi

oraz krzyżowe nad

nawami bocznymi.

Zastosowanie

sklepień poprawiało

akustykę

pomieszczeń, co

było istotne przy

śpiewach chóralnych

w kościołach

zakonnych oraz

zwiększało

bezpieczeństwo

budowli w

przypadku pożaru.

Sklepienia

kolebkowe opierano

na stosowanych już

znacznie wcześniej

gurtach – żebrach

wzmacniających

sklepienie i

pozwalających na

zmniejszenie jego

ciężaru.Sklepienia

opierają się na

ścianach i

kolumnach lub

filarach. Kapitele

występujące w

okresie romańskim

mają kształt kostki z

zaokrąglonymi

dolnymi

krawędziami,

kielicha lub

odwróconego

ostrosłupa. Są

pozbawione ozdób

lub dekorowane

płaskorzeźbą w

formie

stylizowanych,

wywodzących się z

korynckich liści

akantu,

longobardzkich lub

iryjskich plecionek

oraz motywów

inspirowanych

postaciami zwierząt

(lwów, pawi,

gryfów) i scenami

figuralnymi

nawiązującymi do

Nowego i Starego

Testamentu. Bazy

kolumn złożone z

kilku wałków

opierających się na

płaskim elemencie w

kształcie kostki są

ozdobione

płaskorzeźbą w

formie

stylizowanych

listków lub małych

zwierząt na narożach

kostki.

W budowlach ze

sklepieniami

krzyżowymi forma

podpór staje się

bardziej

skomplikowana.

Żebra i łęki

podpierają

przylegające do

trzonu kolumny

cieńsze elementy

tzw. służki.

Przystawione do

ściany mogą

schodzić do poziomu

posadzki i podpierać

się na bazie, albo

zakończone znacznie

wcześniej zostają

osadzone na

wsporniku.

Świeckie :W okresie

romańskim

budowano feudalne

zamki.W nim

mieściły się duże

pomieszczenia

mieszkalne,

rozmieszczone na

kilku

kondygnacjach.

Najniżej zazwyczaj

umieszczano

zbrojownię i

spiżarnię. Wyżej, w

głównej komnacie,

znajdowało się

pomieszczenie

służące jako jadalnia

i sypialnia

właściciela zamku, a

nad nim pokoje

służby. Czasem do

wieży

dobudowywano

niewielką wieżę z

schodami. Wieżę

otaczała wewnętrzna

fosa, za którą

umieszczano

pozostałe budynki

warowni. Całość

chronił mur obronny,

zazwyczaj

wieńczony

hurdycjami albo

blankami i fosą

zewnętrzna.

Zabudowa miejska

związana była z

ukształtowaniem

terenu, przebiegiem

szlaków

komunikacyjnych,

dostępem do wody

oraz istniejącą już

wcześniej zabudową.

Nowo zakładane

miasta planowano

najczęściej na

krzyżowo-

szachownicowej

zabudowie.

Centralne miejsce

zajmował najczęściej

prostokątny plac, od

którego, na

przedłużeniu jego

boków, odchodziły

główne ulice. Do

budowy domów na

terenach o dużych

zasobach tego

materiału używano

kamienia, w innych

przypadkach

zazwyczaj było to

drewno z

ewentualnym

wypełnieniem cegłą,

gliną, kamieniem

polnym.

Manieryzm:

od XV do XVI w.

Architekturę

manieryzmu

znamionują:

swoboda w

operowaniu klas.

elementami arch.

(których funkcja nie

jest jasno określona,

a często nawet

podwójna),

akonstruktywizm,

abstrakcyjne

schematy formalne,

dążenie do tworzenia

zaskakujących

efektów

scenograficznych,

wreszcie

wyrafinowana

powściągliwość bądź

rozpasanie

ornamentyki.

Cechy te najpełniej

wyraziły się w

budowlach o

niewielkiej skali,

zwł. willach, gdzie

architektura

przeplata się z

ogrodami, oraz w

ogrodach,

podporządkowującyc

h naturę wymyślnej

kompozycji zieleni,

elementów

architektury,

sztucznych grot i

grup rzeźb. (ogrody

Boboli we Florencji,

od 1550).

Sztuka manieryzmu

w zaalp. Europie

powstawała gł. w

ośr. dworskich i była

tworzona przez

Włochów lub

przetwarzała wzory

wł. (Galeria

Franciszka I w

Fontainebleau).

Terminem

manieryzm północny

lub niderl. określa

się także architekturę

pn. Europy,

operującą w sposób

antyklas.

witruwiańską teorią

porządków arch.,

rozbud. i

interpretowaną

charakterologicznie.

Decydującą rolę

pełnił tu antyrealist.

abstrakc. ornament z

elementami groteski

(tzw. okuciowy i

zawijany), czerpany

z wzorników.

Sztuka

manieryzmu

w zaalp. Europie

powstawała gł.

w ośr. dworskich

i była tworzona

przez Włochów

lub przetwarzała

wzory wł.

(Galeria

Franciszka I

w Fontainebleau)

. Terminem

manieryzm

północny lub

niderl. określa

się także

architekturę pn.

Europy,

operującą

w sposób

antyklas.

witruwiańską

teorią porządków

arch., rozbud.

i interpretowaną

charakterologicz

nie. Decydującą

rolę pełnił tu

antyrealist.

abstrakc.

ornament

z elementami

groteski (tzw.

okuciowy

i zawijany),

czerpany

z wzorników, gł.

C. Florisa i J.

Vredemana de

Vries (C. Floris,

ratusz

w Antwerpii,

1561–65; A. van

Opbergen,

Wielka

Zbrojownia

w Gdańsku,

1600–05).

Charakterystyczną

cechą manieryzmu

jest nie

naśladownictwo

realnego świata, ale

tworzenie dzieł

perfekcyjnych,

kunsztownych,

wyrafinowanych, a

przez to świadomie

sztucznych. W

okresie tym artyści

szukali wyszukanych

i skomplikowanych

kompozycji,

zaskakujących

rozwiązań,

fantazyjnych i

niekonwencjonalnyc

h rozwiązań.

Szczególnie poza

Włochami

manieryzm uważany

jest za specyficzną

forrmę późnego

renesansu,

wyrafinowaną, ale

nie wyrosłą ze

swojej tradycji...

Styl ten jest o tyle

istotny dla nas, że

polskie przykłady

renesansu, są tak

naprawdę w

większości

manierystyczne,

sztuka ta

nacechowana jest

wpływami

regionalnymi i

dekoracją opartą na

"horror vacui" czyli

na lęku przed pustą

przestrzenią (słynne

kamieniczki w

Kazimierzu

Dolnym). Natomiast

na Dolnym Śląsku

styl ten jest pod

bardzo silnym

piętnem sztuki

niderlandzkiej.

Barok: Kolejny, po

renesansie, styl w

architekturze

nowożytnej

nazywany jest

barokiem.

Wyodrębniony został

w latach

późniejszych,

bowiem twórcy

żyjący w tym okresie

uważali się raczej za

kontynuatorów

renesansu. Kierunek

ukształtował się w

Rzymie z odmiany

późnego renesansu

nazywanej stylem

dekoracyjnym (tzw.

barok rzymski).

Umowny czas

trwania baroku to

okres od połowy

XVI do połowy

XVIII wieku.

Styl barokowy w

różnych krajach

wygląda różnie.

Barok w krajach, w

których zwyciężyła

kontrreformacja,

postrzegany jest jako

wyraz triumfu

katolicyzmu. Inaczej

kształtowane są

dzieła w krajach

protestanckich, w

których,

przynajmniej w

początkowym

okresie, było

negowane wszystko

co rzymskie. Jednak

zawsze jest to styl

radosny. W

państwach

katolickich radość ta

wyrażana jest

obfitością

nagromadzonych

form materialnych, a

w protestanckich

poprzez zwrócenie

się ku wnętrzu,

wyciszenie i

intymność życia.

Mentalności północy

bardziej

odpowiadały

spokojne,

palladiańskie formy.

Barok, podobnie jak

renesans, opiera się

na wzorach

architektury

klasycznej,

architekci nadal

korzystają z prac

Vignoli. Jednak

sposób korzystania z

tych samych

elementów jest inny.

W starożytności i

renesansie

poszczególne formy

zestawiano ze sobą

zachowując umiar i

dążąc do

harmonijnej,

spokojnej

kompozycji. Barok

te same elementy

przeciwstawia sobie

wprowadzając

wrażenie ruchu i

niepokoju.

Kompozycje są

dynamiczne,

ukształtowane

rzeźbiarsko,

teatralnie. Podobnie

kształtowane są

wnętrza o

rozczłonkowanych

płaszczyznach,

wzbogacone

rzeźbiarsko-

malarskim

wystrojem.

Monumentalizm

budowli uwydatnia

się poprzez

zastosowanie

kolumn i pilastrów

obejmujących klika

kondygnacji (wielki

porządek).

Dynamizm dzieł

podkreślają

kompozycje złożone

z napiętych linii o

kształcie łuku, często

przerwanych,

zwielokrotnione

pilastry i gzymsy,

które przyjmują

formę dekoracyjnej

wstęgi. Często

występują kolumny

o skręconym trzonie

lub tzw. zbrojone,

czyli o trzonie

złożonych z wielu

pierścieni o dwóch,

różnych średnicach.

Z czasem na zwojach

trzonu dochodzi

dodatkowy element

zdobniczy w postaci

rzędu perełek lub

oplatającej je wici

roślinnej.

Obramowania drzwi

i okien są wyraźnie

podkreślone. Bardzo

ważną rolę odgrywa

dekoracja

rzeźbiarska w

postaci kartuszy,

girland, festonów a

nawet pełnej rzeźby.

Postacie

przedstawiane są

zawsze w ruchu,

dramatycznych

pozach

podkreślonych

rozwianymi szatami,

gestem. Wystrój

uzupełniony jest

zazwyczaj białą

sztukaterią, którą

niekiedy

fragmentarycznie

złocono. Sztukaterię

stosowano w postaci

odlewanych lub

ciągnionych

dekoracji

rzeźbiarskich. W

architekturze

barokowej

próbowano połączyć

wszystkie znane

wówczas

osiągnięcia.

Zastosowanie iluzji

malarskiej,

zwłaszcza na

sklepieniach, ma na

celu zatarcie granicy

pomiędzy

rzeczywistością a jej

wyobrażeniem. Jest

to styl, w którym

próbowano połączyć

w jedno różne formy

sztuki: architekturę,

rzeźbę, malarstwo,

muzykę.

W budownictwie

sakralnym

występują znane z

epok wcześniejszych

rozwiązania.

Budowane są

kościoły podłużne,

na planie prostokąta

(w tym także z nawą

poprzeczną na planie

krzyża łacińskiego)

oraz budowle

centralne, na planie

koła, wieloboku,

krzyża greckiego.

Pojawiły się i stały

się popularne rzuty

poziome oparte na

elipsie. W

konsekwencji

występują sklepienia

i kopuły elipsoidalne.

Także łuki sklepień

klasztornych,

kolebkowych,

krzyżowych,

nieckowych oraz

lunet oparte są na

krzywej eliptycznej.

Elementem

dominującym

zazwyczaj są

wysokie, oparte na

bębnie kopuły,

zwieńczone

wysokimi latarniami,

które przykrywa się

ozdobnymi hełmami.

Elewacje kościołów,

na ogół

dwukondygnacyjne,

o płaszczyznach

podzielonych

zwielokrotnionymi

gzymsami,

pilastrami. Zdobione

pełnymi rzeźbami

umieszczonymi w

niszach, zwieńczone

tympanonami o

liniach prostych lub

łukowych i

esownicami

łagodzącymi

przejścia pomiędzy

nawami o różnych

wysokościach.

Budowle świeckie to

przede wszystkim

reprezentacyjne

pałace rozbudowane

horyzontalnie, często

z bocznymi

skrzydłami tworzą

plan w kształcie

litery U. Barok

ukształtował typ

pałacu określany

jako entre cour et

jardin. Budowla była

poprzedzona

dziedzińcem a za

nim rozciągał się

ogród i park o

geometrycznie

zaprojektowanych

trawnikach,

klombach, krzewach,

skupiskach drzew. W

ogrodach

rozmieszczano

niewielkie, ozdobne

pawilony i altany.

Pałac i jego

otoczenie tworzą

harmonijny zespół

architektoniczny.

Elewacje pałaców

zdobiono nieco

oszczędniej niż

fasady kościołów.

Elementem mocno

rozbudowanym stały

się klatki schodowe z

rozdzielnymi

biegami, czasem o

zmieniającej się

szerokości.

XIX wiek

W architekturze oraz

sztukach

zdobniczych

dziewiętnastego

wieku nastąpił

powrót do form,

które były

zaczerpnięte ze

starożytności oraz

gotyku. Neogotyk

trwał mniej więcej

od połowy XVIII

wieku do początku

XX wieku

Uformował się on na

skutek gotyckiej

powieści oraz badań

nad sztuką

starożytności i

średniowiecza. Na

początku pojawił się

on w Anglii, gdzie

tradycja gotyckiego

budownictwa była

zawsze bardzo żywa.

Początkowo styl

nowego kierunku

znalazł odbicie w

architekturze siedzib

wiejskich oraz

pawilonów

budowanych w

parkach

krajobrazowych. W

wieku

dziewiętnastym

zaczął być

wykorzystywany w

obiektach

użyteczności

publicznej (czyli

miejsca takie jak

ratusze, dworce,

hale ), budowlach

architektury

sakralnej

(kościoły) , a także w

dekoracji wnętrz,

rzemiośle

artystycznym,

meblarstwie czy

grafice użytkowej.

Ze względu na

bardzo wiele

uwarunkowań

narodowościowych

czy religijnych,

neogotyk pełnił

przeróżne funkcje, a

jego formy w

konkretnych krajach

były odmienne.

Sięgał do wielu,

poznawanych coraz

lepiej, wzorów z

przeszłości.

Uznawany był za

narodowy styl w

Anglii (Parlament w

Londynie) oraz w

Niemczech (katedra

w Kolonii). W

architekturze

sakralnej w Anglii

neogotyk był

związany z ruchem

religijno-moralnej

odnowy (działalność

teoretyczna i

architektoniczna

Pugina). W

architekturze krajów

niemieckojęzycznyc

h bardzo mocny był

wzorzec katedralny.

W naszym kraju

kierunek ten zaczął

się pojawiać u

schyłku

dziewiętnastego

wieku. Był on

definiowany jako

neogotyk

nadwiślański

( Collegium Novum

w Krakowie ). Nowy

styl różnił się od

gotyku na przykład:

wykorzystywanym

materiałem, układem

cegieł, zasadami

konstrukcji. O jego

charakterze

stanowiło raczej

zewnętrzne

naśladownictwo,

które zaczerpnięte

było z dawnego stylu

form zdobniczych.

Nastała także moda

na naśladowanie

wszelkich innych

stylów przeszłości.

Między innymi były

to: neoromanizm,

neorenesans,

neobarok,

neorokoko, a także

budowle, które

przypominały

egipskie czy

arabskie. Obiekty,

które powstały

łączyły wiele

motywów różnych

stylów w jedną

wielka całość . W ten

właśnie sposób

powstał eklektyzm.

Był to kierunek,

który łączył

elementy treści oraz

formy, które

zapożyczono ze

stylów oraz prądów

artystycznych innych

epok, nie wiodący

jednak do nowej

artystycznej syntezy.

W połowie XIX

wieku dokonany

został przewrót

konstrukcyjno -

materiałowy; w

konstrukcjach

budowli zaczęto

wykorzystywać

żelazo . Pierwszym

budynkiem, który

ukazał piękno jakie

wynikało z

konstrukcji oraz

wykorzystanego

materiału był

Kryształowy Pałac.

Następnym krokiem

naprzód było

wynalezienie stali.

Przygotował on

grunt pod rozwój

architektury

dwudziestego wieku.

Z okazji Wystawy

Powszechnej w 1889

roku, na Polu

Marsowym w

Paryżu, francuski

konstruktor oraz

inżynier Gustave

Eiffel wzniósł

słynną wieżę.

Plik z chomika:

Inne pliki z tego folderu:

Inne foldery tego chomika: