13.Skauting żydowski w Rzeczpospolitej.pdf
(
75 KB
)
Pobierz
Skauting żydowski w Rzeczpospolitej
Skauting żydowski w Rzeczpospolitej
Społeczność Żydów w Polsce, licząca w 1937 roku 3,5 mln, stanowiła świat tętniący
własnym życiem. W jej obrębie istniało w tym czasie kilka nurtów - główne to tradycyjny,
syjonistyczny i socjalistyczny. Jednym z podstawowych problemów, z jakim się
borykano, była kwestia narodowa - utrzymania tożsamości, odnalezienia swojego
miejsca we współczesnym społeczeństwie.
Szybko dostrzeżono możliwość częściowego przynajmniej jego rozwiązania poprzez
wykorzystanie skautingu. Pierwowzór - skauting angielski - miał na celu wychowanie
obywatela aktywnego, dzielnego, prawego, zaradnego oraz zdrowego fizycznie i
moralnie. Szczególnie zainteresowany metodą skautową był ruch syjonistyczny dążący
do przygotowania młodzieży do życia i pracy w nowej ojczyźnie
Sama idea ruchu młodzieżowego o charakterze syjonistycznym sięga korzeniami do
inicjatyw wywodzących się z Galicji lat 1912/1913. Działały tam dwie organizacje: Ze'frei
Zion, zajmujący się działaniami kulturowymi i skautowy Ha Szomer.
W czasie I wojny światowej tysiące Żydów udało się na uchodźstwo, głównie do Wiednia,
gdzie nastąpiła synteza tych dwóch ruchów pod nazwą Haszomer Hacair (1916 rok). W
tym samym czasie powstały ruchy o podobnym charakterze na terenie zaboru
rosyjskiego.
Na ziemiach polskich w latach 1918-1939 istniało kilka żydowskich organizacji
skautowych: Haszomer Hacair, Żydowski Związek Skautowy im. kpt. Trumpeldora,
Akiba, Drużyny im. Berka Joselewicza, Haszomer Heleumi, Harcerz Polski.
Postaram się przedstawić najważniejsze z tych organizacji.
HASZOMER HACAIR (Młody Strażnik)
Organizacja działająca w 1913-49 na ziemiach polskich. Pierwsze zastępy HH powstały
w 1913 we Lwowie, a w 1916 także w b. zaborze rosyjskim. W końcu 1918, po zjeździe
połączeniowym w Łodzi, organizacja nabrała charakteru ogólnopolskiego z siedzibą
władz w Warszawie i we Lwowie.
Grupę założycielską organizacji stanowiło 16 osób, wszyscy o wysokim statusie
zawodowym - lekarze, nauczyciele, adwokat, dziennikarz, wydawca książek,
przemysłowiec, właściciel domu. Najbardziej znaną postacią pozostaje dr Henryk
Goldszmyt (Janusz Korczak).
W latach 1924-25, na zjeździe w Gdańsku, weszła ona w skład Światowego Związku
Skautowego HH, obejmującego żydowskie organizacje skautowe w kilku, a następnie
1
kilkunastu krajach. HH na obszarze Rzeczypospolitej był największy i liczył w 1928 ok.
16,5 tys. szomrów, a w 1935 - 30 tys. na ogólną liczbę ok. 50 tys. szomrów w świecie
Ideologia ruchu z jednej strony pozostawała pod wpływem prądów filozoficznych epoki,
nawołujących do przewartościowania stylu życia i sposobu myślenia, z drugiej czerpała z
tradycji i kultury żydowskiej (zwłaszcza w zakresie odnowy i odbudowy państwa Izrael).
Celem organizacji było "wychowanie młodzieży żydowskiej, szczególnie zaś młodzieży
szkolne, na ludzi zdrowych moralnie i fizycznie". W miarę rozwoju ruchu cel ten został
jeszcze dokładniej sprecyzowany jako "wychowanie młodzieży żydowskiej do wzięcia
udziału w pracy odbudowy siedziby narodowej w Palestynie oraz w duchu osobistej
realizacji zasad etycznych i narodowych głoszonych przez ruch". Stosując takie kryteria
ruch rozpoczął walkę przeciwko asymilacji środowiskowej. Nakładał zobowiązanie do
używania języka hebrajskiego w celu wytworzenia atmosfery judaizmu w grupie. Bardzo
surowe i dokładne przestrzeganie zasady osobistego spełnienia doprowadziło w latach
późniejszych do tego, że dziesiątki młodzieży żydowskiej na świecie przeszedłszy przez
wszystkie etapy i poziomy ruchu były zmuszone do porzucenia organizacji z powodu
niedopełnienia którejś z reguł zawartych w "personal fulfilment" (osiedlenia się w Izraelu,
wstąpienia do kibucu bądź innych zobowiązań narzuconych przez ruch).
Statut Haszomer Hacair określał, że członkiem organizacji może być nieograniczona
liczba pełnoletnich osób narodowości żydowskiej płci obojga. Niepełnoletni mogą być
skautami (odpowiada to harcerskiemu podziałowi na członków ZHP i młodzież
harcerską). O przyjęciu na członka stanowiła Komenda Naczelna, która mogła wykluczyć
z organizacji "za niehonorowe zachowanie się, za przewinienia wzglądem ustaw lub za
działanie, na szkodę organizacji".
Na czele HH stała Komenda Naczelna (Hanhaga Raszith) wybierana co 2 lata przez
Zjazd Krajowy (Weida Arcit).
Struktura Żydowskiej Organizacji Skautowej Haszomer Hacair przedstawiała się
następująco: podstawową jednostką wychowawczą był "keruzach", tj. grupa
jednopłciowa - odpowiednik zastępu harcerskiego. Kilka "keruzach" o tej samej średniej
wiekowej stanowiło koedukacyjne zespoły zwane "peluggah" - kompanie i "gedud" -
batalion. Istniał także podział na trzy poziomy wiekowe:
I . 11 - 14 lat "kefrim" (szczenięta), był to odpowiednik wilcząt, zuchów;
II .15 - 16 lat poziom średni,,benei midbar' (synowie pustyni) i "benei Massada" (synowie
Massada), byt to odpowiednik młodzieży harcerskiej w ZHP;
III . powyżej 17 lat poziom dorosłych "bogerim" (dojrzali) lub inaczej,,Keshishim" (dorośli)
lub "magsnihim" (ci, którzy dopełniają). Był to odpowiednik instruktorów, starszyzny w
ZHP.
Każdy poziom miał swój własny, odrębny program odpowiedni dla potrzeb uczuciowych i
zdolności umysłowych.
2
Ponadto istniał również podział terytorialny:
- oddział lokalny nazywał się "ken" (gniazdo), dowódca to haken (szef gniazda), - oddział
okręgowy, miejscowy,
- nad całością sprawował kontrolę Komendant Naczelny.
Wyrazem postawy światopoglądowej był swoisty, specyficzny dla Haszomer Hacair tekst
Przykazań i Przyrzeczenia szomrowego, różniący się od Prawa i Przyrzeczenia
harcerskiego obowiązującego w tym czasie.
Szomer przyrzekał uroczyście: "Będę wiernym pionierem swego narodu, kultury i
ojczyzny, będę realizował i walczył o równość, wolność i braterstwo w społeczeństwie
ludzkim, będę strzegł przykazań szomrowych". Złożenie przyrzeczenia następowało
podczas uroczystej zbiórki w święto Lag-BaOmer, co najmniej w rok po wstąpieniu do
organizacji. Wtedy także szomer otrzymywał odznakę szomrową. Była nią lilijka
skautowa z inicjałami HH, (Haszomer Hacair) na zwieńczeniu, wpisana w gwiazdę
Syjonu oplecioną wieńcem liści laurowych i dębowych. Na wstążkach wieńca
umieszczony był napis "Chazak We'emac" (bądź silnym i krzepkim) będący zawołaniem
szomrów. Odznakę otrzymywał szomer po złożeniu przyrzeczenia i nosił ją nad lewą
kieszenią munduru, bardzo podobnego do munduru polskiego harcerstwa. Dostawał
również legitymację szomrową ze zdjęciem i potwierdzeniem przynależności do gniazda.
Legitymacja była dwujęzyczna: polsko-hebrajska.
Od tej pory szomer musiał bezwzględnie przestrzegać przykazań szomrowych.
1. Szomer jest człowiekiem prawdy i stoi na jej straży.
2. Szomer jest pionierem odrodzenia swego narodu, kultury [hebrajskiej] i ojczyzny
[Palestyny].
3. Szomer jest człowiekiem czynu i potrafi utrzymać się z własnej pracy.
4. Szomer realizuje i walczy o równość i wolność i braterstwo w społeczeństwie ludzkim.
5. Szomer jest człowiekiem uczynnym i pomaga innym.
6. Szomer jest wiernym członkiem swej drużyny i podlega dyscyplinie jej kierowników.
7. Szomer miłuje przyrodę, poznaje ją i potrafi żyć na jej łonie.
8. Szomer jest dzielny, żwawy i dziarski.
9. Szomer jest człowiekiem silnej woli i doskonali się pod względem fizycznym i
umysłowym.
10. Szomer jest czysty w mowie myśli i uczynkach (nieużywa tytoniu, alkoholu i hołduje
zasadzie czystości płciowej).
Znamienny jest brak wzmianki o religii.
Dla realizacji celów wychowania opartego na psychologii dziecka i indywidualizmie
jednostki należało dobrać odpowiednie metody i formy działania.
3
HH przygotowywał młodzież do emigracji do Palestyny, organizując obozy letnie i
zimowe (tzw. Kibuce) oraz ośrodki szkoleniowe, gdzie zdobywano umiejętności
rzemieślnicze, rolnicze, ogrodnicze itp. (tzw. hachszary)).
Jedną z ważniejszych form pracy Haszomer Hacair było organizowanie różnych
warsztatów: ślusarskich, stolarskich, introligatorskich, elektrotechnicznych,
zabawkarskich, itp. "gdzie często słyszało się język hebrajski, gdzie wszystko było
wspólne - narzędzia, surowce, gdzie nie było indywidualnej własności, a pilność i
pomysłowość liczyły się najbardziej". Uczono w ten sposób rzemiosł i dawano młodzieży
możliwość zarobkowania dla siebie samych. Innymi metodami pracy były wycieczki,
ćwiczenia, wieczornice o "mieszanym programie jak to śpiew, odczyty, zabawy,
opowiadanie bajek i legend (żydowskich i ogólnych), kursy języka hebrajskiego,
literatury, historii, palestynografii itp.)"
Obozy skautowe miały charakter skautowo-roboczych komun. Stosowano na nich
system oparty na bardziej indywidualnych wyczynach na polu sprawności,
przedsiębiorczości, wynalazczości, orientacji metodami wszystkich działów skautowych.
Część czasu zajmowały gry i ćwiczenia skautowe, cześć praca zarobkowa np. na roli. Na
obozach kierowników głównym nurtem działania były, równoległe do pracy praktycznej,
cykle referatów z dziedziny pedagogiki, pedologii, nauk społecznych, skautingu
teoretycznego itp.
Sądzić należy, że mała liczba uczestników tych obozów wynikała z braku dostatecznej
ilości kadry.
Haszomer Hacair nie miał praktycznie udogodnień w prowadzeniu kursów
instruktorskich, gdyż był organizacją, która dłuższy czas przez władze państwowe nie
została uznana za skautową. Prawo uznania za taką, zgodnie z uchwałą IV
Międzynarodowego Kongresu Skautowego w Kandersteg w 1926 roku, przysługiwało
"narodowej organizacji skautowej wcześniej uznanej za taką" - czyli w naszym przypadku
ZHP.
Co prawda w latach 1921-31 Komenda Naczelna HH prowadziła rozmowy z
Naczelnictwem ZHP w sprawie uznania HH za organizację skautową, co umożliwiałoby
zarejestrowanie jej przez władze polskie i korzystanie z różnych udogodnień, ale
naczelnictwo ZHP stawiało warunek określenia przez HH swego lojalnego stosunku do
Rzeczypospolitej i narodu polskiego, co nie było uwzględnione w Prawie i Przyrzeczeniu
Szomrowym. HH został zalegalizowany jako organizacja skautowa dopiero w połowie lat
30-tych. Mimo starań HH nie został przyjęty do Międzynarodowego Biura Skautów.
W 1937 roku dla popierania działalności Hoszomer Hacair powstał Związek Przyjaciół
Haszomer Hacair.
4
Od początku działalności ważnym elementem dla HH było wydawanie różnorodnych
czasopism i książek, zazwyczaj w języku hebrajskim. Od 1917 roku wydawane było w
Łodzi pismo "Haszachar"; jako dodatek do pisma "Morja" wydawane było pismo
"Haszomer". W 1917 roku ukazał się w Wiedniu "Poradnik dla kierowników szomrowych".
Od 1928 r. ukazywał się "Biuletyn Światowej Organizacji Skautowej Haszomer Hacair".
Oddział warszawski miał także niezależną oficynę wydawniczą publikującą różnorodne
materiały (broszury, poradniki) dla potrzeb edukacji swojej młodzieży. Przed wybuchem II
wojny światowej oficyna ta wydawała dwa czasopisma po hebrajsku "Haszomer Hacair"
dla dowództwa i grupy dorosłych oraz "Ha-Mizeph" dla średniego poziomu wiekowego.
W okresie okupacji HH działała konspiracyjnie, głównie w gettach: w Łodzi i w
Warszawie. Członek Komendy Naczelnej HH Mordechaj Anielewicz był jednocześnie
komendantem Żydowskiej Organizacji Bojowej w Warszawie. Wtedy też nastąpiło
żywienie kontaktów Haszomer Hacair z ZHP.
Mimo strat poniesionych podczas II wojny światowej HH odrodził się w 1945 i działał do
1949.
Żydowski Związek Skautowy im. kapitana Trupeldora
Drugą co do wielkości żydowską organizacją skautową istniejącą w Polsce w okresie
międzywojennym był Żydowski Związek Skautowy im. kpt. Trumpeldora, potocznie
nazywany "Bejtar" (Betar). Pierwszą grupę Bejtaru założył W. Żabotyński w 1923 roku w
Rydze. W 1936 roku Światowa Komenda "Brith Trumpeldor" liczyła około 52 tysiące
członków, z czego 75% stanowili Bejtarowcy z Polski.
Podstawą ideologii tej organizacji były trzy tezy:
1. odrodzenie narodu żydowskiego da się przeprowadzić jedynie przez odpowiednie
wychowanie młodego pokolenia - przy użyciu systemu skautowego. Jedną z
zasadniczych cech organizacji była zupełna apartyjność i apolityczność.
2. naród żydowski, jak każdy inny, dla zajęcia odpowiedniego stanowiska w rodzinie
narodów cywilizowanych i dla utrwalenia swego bytu musi mieć własny kraj, terytorium,
państwo. Odbudowa państwowości żydowskiej możliwa jest tylko w prastarej ojczyźnie -
Palestynie. Dla osiągnięcia tego celu organizacja popierała emigrację młodego pokolenia
do Palestyny.
3. Polska nie jest krajem tymczasowego pobytu, tzw. galusu (niewoli), lecz ojczyzną.
Rozwiązanie kwestii żydowskiej w Polsce dałoby się przeprowadzić z jednej strony przez
emigrację i stworzenie własnej siedziby narodowej, z drugiej zaś przez "uobywatelnienie"
nowego pokolenia.
Organizacja im. kpt. Trumpeldora rozwinęła swoja działalność na terenie całej
Rzeczypospolitej Polskiej. Siedzibą władz naczelnych była Warszawa. Na czele
organizacji stała Komenda Naczelna.
5
Plik z chomika:
dziadpielgrzym
Inne pliki z tego folderu:
11.Z historii Żydów w Lublinie.pdf
(129 KB)
12.Przedwojenne ustawodawstwo dotyczące gmin żydowskich w Polsce.pdf
(85 KB)
13.Skauting żydowski w Rzeczpospolitej.pdf
(75 KB)
14.Żydzi w powstaniu listopadowym.pdf
(47 KB)
15.Zabytki kultury żydowskiej na Ziemi Jarocińskiej.pdf
(53 KB)
Inne foldery tego chomika:
Historia krajów-narodów
Historia powszechna
Historia powszechna II
Historia Świata - zeszyty Larousse
Historia Żydów-Izraela
Zgłoś jeśli
naruszono regulamin