Juliusz Słowacki_Balladyna.doc

(121 KB) Pobierz
JULIUSZ SŁOWACKI BALLADYNA (BN) oprac

JULIUSZ SŁOWACKI BALLADYNA (BN) oprac. Mieczysław Inglot

 

GENEZA BALLADYNY

 

Historia

 

- 1833-34: nastrój pesymizmu i niepokoju po upadku powstania listopadowego

- podzielona i skłócona emigracja

- w Kordianie (pocz. 1833, wyd. 1834) ujawnił cechy charakteru narodowego i zweryfikował ich wobec wydarzeń historycznych (nie da się przezwyciężyć narodowego konserwatyzmu)

 

Teatr

 

- przyswojenie osiągnięć teatru fr. (już w Kordianie)

§         sceny nadprzyrodzone + naturalne

§         tłum na scenie

§         efektowna przestrzeń sceniczna

§         zmienność scen à dynamika akcji

 

Urok szwajcarskiej przyrody

 

- znów w Kordianie: Mont Blanc

§         przyroda jako tło dla psychologicznych rozterek jednostki

§         przyroda ilustruje procesy historyczne

 

Inne okoliczności powstania Balladyny

 

- dramat został ukończony w 1834 r., a wydany w 1839 (podobno jako już jego druga wersja)

 

BALLADYNA W KONTEKŚCIE POGLĄDÓW ESTETYCZNYCH

 

1.      Dylematy romantycznych teoretyków dramatu

 

Między dramatem „realistycznym” a „fantastycznym”

 

- poglądy Fryderyka Schillera

§         dramat niemiecki kopiował rzeczywistość, a jednocześnie wprowadzał nie istniejący świat

§         mogło to zabawić publiczność, ale nie mogło wpoić wartościowych idei

 

Sztuka i prawda w dramaturgii Wiktora Hugo

 

- dramaturg ma ukazać wyolbrzymienie różnych, przeciwstawnych nastrojów i tonacji estetycznych

§         posądzano Hugo za takie poglądy o artystyczne efekciarstwo

§         on sam zwracał uwagę na funkcjonalny charakter groteskowych obrazów, miały one służyć wzbudzaniu tęsknoty za ładem i porządkiem

 

 

 

 

 

 

 

2.      Kształt artystyczny Balladyny w oczach poety

 

List dedykacyjny do Zygmunta Krasińskiego

 

- zapowiada poznawczy sceptycyzm i artystyczną oraz historiozoficzną „niekształtność” dramatu

§         dysharmonia świata (sprzeczność między intencją a wynikami czynu)

§         alogiczność wydarzeń (przypadek jako zasada łącząca przyczynę i skutek)

§         lekceważenie historycznej prawdy w konstrukcji przestrzeni scenicznej i czasu akcji

***

§         odsłonięcie konstruktywnej idei

 

Inne wypowiedzi poety

 

- nawiązuje do Ariosta, Szekspira, starej ballady i folkloru

 

3.      Współcześni o Balladynie

 

Dwa kierunki interpretacji dramatu

 

- groteskowy kształt dramatu (St. Ropelewski)

§         zamiast zgłębić realia historyczne, Słowacki zaludnił dawne czasy fantazjami

§         nie wyjaśnia on wcale starożytnych dziejów Polski

§         dramat to żart, igraszka, zabawka fantazji autora

- utwór zaangażowany ideowo, chcący wyjaśnić historyczne dzieje i tragedie narodu (Z. Krasiński)

§         ujawnia fundamenty charakteru narodowego

§         pyta o ideę rządzącą dziejami Polski

§         obraz postaw ideowo-społ. (Goszczyński)

§         starcie tradycji (Pustelnik, Kirkor, Alina) z historią (Balladyna), która jednak nie może jej pokonać (Norwid)

 

4.      Potomni o Balladynie

 

DRAMAT NARODOWYCH POSTAW

 

1.      Wśród interpretacyjnych alternatyw

 

Między groteską a historiozofią - obie te interpretacje można z równym powodzeniem udowodnić

 

Historiozoficzny sens poetyckiego dzieła - tak odczytała utwór np. carska cenzura (mowa Grabca jako satyra na monarchię absolutną)

 

Balladyna a romantyczna filozofia tradycji

 

- Słowacki kontynuował zaczęty w Kordianie proces ujawniania narodowej świadomości w chwili przełomu

§         świadomość ta wywodziła się z tradycji, więc odtworzenie początków narodu było warunkiem zrozumienia całości procesu historycznego

§         przeszłość dla romantyka to baśnie, legendy, a dopiero potem lit. pisana

§         dawne przekazy odkrywały kształt przyszłym wydarzeń (odczytanie figuralne jak w przypadku Pisma Świętego)

§         świadectwem czuwania tradycji nad historią jest scena sądu nad Balladyną, ujawnieniem się tradycji w świadomości samowolnej jednostki jest zwycięstwo sumienia nad zbrodnią, a piorun zamykający dramat jest wyrazem harmonii między tradycją a naturą

2.      Czas i przestrzeń w dramacie

 

Czas wydarzeń dramatycznych

 

- krótka przestrzeń czasowa: między aktem I a II upływa noc, akt III zaczyna się dnia trzeciego rano, akt IV to noc tego samego dnia, akt V to czwarty dzień

§         zapowiedź modelowego ujmowania historycznych faktów

- cienie nie obdarzone dotąd bytem i praidee osób (w. 40-46)

§         każdy wypadek dramatu to suma czynów ludzkich, piramidalny (wielopłaszczyznowy) symbol pozalit. rzeczywistości

- apologi o harfiarzu i zamku

§         wprowadzenie elementu różnoczasowości, diachronii

§         obie opowieści miały char. figuralny, obejmowały przeszłość, teraźniejszość i przyszłość

§         zaczął poeta od opowieści o przeszłości, o starcu bezsilnym, ale podatnym na oddziaływanie sił nadprzyrodzonych, których głosem była jego pieśń

§         opowieść o zamku wprowadzała czas przeszłości historycznej, zaczął poeta od obrazu ruin, czyli teraźn. (kontrast między nią a przeszłością), zapowiedział smutną przyszłość

 

Poetyka realizowana i poetyka dyskutowana w świetle listu dedykacyjnego i Epilogu

 

układ zbudowany z gotowych, poetyckich ujęć przeszłości w postaci stylizacji poetyckiej (dystans wobec opisywanych wydarzeń)

 

Postać Wawela

 

- polemiczna intencja poety wobec określonych kierunków w historiozofii

·         wyższość poezji nad historią, nad nauką

- Wawel to dworski panegirysta, zapisujący wydarzenia wg apriorycznej filozoficzno-moralistycznej tezy

·         personifikacja śpiących w grobie historyków i kronikarzy

·         jego partnerem jest Publiczność, odmiennie widząca sens zdarzeń

·         krytycyzm Publiczności przypomina dyskusję wokół cudu z aktu V (Goplana ulatująca na pn.)

·         Wawel starał się cud wyjaśnić w duchu przychylnym dla nowej władczyni, Strażnik zaś (powołując się na opinię ludu) ocenił go jako złowrogą wróżbę

·         ludowe widzenie rzeczywistości jest najbliższe intencji poety

 

Ludowa interpretacja historii

 

- pieśni ludu to obrazy, w których każdy naród swój charakter najwierniej maluje, przedstawiając swoje uczucia, zwyczaje i obyczaje à są najdokładniejszym wyrazem życia narodowego

- po utracie niepodległości nastąpiło przewartościowanie poglądów na temat podań

·         pozostało przekonanie o ich ludowym pochodzeniu

·         przestały być obiektem krytyki

·         stały się źródłem inicjatyw literackich, które miały rozbudzić świadomość narodową

- popularny stał się narodowy mit początku (Gniezno, Lech)

 

Mit w teatralnej i scenicznej przestrzeni dramatu

 

- mityczny początek dziejów narodu symbolizuje cudowna korona

·         kiedy uzurpator włożył na skroń fałszywą koronę, skończyły się czasy dostatku i rozkwitu

·         korona współtworzy historiozoficzną koncepcję utworu

·         spór między wolnością i demokracją a niewolą i absolutyzmem

- Gopło i Gniezno to kolebka Polski i rodzaj ziarna jej przyszłych dziejów à na tym tle rozgrywa się ponadczasowa akcja dramatu

 

Natura – współtwórczynią mitycznej wizji przestrzeni

 

- obraz natury jest na pierwszy rzut oka niekonsekwentny

·         Goplana budzi się z zimowego snu, Wdowa zapewnia Kirkora, że na wiosnę są maliny

·         Goplana prosi Chochlika o narwanie róż, a Wdowa wraca ze żniw, maliny dojrzewają latem

- w dramacie obowiązuje baśniowa równoczesność

·         wieczna wiosna to uprzywilejowana pora roku w raju, arkadii, sielankach

·         wiosna jest tłem dla pojawienia się pozytywnych postaci dramatu: Goplany, Aliny, Filona

- anachronizmy geograficzne

·         poeta wprowadza regionalizmy, ukrainizmy

·         nad Gopłem miał zostać utworzony piramidalny krajobraz symbolizujący różne rejony Pl.

 

Natura a osoby dramatu

 

- przyroda oscyluje na granicy między puszczą a ogrodem

·         ogród: kwiaty i jaskółki

·         las: maliny

·         kobierzec kwietny to przestrzeń arkadyjska

- motywy folklorystyczne tworzą gł. warstwę stylizacyjną w przestrzeni scenicznej (jaskółki)

- dobry, szczęśliwy człowiek utrzymuje z naturą harmonijną więź, zły i nieszczęśliwy traci ją

·         wygnana Wdowa porównuje swój los do losu jaskółek (dostrzega w przyrodzie walkę o byt)

·         zależność między sytuacją postaci a oceną roli przyrody widać w scenie malinobrania

 

Przestrzeń sceniczna a dynamika akcji

 

- zmienność świat otaczającego postaci

·         każda scena tworzy sytuację dramatyczną, bo występują w niej nowe, nie przewidziane okoliczności

·         zmusza to postaci do refleksji nad własnym losem

 

Groteska i tragizm w obrazach natury

 

- kapryśną władczynią świata natury jest Goplana

- przemiana Grabca w wierzbę jest źródłem wielu groteskowych perypetii

- zbrodnia łamie harmonię przyrody i wyzwala w niej karząca siłę

 

3.      Postacie w Balladynie

 

A. O postaciach ogólnie

 

W kręgu onomastycznej stylizacji

 

- imię Balladyny funkcjonuje jako aluzja literacka

·         sygnał literackości tekstu: ballada, gatunek związany z folklorem

·         modernizowane jest dla określony celów (matka prosi o otwarcie Kirkorowi Bladynę – kontrast między pieszczotliwym imieniem a czarnym sercem bohaterki, która drzwi nie otworzy; bladość dziewczyny – typowa kobieta fatalna jest blada)

 

 

Etymologia i tradycja

 

- Pustelnik: pozostałość dawnych kronik, ballad, dum, romansów historycznych

- Kirkor: kontrast między cor = serce a kir = śmierć; podobieństwo do Kordiana

- Matka-wdowa: w tekście funkcjonuje jako Wdowa, osoba biedna, zasługująca na litość

- Alina (Halina): imię literackie 1. poł. XIX w., obok Malwiny, Dorydy, Taidy, Klary, Flory

- Filon: imię pasterskie, sielankowe, spopularyzowane przez Karpińskiego

- Grabiec: podkreślenie chłopskiego pochodzenia; funkcjonuje artystycznie w poszczególnych scenach (w opowieści o grabieniu siana, w autorelacji z przemiany w wierzbę, w złośliwym przytyku, że Balladyna miała już zostać „grabiną”)

- Fon Kostryn: imię mówiące, „kostruch” to włóczęga, karierowicz, cudzoziemiec

- Gralon: aluzja do staroceltyckiego św. Graala, bohatera licznych sag

...

Zgłoś jeśli naruszono regulamin