KATECHETYKA_FUNDAMENTALNA.doc

(298 KB) Pobierz

Dr. Maria Łudczak

POJĘCIE  KATECHEZY
I   KATECHETYKI

Katechetyka jest dziedziną teologii pastoralnej, która podejmuje naukową refleksję nad katechezą. Zatem przedmiotem zainteresowania katechetyki jest katecheza.

Co to jest katecheza?

•          Etymologicznie od katechein co oznacza: uczyć, pouczać, nauczać.

•          Czasownik ten powstał ze złożenia 2 terminów: kata (z góry) i echeo (brzmieć, wypowiadać). Zatem pierwotne znaczenie katechein to: wołać z góry, wywoływać echo. Głos nauczyciela jest echem pytania ucznia, odpowiedź ucznia – echem pytania nauczyciela. Sama etymologia wskazuje na dialog.

•          Ogólna Instrukcja Katechetyczna (1971) – katecheza to element posługi głoszenia słowa o charakterze eklezjalnym. To: pogłębiony (element doktrynalny) przekaz orędzia zbawienia (element biblijny). Ten przekaz jest skierowany do człowieka (element egzystencjalny). Te elementy są ze sobą ściśle powiązane.

•          Adhortacja Apostolska Ojca Św. JP II do biskupów, kapłanów... o katechizacji w naszych czasach (1979): „Katecheza jest wychowaniem w wierze dzieci, młodzieży i dorosłych, a obejmuje przede wszystkim nauczanie doktryny chrześcijańskiej przekazywane na ogół w sposób systematyczny i całościowy, dla wprowadzenia wierzących w pełnię życia chrześcijańskiego” (CT 18; por. też KKK 5).

•          Dyrektorium Ogólne o Katechizacji (1997): w rozdz. III części I: natura, cel i zadania katechezy – katecheza – działanie o naturze eklezjalnej.

•          Dyrektorium Katechetyczne Kościoła Katolickiego w Polsce (2001) – przytacza te wszystkie określenia w cz. I rozdz.  1 zatytułowanym „Natura katechezy”.

•          Pojęcia pokrewne: katechizacja, jednostka katechetyczna, środowisko katechetyczne, ewangelizacja, katechumenat, nauczanie religii, lekcja religii.

Różne ujęcia katechetyki:                w historii i dzisiaj

•          Katechetyka jako metodyka nauczania religii: Kosiński, Boczar

•          Katechetyka jako dydaktyka nauczania religii: Herbart... Dajczak

•          Katechetyka jako pedagogika religii: Z. Bielawski, W. Gadowski

•          Katechetyka jako dyscyplina teologiczna

KATECHETYKA JEST NAUKĄ

•          Empiryczną – bada, ustala to wszystko, co współcześnie dzieje się w dziedzinie wychowania religijnego;

•          Porównawczą – szuka konfrontacji ze zdobyczami katechetycznymi innych regionów, narodów, religii;

•          Historyczną – śledzi rozwój katechezy w minionych wiekach oraz ustala związki łączące je ze współczesnymi orientacjami;

•          Objaśniającą i interpretującą współczesną sytuację religijną pod kątem realizacji celów i zadań katechetycznych;

•          Normatywną – ustala pewne ogólne normy, aspekty, punkty ciężkości, zasady;

Perspektywiczną – poprzez odczytywanie „znaków czasu” usiłuje ustalić aktualny etap rozwoju katechezy i zakreślić perspektywy rozwoju.

KATECHEZA  W  CAŁOKSZTAŁCIE  MISJI  ZBAWCZEJ  KOŚCIOŁA    OIK

Boży plan zbawienia:

osiągnął swe wypełnienie               w  Jezusie Chrystusie

obejmuje wszystkich ludzi

urzeczywistniony przez                            Kościół



Dlatego Vat II nazywa Kościół powszechnym sakramentem zbawienia

 

 

 

 

 

KATECHEZA   wg    CT

KATECHEZA   wg    CT

              CEL                            PRZEDMIOT                                            ŹRÓDŁA

zmierza do                               Osoba Jezusa Chr.

przemiany                            JEZUS CHRYSTUS                               Pismo Św.

Chrześcijanina                 historyczny              żyjący w Kle                 Liturgia

przez działanie                                                                                         Życie Kła

łaski w nowe                            „który cierpiał              „i który teraz,                  (CT 27)

stworzenie                            i umarł za nas”              ponieważ

(CT 20)                                                                      zmartwychwstał             

                                                                      żyje z nami

                                                                      na zawsze”

                                                                         (CT 5)

 

Katechetyka a nauki humanistyczne:

•          Katechetyka winna wykorzystywać osiągnięcia pedagogiki: ogólnej, teorii wychowania, dydaktyki, pedagogiki społecznej, pedagogiki specjalnej, andragogiki i pedeutologii (dot. nauczających).

•          Winna wykorzystywać osiągnięcia socjologii: socjologii wychowania, socjologii religii

•          Winna wykorzystywać osiągnięcia psychologii: ogólnej, klinicznej, wychowawczej, religii oraz społecznej.

Naukowy status katechetyki:

Określenie naukowego statusu katechetyki domaga się wskazania metod, jakimi się ona posługuje. Wnioskowanie katechetyczne opiera się na kilku rodzajach przesłanek:

•          Normatywne przesłanki teologiczne (nakaz głoszenia Ewangelii, świadczenia o prawdzie)

•          Przesłanki teologiczne dotyczące istoty słowa Bożego i wspólnoty eklezjalnej

•          Przesłanki z dziedziny nauk humanistycznych warunkujące skuteczność działania w specyficznym kontekście kulturowym i społecznym.

Działy katechetyki:

  1. Ogólna

•          Fundamentalna (zagadnienia metodologiczne: natura, cel, podmiot katechezy, koncepcja współczesnej katechezy…także historia katechezy)

•          Materialna (treść katechezy)

•          Formalna – dydaktyka (teoria procesu nauczania i zastosowanie w katechezie, zasady, metody i formy organizacyjne nauczania)

  1. Szczegółowa  -  zajmuje się dostosowaniem powyższych treści do poszczególnych kategorii wiekowych i specjalnych: np. katecheza dzieci, młodzieży, dorosłych, specjalna.

                           

DOKUMENTY  KATECHETYCZNE  KOŚCIOŁA

Quam singularis – dekret Piusa X   z 1910 roku mówi o I Komunii św. Wiek rozeznania – ok. 7 roku życia. Warunki: nie jest konieczna pełna znajomość prawd wiary, ale dziecko musi odróżnić Chleb Eucharystyczny od zwykłego. Za doprowadzenie dziecka do pierwszego przyjęcia obu sakramentów odpowiedzialni są rodzice, spowiednik, proboszcz, nauczyciel. Opiekunowie powinni starać się, by dzieci potem przystępowały często do Stołu Pańskiego.

Orbem catholicum – motu proprio Piusa XI powołano „Officium catechisticum”, które miało się zajmować wszystkimi problemami katechezy w Kościele.

Provido sane – dekret Piusa XI  z 1935 roku powoływał diecezjalne referaty katechetyczne.

Sobór Watykański II:

•          Katecheza jest pierwszym i najważniejszym sposobem działania Kościoła – DWCH 4

•          Adresatami katechezy są dzieci, dorastająca młodzież i dorośli – DB 14.

OGÓLNA  INSTRUKCJA KATECHETYCZNA    1971

Geneza, założenia, treść

1. Geneza: DB 44 polecił przygotować dokument – opracowanie pewnych zasadniczych wskazań. Najpierw myślano o jednolitym katechizmie. Podczas Synodu Biskupów w 1977 roku powrócono do tego tematu, ale ta koncepcja otrzymała tylko 1 głos. Ale ważne inspiracje soborowe trzeba było jakoś przetransponować na grunt katechezy.

Etapy pracy:

•          Ustanowiono komisję złożoną ze specjalistów z różnych narodów, której celem było zebranie sugestii i opinii episkopatów (1 konsultacja).

•          W oparciu o nadesłany materiał opracowano pierwszy schemat Dyrektorium, zawierający jedynie ogólny zarys zagadnienia i przedstawiono go do oceny Kongregacji Do Spraw Duchowieństwa

•          Opracowano schemat obszerniejszy, który przesłano Episkopatom (2 konsultacja)

•          Uwzględniając te uwagi opracowano ostateczną wersję Dyrektorium. Jeszcze przed ogłoszeniem go, tekst przejrzała specjalna komisja teologiczna oraz Kongregacja Doktryny Wiary.

•          Tekst ogłoszono w Wielkanoc 11.04.1971 roku, a podpisał go prefekt Kongregacji Do Spraw Duchowieństwa – kard. Wright.

2. Założenia  Dyrektorium

•          Dyrektorium przedstawia fundamentalne zasady teologiczno-duszpasterskie zaczerpnięte z Magisterium Kościoła, zwł. z dokumentów Vat. II, ażeby przy ich pomocy lepiej wypełnić zadanie duszpasterskie w zakresie posługi Słowa (wstęp).

•          W OIK przeważa aspekt teoretyczny i normatywny, chociaż nie pomija się aspektu praktycznego. Taką drogę wybrano, gdyż „ tylko wtedy uniknie się niedociągnięć i błędów (...) jeżeli u jej początków będzie leżało właściwe zrozumienie natury i celów katechezy oraz prawd przez nią przekazywanych” (wstęp). Tu widać, że OIK kładzie szczególny nacisk na naturę katechezy, cel i treść.

•          Ponieważ praktyczne zastosowanie  zasad i myśli zawartych w OIK leży w gestii poszczególnych Konferencji Biskupich, OIK poleca opracowanie krajowych lub regionalnych Dyrektoriów, mających bardziej szczegółowe ujęcia

•          Nie wszystkie części OIK mają jednakową wagę i wartość:

Wszystkich obowiązuje to, co dokument mówi nt. Objawienia Bożego, natury katechezy, kryteriów dotyczących głoszenia orędzia chrześcijańskiego i jego najważniejszych elementów – treści.

Jako pewne sugestie i wytyczne należy uznać to, co OIK mówi na temat obecnej sytuacji, metodologii, specyfikacji katechezy zależnie od wieku.

Szczególne znaczenie przypisuje OIK części III: Chrześcijańskie Orędzie, w której podano kryteria istotne w przekazie prawd wiary w katechezie.

OIK uwzględnia tylko to, co jest wspólne dla sytuacji katechetycznej całego Kościoła. Wstęp: „może się to okazać niewystarczające dla tych terenów, na których katechizacja poczyniła już wielkie postępy, a zbyt wymagające w tych miejscach gdzie katechizacja znajduje się dopiero w stadium rozwoju”.

Choć OIK tego wyraźnie nie mówi, uwzględnia jednak osiągnięcia dotychczasowego rozwoju katechezy, z jego nurtem kerygmatycznym i antropologicznym.

OIK jest przeznaczona dla biskupów, Konferencji Biskupich  i dla odpowiedzialnych za katechizację.

3. Treść

OIK składa się ze Wstępu,  6-ciu części i Dodatku (pierwsza spowiedź i Komunia św.)

•          Wstęp

•          Część I:  Aktualność problemu (1-9)

•          Część II: Posługa Słowa (10-35

Rozdz. I: Posługa Słowa i Objawienie (10-16)

1-szy rozdział jest właściwie aplikacją katechetyczną zasadniczych wskazań KO. OIK 10: Objawienie jest nie tylko informacją, ale udzielaniem się Boga, wiara zaś przyjęciem i owocowaniem tego daru.

Konieczność eksponowania w katechezie Wcielenia jako misterium zbawczego. Mamy tu sformułowania ruchu kerygmatycznego, ale też poprawki wniesione przez katechezę interpretacji. OIK 11: Objawienie jest światłem dla zrozumienia problemów życia ludzkiego.

Rozdz. II: Katecheza w misji duszpasterskiej Kościoła (17-35)

Istotnym celem tego rozdziału jest ukazanie natury i celu katechezy ujętej w całokształcie misji Kościoła. Chodzi tu o wyrwanie katechezy z izolacji w jaką popadła, gdy przekształciła się jako przedmiot szkolny. OIK rozpatruje następujące zagadnienia:

•          wymienia najpierw różne formy posługi Słowa w Kościele: ewangelizację, katechezę, homilię i studium teologii. Z jednej strony podkreśla ich zróżnicowanie, z drugiej zaś strony zwraca uwagę na ich wzajemne powiązanie, ponieważ występują w ramach tej samej posługi Słowa (17).

•          Warunki życia współczesnego Kościoła wysuwają na 1-szy plan ewangelizację. Katecheza ochrzczonych w dzieciństwie również powinna być przeniknięta elementami ewangelizacji. Ewangelizacja może „poprzedzać lub towarzyszyć dziełu katechizacji”, niemniej „każda forma katechezy powinna zawierać w końcowej części momenty związane z ewangelizacją” (18).

•          OIK wymienia różne formy katechezy: kształcenie religijne dzieci i młodzieży w szkole i poza nią; katechizacja dorosłych; katechumenat (w znaczeniu ścisłym – dla dorosłych nieochrzczonych i w znaczeniu szerszym dla dorosłych ochrzczonych). Zasadniczą jednak formą powinna być katecheza dla dorosłych, a katecheza dzieci i młodzieży winna do niej prowadzić (19-20).

•          Naczelnym zadaniem katechezy jest prowadzenie poszczególnych wiernych jak i wspólnoty do osiągnięcia dojrzałości w wierze. OIK bliżej nie określa tej dojrzałości. Zwraca tylko uwagę na niektóre elementy prowadzące do jej osiągnięcia (przyswojenie sobie żywego poznania Boga i Jego zbawczego planu skoncentrowanego w Chrystusie; zrozumienie we własnym życiu planu Bożego; poszukiwanie ostatecznego sensu egzystencji i historii, tak aby życie widzieć w świetle Królestwa Bożego; podporządkowanie się wymaganiom tego Królestwa (21).

•          Spośród innych szczegółowych zadań katechezy OIK wymienia: oświecać słowem Bożym ludzką egzystencję w jej konkretnych warunkach (20 i 26); prowadzić do stopniowego uchwycenia i zrozumienia całej prawdy o Bożym planie (24) poprzez przygotowanie do czytania Pisma Św. I poznawanie Tradycji; przygotowywać do dialogu ekumenicznego (27); przygotowywać do działalności misyjnej, wspomagać ją (28); kierować myśli i pragnienia ku nadziei eschatologicznej (29); zachęcać do świadczenia pomocy na rzecz bliźnich (29), przyczyniać się do wzrostu miłości (23); uwzględniać słuszne aspiracje ludzkie, postęp i właściwą realizację autentycznych wartości ludzkich (23).

•          Katecheza obejmuje 3 elementy ściśle ze sobą powiązane: initiatio (wtajemniczenie), educatio (wychowanie) oraz  institutio (kształcenie, nauczanie). Nie wolno ich oddzielać od siebie –  jest to ze szkodą dla katechezy (31).

 

Katecheza musi być dostosowana do rozwoju życia wiary katechizowanych, ale też do  rozwoju ludzkiego, dojrzewania, poziomu intelektualnego warunków środowiskowych i kulturowych (30. 32-34).

Naczelna zasada, według której należy prowadzić działalność katechetyczną to: Katecheza ma być wierna Bogu i człowiekowi (34).

Część III: Chrześcijańskie Orędzie (36-69)

W tej części przedstawiono treść katechezy. Są 2 rozdziały: bardziej ogólny – przedstawiający „Normy czyli kryteria” oraz szczegółowy – „Ważniejsze elementy chrześcijańskiego orędzia”.

OIK dokonuje tu pewnego istotnego rozróżnienia, stwierdzając, że wiara, którą katecheza ma rozwijać, może być rozpatrywana:

•          Jako całkowite przystąpienie człowieka do objawiającego się mu Boga, dokonana pod wpływem łaski – fides qua = wiara jako akt

•          Jako treść Objawienia Bożego, które człowiek przyjmuje jako przedmiot swojej wiary – fides quae = wiara jako treść.

Oba te aspekty tworzą nierozerwalną jedność i nie można ich od siebie oddzielać, chyba że w celach metodycznych.

Rozdział I: Normy i kryteria

Wierność Bogu

Istotną i główną treścią jakiegokolwiek przepowiadania wiary jest radosna nowina o zbawieniu. Ale w konkretnym nauczaniu katechetycznym ta treść musi być podzielona na mniejsze części. OIK stwierdza, że treść wiary przekazywana w katechezie powinna być podporządkowana następującym normom i kryteriom:

•          Naczelną troską ma być wymóg integralności treści, aby nic z tego, co należy do trwałego depozytu wiary, nie zostało pominięte (38).

•          Treść wiary jest bardzo złożona: Bóg w swojej tajemnicy i działaniu na rzecz człowieka. Wszystko to stanowi historię zbawienia. Katecheta musi uwzględnić tę wewnętrzną organiczność i harmonię treści wiary (39).

•          Jezus Chrystus stanowi wewnątrz tej historii zbawienia punkt środkowy. Powinien zatem stać w centrum przepowiadania wiary. Katecheza winna być chrystocentryczna.

•          Jak Chrystus stanowi centrum historii zbawienia, tak tajemnica Boga stanowi ośrodek, z którego ta historia zbawienia bierze swój początek i do którego jest ona ukierunkowana. Przez Chrystusa – do Ojca – w Duchu Świętym. Z tego wynika, że struktura całej treści katechezy winna mieć charakter teocentryczno-trynitarny.

•          5. Podkreślając ten teocentryczno-trynitarny charakter nie można pomijać człowieka. W końcu Objawienie jest dla człowieka. Katecheza powinna uwzględnić tę wewnętrzną łączność tajemnicy Boga i Chrystusa z egzystencją i ostatecznym celem człowieka. Mówimy tu o e...

Zgłoś jeśli naruszono regulamin