80
WOS
Organizacja międzynarodowa, organizacja zrzeszająca państwa albo inne osoby prawne lub fizyczne z różnych państw dla realizacji określonych celów.
Wyróżniane są:
· organizacje międzynarodowe międzyrządowe:
o powszechne (np. ONZ) lub grupowe (np. NAFTA),
o ogólne (np. UA) lub specjalne (np. FAO, OPEC)
· organizacje międzynarodowe pozarządowe, np. Czerwony Krzyż
ORGANIZACJA NARODÓW ZJEDNOCZONYCH (ONZ)
organizacja międzynarodowa o charakterze uniwersalnym, mająca najszerszy zakres działania ze wszystkich organizacji międzynarodowych.
- Powołana na podstawie Karty Narodów Zjednoczonych, podpisanej 26 VI 1945 w San Francisco, weszła w życie 24 X 1945.
- Geneza - Utworzenie tego typu organizacji zapowiadały w czasie II wojny świat. następujące akty prawne i polit.:
o Karta Atlantycka (1941), która określiła zasady, na jakich winna być oparta powojenna organizacja świat.;
o Deklaracja Narodów Zjednoczonych (1942), w której państwa koalicji antyhitl. przybrały nazwę Narody Zjednoczone (NZ);
o deklaracja moskiewska z 1943, w której Chiny, USA, W. Brytania i ZSRR uznały konieczność powołania organizacji opartej na zasadzie suwerennej równości państw, dostępności dla wszystkich państw miłujących pokój oraz mającej na celu utrzymanie międzynar. pokoju i bezpieczeństwa (potwierdzone na konferencji teherańskiej 1943).
o Na konferencji w Dumbarton Oaks 1944 4 mocarstwa oprac. projekt Karty NZ;
o Na konferencji jałtańskiej 1945 ustalono termin i miejsce konferencji założycielskiej, która odbyła się 25 IV–26 VI w San Francisco, gdzie 50 państw ostatecznie oprac., przyjęło i podpisało Kartę NZ (bez Polski, która podpisała 16 X 1945).
- ONZ ma własny emblemat i flagę
- siedziba — Nowy Jork, siedziba eur. — Genewa i Wiedeń;
Główne cele ONZ:
- utrzymanie międzynar. pokoju i bezpieczeństwa,
- organizowanie współpracy międzynar. w wielu dziedzinach,
- popieranie przyjaznych stosunków między państwami,
- harmonizowanie działań państw zmierzających do tych celów.
- Dla osiągnięcia celów Karta NZ ustanowiła następujące podstawowe zasady:
o suwerenna równość członków,
o przestrzeganie zobowiązań międzynar.,
o pokojowe załatwianie sporów,
o powstrzymanie się od stosowania groźby lub użycia siły,
o współdziałanie członków w akcjach ONZ (także zbrojnych) mających na celu zachowanie lub przywrócenie pokoju,
o zapewnienie, aby również państwa nie będące członkami nie naruszały pokoju,
o nieinterwencja w sprawy wewn. członków.
- Członkami ONZ mogą być tylko państwa; Karta NZ dzieli ich na pierwotnych (51, w tym Polska) oraz innych, przyjętych do ONZ przez Zgromadzenie Ogólne zgodnie z zaleceniem Rady Bezpieczeństwa; Zgromadzenie Ogólne na zalecenie Rady Bezpieczeństwa może zawiesić członka w korzystaniu z praw oraz może wykluczyć z szeregów członków państwo, które uporczywie łamie zasady Karty (do tej pory nie było takiego przypadku).
- Główne organy ONZ: Zgromadzenie Ogólne, Rada Bezpieczeństwa, Rada Gosp.-Społ., Rada Powiernicza, Międzynar. Trybunał Sprawiedliwości i Sekretariat; poza tym mogą być tworzone organy pomocnicze.
Zgromadzenie Ogólne
- składa się ze wszystkich członków (każde państwo ma 1 głos);
- obraduje na dorocznych sesjach zwyczajnych,
- kiedy zachodzi potrzeba — także na nadzwyczajnych i specjalnych;
- podejmuje uchwały, mające w zasadzie charakter zaleceń;
- w ważnych sprawach (przewidzianych przepisami) uchwały są podejmowane większością 2/3 głosów, w pozostałych — zwykłą większością, z tym że przy obliczaniu większości nie bierze się pod uwagę państw wstrzymujących się od głosu;
- na każdej sesji Zgromadzenie powołuje 7 gł. komitetów.
Rada Bezpieczeństwa
- jest organem, na którym spoczywa główna odpowiedzialność za utrzymanie pokoju,
- pełni swe funkcje bez przerwy,
- składa się z 15 członków (do 1965 — z 11);
o członkami stałymi (5) są mocarstwa: Chiny (1949–71 przedstawiciel Tajwanu), Federacja Ros. (do 1991 ZSRR), Francja, Stany Zjedn., W. Brytania;
o członków niestałych (10) wybiera Zgromadzenie Ogólne (po 5 co roku) na kadencję 2-letnią;
- uchwały w sprawach proceduralnych zapadają większością 9 głosów jakichkolwiek jej członków,
- do gł. uprawnień Rady należy:
o doprowadzenie do pokojowego załatwiania sporów,
o organizowanie akcji zbiorowej (także militarnej) jako środka mającego na celu zapobieżenie naruszeniu pokoju bądź przywrócenie pokoju, gdy został naruszony;
o uprawnienia w zakresie rejonów strategicznych obszarów powierniczych;
- uchwały dotyczące głównych uprawnień Rady mają moc wiążącą, nie mają jej uchwały wydawane w formie zaleceń.
Rada Gospodarczo-Społeczna
- składa się z 54 czł. (do 1965 — 18 czł., do 1973 — 27) wybieranych przez Zgromadzenie Ogólne na 3 lata;
- należą do niej sprawy: gosp., społ., kult.,
o zagadnienia praw człowieka;
o podejmuje badania,
o inicjuje konferencje,
o przygotowuje projekty konwencji;
o ustala ogólne wytyczne dla działalności swych organów pomocniczych (5 regionalnych komisji gosp. oraz komisje funkcjonalne, np. ® Komisja Praw Człowieka) i agencji specjalnych (np. Fundusz NZ Pomocy Dzieciom) oraz nadzoruje ich działalność;
o koordynuje działalność tzw. organizacji wyspecjalizowanych i zawiera z nimi umowy, zatwierdzane przez Zgromadzenie Ogólne;
- uchwały Rady zapadają zwykłą większością głosów.
Rada Powiernicza
- składa się z 5 czł. (stałych czł. Rady Bezpieczeństwa),
- nadzoruje sprawowanie przez poszczególne państwa administracji na terytoriach powierniczych ;
- wobec uzyskiwania niepodległości przez te terytoria rola Rady jest obecnie znikoma.
Głównym organem sądowym ONZ jest Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości w Hadze, który składa się z 15 niezawisłych sędziów wybieranych przez Zgromadzenie Ogólne i Radę Bezpieczeństwa
Sekretariat jest gł. organem adm. ONZ;
- na jego czele stoi Sekretarz Generalny powoływany przez Zgromadzenie Ogólne na zalecenie Rady Bezpieczeństwa;
- jest on odpowiedzialny tylko przed ONZ;
- może zwrócić uwagę Radzie Bezpieczeństwa na każdą sprawę, która wg niego zagraża pokojowi,
- składa Zgromadzeniu Ogólnemu roczne sprawozdanie z działalności ONZ,
- mianuje personel Sekretariatu;
- Sekretariatowi podlega m.in. Centrum Praw Człowieka ONZ z siedzibą w Genewie.
Funkcje Sekretarza pełnili kolejno:
Trygve Lie (1946–53), - Norweg
Dag Hammarskjöld (1953–61), - Szwed
U Thant (1961–71), - Birmańczyk
Kurt Waldheim (1972–81), - Austriak
Javier Perez de Cuellar (1982–91), - Peruwiańczyk
Butrus Ghali (1992–96), - Egipcjanin
K. Annan (od 1997), - Ghana
Personel ONZ (bez organizacji wyspecjalizowanych) liczy ok. 32 tys. osób, w tym ok. 14 tys. zatrudnionych w siedzibie ONZ w Nowym Jorku. W jego skład wchodzi obecnie 185 państw, bez Watykanu, Szwajcarii i Nowej Jugosławii
Siły zbrojne
Złożone są z kontyngentów wojskowych państw członkowskich. Każde państwo zobowiązane jest do wystawienia takiego kontyngentu na żądanie ONZ, włącznie z prawem przemarszu. O sposobie użycia tych sił decyduje Rada Bezpieczeństwa.
Polska w ONZ
Kartę NZ podpisał w imieniu Polski minister spraw zagranicznych Wincenty Rzymowski 16 X 1945 roku.
Polska udzielała się szczególnie w kwestiach rozbrojenia poruszanych przez ONZ
- 14 II 1958 roku przedstawiono na Zgromadzeniu plan strefy bezatomowej na terenie dwóch państw niemieckich, Polski i Czechosłowacji – tzw. Plan Adama Rapackiego (MSZ)
§ nie został przyjęty, stał się jednak podstawą kolejnych stref bezatomowych w różnych częściach świata
- w 1964 roku przedstawiono na Zgromadzeniu Plan Gomułki, który dotyczył zamrożenia zbrojeń nuklearnych na obszarze wymienionej strefy
Karta NZ nie określa konkretnych procedur wystąpienia z ONZ, wystąpienie takie jest więc możliwe na mocy jednostronnej deklaracji.
- Jak dotąd z ONZ wystąpiło tylko jedno państwo - Indonezja w 1965 roku, powróciła jednak do Organizacji już rok później.
- Za uporczywe łamanie zasad Karty NZ państwo członkowskie może być usunięte z ONZ przez Zgromadzenie Ogólne na wniosek Rady Bezpieczeństwa.
o Taka sytuacja nie miała dotąd miejsca,
o choć dyskutowano nad wykluczeniem RPA za stosowanie apartheidu.
- Istnieje też procedura zawieszenia w prawach członka, podejmowana przez Zgromadzenie Ogólne na wniosek Rady Bezpieczeństwa (w obu przypadkach większością 2/3 głosów)
...
dominikkozar11