Rzym.doc

I. Początki Rzymu

1. Nie wiadomo do końca kiedy powstał Rzym, wysunięto kilka dat mogących być jego prawdopodobnym początkiem (814, 748) . Najpowszechniej używanym jest rok 754/3 p. n. e., wysunięty przez Terencjusza Warrona. Wtedy to na pograniczu etrusko-latynowskim nad rzeką Tybrem powstało miasto Roma (Rzym), wybudowane na jednym z siedmiu wzgórz. Badania archeologiczne potwierdziły że na tych terenach w rzeczywistości istniały osady, natomiast od X w. p. n. e. - skupiska miejskie.

Założycielem i pierwszym królem Rzymu był ROMULUS. Rzymski mit czynił go potomkiem ENEASZA – wodza trojańskiego, który po zdobyciu Troi przez Greków schronił się w Italii, gdzie poślubił córkę króla Lacjum Latynusa – LAWINIĘ i założył miasto LAWINIUM nazwane od imienia swojej żony.

Potomkami Eneasza byli NUMITOR i AMULIUSZ. Bracia rządzili razem miastem ALBA LONGĄ, jednak doszło między nimi do konfliktu w wyniku czego Amuliusz odsunął od władzy starszego Numitora. Zmusił także córkę swojego brata Rea Sylwie, aby została westalką (kapłanka, która ślubowała czystość) i tym samym nigdy nie urodziła dzieci. Rea Sylwia jednak zaszła w ciąże za sprawą Marsa (boga wojny) i urodziła bliźniaki: Remusa i Romulusa. Amuliusz nakazał włożyć je do koszyka i puścić z biegiem Tybru. Koszyk z niemowlętami nie utonął, a osiadł na brzegu, gdzie dzieci znalazła wilczyca. Wykarmiła je własnym mlekiem, a gdy chłopcy dorośli powrócili do Alba Longa, gdzie usunęli z tronu Amuliusza i oddali go z powrotem w ręce swego dziadka Numitora. Następnie przystąpili do budowy miasta. Według tradycji, wspólnoto Rzymian powstała w wyniku jednorazowego aktu założenia. Romulus przeprowadził pierwsze AUSPICJE, czyli spytał Jowisza, czy może danego dnia określić przestrzeń miasta. Gdy zaobserwował znaki bożej przychylności, wyorał granice Rzymu. Przy dokonywaniu tej świętej czynności Romulus zabił Remusa, ponieważ ten zbezcześcił wyoraną bruzdę graniczną.

2. Republika Rzymska

Początkowo Rzym był monarchią, którą rządziło kolejno 7 władców (4 legendarnych i 3 historycznych).

Władcy legendarni:

-          Romulus

-          NUMA POMPILUS

-          TULLUS HOSTILIUS

-          ANKUS MARCIUSZ

Władcy historyczni

-          TARKWINIUSZ STARY

-          SERWIUSZ TULLIUSZ

-          TALKINIUSZ PYSZNY

W 509 r. p. n. e. wypędzono ostatniego króla i Rzym stał się republiką. W rzeczywistości republika rzymska powstawała ewolucyjnie w wyniku ścierania się za sobą patrycjuszy i plebejuszy.

Powstawały wówczas nowe zarządzenia i prawa:

-          494 r. p. n. e. – plebejusze mogli urządzać zgromadzenia

-          451 – 449 r. p. n. e. – prawo 12 tablic (Kodeks ten przedstawiał stosunki społeczne w ówczesnym państwie rzymskim i był spisem prawa zwyczajowego.  Obejmował prawo cywilne, karne, państwowe, sakralne i procesowe)

-          445 r. p. n. e. – zniesienie zakazu zawierania małżeństw między patrycjuszami, a plebejuszami

-          289 r. p. n. e. – Lex Hortensia (rozszerzyła obowiązywanie uchwał plebsu na patrycjuszy, którzy dotąd nie uznawali ich za wiążące. Na mocy lex Hortensia zrównano więc formalnie plebiscita i leges -ustawy)

Lud rzymski mógł wypowiadać się na:

-          COMITA CURIATA

-          COMITA CENTRORIATA

-          COMITA TRIBUTA

-          CONCILIA PLEBIS

Cechy urzędów: kolegialność, jednoroczność.

Elementy republiki w Rzymie:

-          KONSULOWIE(2) - sprawowali najwyższą władze w państwie, z czasem zaczęli zarządzać wojskiem i pełnić rolę sędziów (1 rok wybierani na zgromadzeniu obywatelskim, zwane KOMICJAMI CENTURIALNYMI)

-          PRETORZY – pilnowali porządku w państwie, pełnili funkcję sądownicze.

-          CRNZUROWIE – prowadzili spisy majątkowe

-          EDYLOWIE – zajmowali się zaopatrzeniem miasta, organizowali Igrzyska na własny koszt

-          TRYBUNI – przedstawiciele plebejuszy, posiadali prawo retra

-          KWESTORZY – wspierali konsulów w kwestiach finansowych

-          DYKTATOR – dowódca wojsk wybierany w sytuacjach kryzysowych (1–6 miesięcy)

.

3. Italia i jej mieszkańcy

ITALIA – obejmowała półwysep Apeniński bez Niziny Nadpadańskiej. Miała korzystne położenie w centrum Morza Śródziemnego z naturalnym przedłużeniem w stronę Afryki (Sycylia). Na półwyspie Apenińskim mało było złóż naturalnych, Na Elbie i w Etrurii wydobywano rudy żelaza, oprócz tego wiele było glinki i marmuru. W odróżnieniu od Grecji w Itali panowały korzystne warunki do uprawy rolnictwa, najżyźniejsze gleby znajdowały się w KAMPANI (campus zn. pole).

Pierwsza ludność zamieszkująca tereny dzisiejszych Włoch była pochodzenia nieindoeuropejskiego.

W II tys. p. n. e. pojawiły się ludy indoeuropejskie.

+ ITALIKOWIE – najliczniejsze z tych plemion, Italikowie tworzyli grupy zróżnicowane pod względem językowym i kulturowym. Dzielili się na dwie grupy językowe:

-          UMBRYJSKO-SABIŃSKA

-          LATYNOSKO-FALISKA

+ LATYNOWIE – cywilizacja indoeuropejska, blisko spokrewniona z Italikami

+ ETRUSKOWIE – w drugiej połowie VIII w. p. n. e. stanowili elitę kulturalną i polityczną Italii. Posługiwali się językiem nieindoeuropejskim. Niewiadomo do końca skąd pochodzili, niektórzy badacze uważają, że Etruskowie byli AUTOCHTONAMI(rdzenna ludność), którzy przeżyli napływ INDOEUROPEJCZYKÓW na Półwysep Apeniński. Równie prawdopodobna jest hipoteza, że Etruskowie przybyli w X w. p. n. e. do Itali z basenu Morza Egejskiego, przywożąc ze sobą znajomość instytucji miasta, umiejętność wytopu i obróbki żelaza oraz uprawy winnej latorośli. Nie da się wykluczyć, że cywilizacja ta była wspólnym dorobkiem kilku ludów różnego pochodzenia.

4. Armia rzymska

Do końca II w. p. n. e. miała charakter obywatelsko-chłopski. Należeli do niej mężczyźni od 17 do 46 roku życia, pochodzący z 5 pierwszych klas społecznych, czyli mających 11 tys. asów dochodów. W armii panowały bardzo surowe zwyczaje, żelazna dyscyplina. Za wycofanie się z pola bitwy groziła DECYMACJA (dziesiątkowanie), czyli kara śmierci dla co dziesiątego żołnierza. W trakcie postojów budowane były obozy warowne w kształcie prostokącie.

Armia dzieliła się (do wojen Punickich) na legiony. W każdym legionie znajdowało się 4,5 tys. żołnierzy:

-          3 tys. ciężkozbrojnej piechoty

-          1 200 lekkozbrojnej piechoty

-          300 jeźdźców

MANIPUŁ – najmniejsza jednostka taktyczna w każdym legionie było 30 manipułów.

Od II w. p. n. e. za sprawą reform Galiusza Mariusza, armia stała się zawodowa. Siły zbrojne składały się z armii lądowej oraz floty zwanej clasis.

Naczelne dowództwo nad armią sprawowali konsulowie

II. Rozwój terytorialny Imperium Rzymskiego

1. Etapy rozwoju terytorium Państwa Rzymskiego.

Terytorium rzymskie ulegało ciągłemu powiększeniu

ETAPY ROZWOJU TERYTORIALNEGO:

1 - Do wojen Punickich.

Od  V w. p. n. e. Rzym toczył wojny z Wolskami i Ekwami

Od IV w. p. n. e. z Galami celtyckimi, którzy w 386 r. p. n. e. zajęli na krótko sam Rzym, z Hatynami (340-338), z Samitami (3 wojny: 323-341; 326-304; 298-290)

W IV w. p. n. e. Rzym podporządkował sobie Związek Latyński i przyłączył do swojego terytorium znaczną część Lacjum. W 396 r. p. n. e. zajęli pierwsze miasto Weję. Po tym sukcesie celem Rzymian stał się podbój całej Italii. W pierwszej połowie III w. p. n. e. po długim okresie wojen z Italikami, Rzym zapanował nad całym półwyspem Apenińskim.

Południowa Italia – Rzymowi opierała się najbogatsze miasto TAREN, pomocy udzielił mu król Epiru PYRRUS.

Wojny z Tarentem 280-275 r. p. n. e.

280 r. p. n. e. - bitwa pod HERAKLEĄ – zwycięstwo Pyrrusa

270 r. p. n. e. – bitwa pod AUSCULUM - zwycięstwo Pyrrusa

275 r. p. n. e. – bitwa pod BENERENTEM – zwycięstwo Rzymu

Pyrrus po klęsce opuścił Italie. Tarent bronił się jeszcze 3 lata do 172 r. p. n. e.

2 - Od wojen Punickich do I w. p. n. e. Całkowity podbój Italii nastąpił w 264 r. p.n.e., gdy opanowane zostało ostatnie miasto etruskie – Volsinii. Podbite państwa musiały oddać Rzymowi część swych ziem i wejść z nim w przymusowy sojusz. Rzymianie stali się panami zachodniej części basenu Morza Śródziemnego, do końca I w. p. n. e. podbili także hellenistyczny Wschód.

Podbój Morza Śrudziemnego:

WSCHÓD – Wojny Macedońskie

ZACHÓD - Wojny Punickie (między Rzymem, a Kartaginą)

3 – Od I w. p. n. e. Rzymianie podbijali Europę – Galia, Brytania, Tracja (Bułgaria), Dacja (Rumunia) oraz Bliski Wschód w 30 r p. n. e. – Egipt i tereny do Eufratu

Nastąpił podbój Północnej i Środkowej Italii.

2. Wojny Punickie

Konflikt Rzymu z Kartaginą wynikał przede wszystkim z ekspansji Rzymian w basenie Morza Śródziemnego. W okresie podbojów Italii nastąpił rozwój handlu i rzemiosła, a kupcy rzymscy nawiązali kontakty handlowe z różnymi krajami. Doprowadziło to do rywalizacji z Kartaginą, republiką kupiecką, potęgą handlową i morską. Kartagina rozrosła się w potężne państwo obejmujące Afrykę północną, półwysep Iberyjski, Tyr, Sardynie, Korsykę, Sycylie. Zainteresowanie Rzymu Sycylią doprowadziło do otwartego konfliktu.

264 – 241 r. p. n. e.

218 – 201 r. p. n. e.

149 – 146 r. p. n. e.

Pierwsza wojna Punicka (264-241 r. p. n. e.) Rzymianie wylądowali na Sycylii, ale Kartagińczycy dowodzeni przez HAMILKARA BARKASA stawiali zacięty opór. Państwo rzymskie rozbudowało flotę.

260 r. p. n. e. – bitwa pod MYLAE

256 r. p. n. e. – bitwa u przylądka EKONOMOS

242 r. p. n. e. – bitwa u wysp EGACKICH

241 r. p. n. e. – pokój, Kartagina zrzekła się Sycylii i ostała zobowiązana do zapłacenia KONTRYBUCJI, czyli 3200 talentów w ciągu 3 lat.

Korzystając z osłabienia przeciwnika Rzymianie przejęli w 238 r. p. n. e. Korsykę i Sardynię.

Druga wojna Punicka (218-201 r. p. n. e.) Po pierwszej wojnie Punickiej, Kartagina zaczęła szukać nowych obszarów do zasiedlenia (do rzeki Iberus), ich stolicą została Nowa Kartagina. Rzym zaniepokoił się punickimi podbojami i zawarł sojusz z miastami Iberyjskimi. Wkrótce doszło do konfliktu, którego głównym powodem była chęć poszerzania wpływów przez oraz antagonizm.

219 r. p. n. e. – syn HAMILKARA HANNIBAL, wychowany w nienawiści do Rzymian, zdobył sprzymieżone z Rzymianami miasto SAGUNT, co było bezpośrednią przyczyną wybuchu drugiej wojny Punickiej. Hannibal postanowił uprzedzić rzymski atak i sam na czele armii przeszedł przez Pireneje i wkroczył do Italii (218 r. p. n. e.)

218 r. p. n. e. – bitwa pod TREBIĄ – zwycięstwo Hannibala

217 r. p. n. e. - bitwa około jeziora TRAZMEŃSKIEGO – zwycięstwo Hannibala

216 r. p. n. e. – bitwa pod KANNAMI – zwycięstwo Hannibala (90 tys. Rz; 46 tys. K)

Mimo zwycięstw Hannibal nie zdecydował się zaatakować Rzymu, ponieważ:

-          nie posiada machin oblężniczych

-          po stronie Rzymu opowiedziały się prowincję

Rzymianie zmienili taktykę, stosując walki podjazdowe, unikając potyczek na otwartym polu.

209 r. p. n. e. – zaatakowali Nową Kartaginę

207 r. p. n. e. – pokonali nad rzeką METAURUS brata Hannibala HAZDRUBALA 

204 r. p. n. e. – rozpoczęli podboje w Afryce, Hannibal został odwołany z Italii

202 r. p. n. e. – bitwa pod ZAMĄ, Rzymianami dowodził PUBLIUSZ KORNELIUSZ SCYPION (AFRYKAŃSKI), który pokonał Hannibala.

201 r. p. n. e. – został zawarty pokój. Nastąpił kres potęgi Kartaginy, musiała ona:

-          zapłacić KONTRYBUCJĘ w wysokości 10 tys. talentów

-          oddać całą swoją flotę z wyjątkiem okrętów wartowniczych

-          zobowiązać się do tego, że nie będzie prowadziła wojen bez porozumienia z Rzymem

Trzecia wojna Punicka 149-146 r. p. n. e. Pretekstem do rozpoczęcia wojny, było złamanie przez Kartaginę postanowień pokoju, mianowicie rozpoczęła wojnę z królem LUMIDI MASYNIASSEM. Trzecia wojna Punicka zakończyła się zwycięstwem Rzymu. Kartagina została zdobyta, zrównana z ziemią i posypana solą, aby już nigdy się nie odrodziła, ludność wzięto do niewoli.

3. Inne wojny Rzymu

Wojny Macedońskie:

215-205 r. p. n. e.

200-196 r. p. n. e.

171-167 r. p. n. e.

Rozstrzygająca bitwa rozegrała się pod DYDNĄ w 168 r. p. n. e.

148 r. p. n. e. – ujarzmienie Macedonii

146 r. p. n. e. – podporządkowanie sobie Grecji, która stała się od tego czasu prowincją rzymską tzw. ACHAJA

133 r. p. n. e. – zdobycie Pergamonu

182-188 r. p. n. e. – pokonanie Syrii

Podbój Galii przez Cezara

58-51 r. p. n. e. – zdobycie Galii zaalpejskiej

52 r. p. n. e. – ostatnie powstanie Galów pod wodzą Wercyngetoryks

43 r. p. n. e. – podbicie Wielkiej Brytanii Południowej przez Klaudiusza

Rzymowi nie udało się jednak przekroczyć Renu w 9 r. n. e. doszło do bitwy w Lesie TEUTOBURSKIM między plemionami germańskimi, a legionami rzymskimi pod wodzą PUBLIUSZA KWINKTYLIUSZA WARUSA, zakończonej porażką Rzymu.

I w. n. e. zdobycie Tracji i Dacji przez TRAJANA (98 – 127 r. n. e.)

31 r. p. n. e. bitwa morska pod AKCJUM, zwycięstwo Oktawiana Augusta nad Markiem Antoniuszem i Kleopatrą, samobójstwo Antoniusza, w 30 r. Kleopatry, Egipt stał się prowincją rzymską.

Rzym zdobył także Armenie i Mezopotamie w tym Babilon, w u szczytu potęgi terytorialnej Imperium obejmowało obszar 3,5 mln km2, jego granice (LIMES) opierały się na Eufradzie, Dunaju i Renie.