RENESANS.doc

RENESANS (odrodzenie), okres w rozwoju kultury europejskiej XIV – XVI w. charakteryzujący się, w opozycji światopoglądu średniowiecznego, nasileniem tendencji humanistycznych i laickich, twórczym nawrotem do kultury antycznej, rozwojem myśli racjonalistycznej, przyrodoznawczej, technicznej, rozkwitem nauki, sztuki literatury i muzyki; kolebką kultury odrodzenia były Włochy, gdzie osiągnęła ona (zwł. w sztuce)  najpełniejszy rozkwit.

Rzeźbę stylu renesansowego można podzielić na architektoniczną i wolno stojącą. Ściśle związana z architekturą była rzeźba nagrobna i reliefowa dekoracja w kamieniu zdobiącą fasady, wnętrza, głowice kolumn i portale. Występują tu dwa typy nagrobków: zmarły przedstawiony jakby w spokojnym śnie i inny układ, kiedy głowa wsparta jest na ręce, a jedna noga ugięta w kolanie. Innym typem  rzeźby są pomniki. Donatello i Verrocchio zaprojektowali posągi konne dowódców wojsk najemnych, nawiązując w nich do form antycznego rzymskiego pomnika Marka Antoniusza. Ulubionymi tematami dzieł religijnych są Madonny i postać biblijnego bohatera, Dawida. Oprócz tematyki religijnej, po raz pierwszy od czasów starożytnych pojawił się portret w formie popiersia. Dzięki zainteresowaniu sztuką antyczną rozpowszechniła się tematyka mitologiczna. Były to postacie bogów, nimfy, amorki. Wzniesiono również akt w rzeźbie – naga postać ludzka występowała w scenach religijnych i mitologicznych. Dzieła renesansowe wykonywano w marmurze, kamieniu i brązie, a także w glinie z domieszką wapnia. Decydujące znaczenie dla problematyki dzieł rzeźbiarskich miała inspiracja antykiem, humanizm i natura. Piękno ciała o doskonałych proporcjach, miękkość modelunku, świetnie zauważony ruch, wyczucie „ducha” antyku – to cechy rzeźby renesansowej. Przeważają w niej kompozycje zrównoważone, klasyczne, dające wrażenie spokoju i harmonii. Żaden element nie dominuje nad pozostałymi, kompozycję cechuje umiar i szlachetność.

Wiek artystów. W epoce odrodzenia tworzyło wielu wspaniałych artystów. Jednym z najwybitniejszych był Leonardo da Vinci. Trudno doszukać się w historii ludzkości drugiego równie wszechstronnego umysłu. Był genialnym malarzem (Ostatnia wieczerza, Mona Liza), badaczem przyrody, anatomem studiującym ludzkie ciało i genialnym konstruktorem – pomysłodawca takich urządzeń, jak helikopter, spadochron czy łódź podwodna. Uważał, że u podstaw ludzkiego poznania leży matematyka: „Żadne badanie ludzkie nie może zwać się prawdziwą nauką, jeżeli nie daje się objaśnić za pomocą matematyki”. Leonardo jest zaliczany do grona „trzech tytanów”, czyli największych twórców odrodzenia. Dwaj pozostali to Michał Anioł – twórca kopuły Bazyliki św. Piotra, fresków w Kaplicy Sykstyńskiej i znanych rzeźb (Pieta, Mojżesz, Dawid) oraz Rafael Santi – niezwykle uzdolniony malarz i architekt, autor cyklu Madonn. Powrót do wzorów antycznych widoczny był w architekturze renesansowej. Budowle  wznoszono, inspirując się regułami stworzonymi przez starożytnych Greków i Rzymian. Do wybitnych architektów epoki renesansu należał Filippo Brunelleschi[1], o którym jeden z ówcześnie żyjących humanistów, pisał: „błogosławię duszę Filippa di ser Brunelesco, (...) który wskrzesił w naszym mieście, Florencji, ten stary sposób budowania, zarówno przy wznoszeniu kościołów, jak w budownictwie publicznym i prywatnym.” Za przykładem starożytnych budowniczych stosowano antyczne porządki architektoniczne i motywy dekoracyjne. Budowle sakralne często wznoszono na planie prostokąta lub kwadratu i wieńczono kopułami.

Nowe poglądy na świat i życie człowieka, które pojawiły się w Europie, zdobywały sobie w XV w. coraz więcej zwolenników. Znalazły one odbicie w literaturze. Wiele utworów literackich tego okresu opisuje życie ludzi, ich troski i radości. Ponieważ w języku łacińskim słowo „ludzki” brzmi humanus, pisarzy głoszących takie myśli nazywano humanistami. Ale humanistami nazywano nie tylko pisarzy. Byli wśród nich także uczeni i architekci, rzeźbiarze i malarze. Wszystkich łączyła jedna wspólna cena: zainteresowanie człowiekiem i jego sprawami. Uczeni przeciwstawiali się poglądom wspieranym przez autorytet Kościoła. Krytykowali panujące w poprzednich wiekach niezgodne z nauką wyobrażenia o powstaniu świata i o historii Ziemi. Marzyli o opanowaniu sił przyrody, aby życie ludzkie uczynić łatwiejszym i wygodniejszym. W celu wytłumaczenia niektórych spraw sięgnęli do zapomnianych od lat dzieł filozofów i uczonych starożytnej Grecji i Rzymu. Także i artyści włoscy szukali wzorów dla swych dzieł w sztuce starożytnych Greków i Rzymian. Malarze i rzeźbiarze z zamiłowaniem odtwarzali piękno ciała ludzkiego. Architekci, oprócz świątyń, budowali ozdobne kamienice i pałace. Wzorowane one były często na budowlach starożytnych. We Włoszech nastąpił ogromny rozwój nauki, literatury i sztuki. Ponieważ wzorem dla pisarzy, a zwłaszcza dla malarzy i rzeźbiarzy, były zabytki piśmiennictwa, kultury i sztuki z czasów starożytnych, okres ten obejmujący wiek XV i XVI nazywamy okresem Odrodzenia lub Renesansu. W okresie Odrodzenia zwalczano panujące w poprzednich wiekach przekonanie, że celem życia człowieka jest osiągniecie szczęścia wiecznego przez ubóstwo i pobożność. Humaniści głosili radość życia i umiłowanie ziemskiego piękna. Te nowe oglądy przenikały szybko do innych krajów europejskich. Ale chociaż wszędzie czerpano wzory z Włoch, to jednak w każdym z tych krajów kultura Odrodzenia miała odrębny charakter. Znalazło to swój wyraz w rozwoju piśmiennictwa w językach narodowych.