dobre.doc

ADsorpcja- proces wiązania się cząsteczek/atomów/jonów na powierzchni lub granicy faz fizycznych, powodujący lokalne zmiany stężenia.Substancja gromadząca się na powierzchni to adsorbat, substancja przyjmująca to adsorbent.

ADsorbent- to ciało, na powierzchni którego zachodzi proces polegający na powierzchniowym wiązaniu cząsteczek płynu (cieczy lub gazu) przez cząsteczki ciała stałego (węgiel aktywny, żel krzemionkowy, aktywny tlenek glinu)
ABsorpcja- proces wnikania jednej substancji (cząsteczek, atomów lub jonów) do innej substancji tworzącej dowolną fazę ciągłą (gazu, cieczy, ciała stałego itp.). Jest wykorzystywana w oczyszczaniu gazów, roztworów i chromatografii.

ABsorbent- ciało stałe lub ciecz, objętościowo pochłaniające absorbat(gaz lub ciecz) np. wodorotlenek wapnia, pallad.

ABsorbat- składnik gazowy (ciecz) pochłaniany przez ciecz lub ciało stałe w procesie absorpcji.

Wymiana jonowa- proces wymiany ruchliwych jonów na inne jony tego samego znaku zachodzący na jonicie.
Jonit- substancja służąca do przeprowadzania wymiany jonowej. Przepuszczenie przez warstwę jonitu mieszaniny lub roztworu powoduje wzbogacenie o określony jon lub pozbycie się jonu.TYPY: kationowe wymieniają z roztworem kationy; anionowe wymieniają z roztworem aniony; amfoteryczne zawierają zarówno grupy kwasowe i zasadowe mogą być również używane mieszaniny różnych jonitów.

Dyfuzja- rozprzestrzenianie się cząstek substancji rozpuszczonej pod wpływem tendencji do wyrównywania stężeń w roztworze.
Osmoza- dyfuzyjny przepływ cząsteczek rozpuszczalnika przez błonę półprzepuszczalną z roztworu mniej stężonego do bardziej stężonego. Błona rozdzielająca roztwory musi mieć inną przepuszczalność dla rozpuszczalnika i inną dla substancji rozpuszczonej.
Odwrócona osmoza- wymuszona dyfuzja rozpuszczalnika przez błonę półprzepuszczalną rozdzielającą dwa roztwory o różnym stężeniu. W przeciwieństwie do osmozy spontanicznej, odwrócona osmoza zachodzi od roztworu o wyższym stężeniu substancji rozpuszczonej do roztworu o stężeniu niższym, czyli prowadzi do zwiększenia różnicy stężeń obu roztworów.(metoda odsalania wody morskiej)
Niskociśnieniowa odwrócona osmoza jest także nazywana Ultrafiltracja(UF)- metodą ta są zatrzymywane substancje niejonowe. Separacja polega na fizycznym odsiewaniu, a sprawność procesu zależy od porowatości membran i wielkości cząstek substancji rozpuszczonej.
Elektrodializa(ED)- siła napędową w tym procesie jest różnica potencjału elektrycznego po obu stronach membrany, przez która transportowane są jony z roztworu o stężeniu mniejszym do roztworu o stężeniu większym.
Surfaktanty- substancje powierzchniowo czynne, mają zdolność tworzenia miceli. W niskim stężeniu w danym układzie, mają właściwość adsorbowania się na granicy faz układu, zmieniając ich swobodną energię (minimalną ilością pracy wymaganej do stworzenia granicy faz). Ułatwiają zwilżalność i mieszalność dwóch cieczy. Dzielą się na: niejonowe, anionowe, kationowe i amfoteryczne.
Micele- występujące w trwałych emulsjach cząsteczki substancji o właściwościach amfifilowych. Mają wydłużony kształt, którego jeden koniec ma właściwości polarne, drugi niepolarne. Na granicy micel i rozpuszczalnika zachodzi solwatacja.

Ekstrakcja- przechodzenie substancji rozpuszczonej w jednym rozpuszczalniku do drugiego rozpuszczalnika, niemieszającego się z tym pierwszym. Konieczne jest wymieszanie cząsteczkowe. Siłą napędową ekstrakcji jest różnica między potencjałami termodynamicznymi układu przed i po procesie wymiany masy.

Solwatacja- otaczanie się cząsteczek/jonów substancji rozpuszczonej przez cząsteczki rozpuszczalnika. W roztworach wodnych to hydratacja.

Układy dyspersyjne (koloidy)- niejednorodna mieszanina, tworząca układ dwóch substancji, w którym jedna z substancji jest (dyspergująca) rozproszona w drugiej (zdyspergowanej). Wielkość cząsteczek rozproszonych 1-500nm. koloid liofilowy, cząstki fazy rozproszonej oddziałują z cząsteczkami rozpuszczalnika (ulegają solwatacji). koloid liofobowy, cząstki fazy rozproszonej nie oddziałują z cząsteczkami rozpuszczalnika (nie ulegają solwatacji).

Piana- liozol, mieszanina, w której ośrodkiem rozpraszającym jest ciecz a fazą rozproszoną gaz. Powstawaniu piany sprzyja obecność substancji powierzchniowo czynnych (poroforów), zmniejszających w cieczy jej napięcie powierzchniowe a zwiększają lepkość.

Emulsja- liozol, niejednorodna mieszanina dwóch substancji (cieczy polarnej i niepolarnej), z których przynajmniej jedna jest cieczą i w której występują micele. szczególny przypadek układu koloidalnego, termodynamicznie nietrwały.

Dym- układ koloidalny, gazozol (aerozol stały), ośrodkiem rozpraszającym jest gaz, cząstki rozproszone są cząstkami stałymi. Zawiesina bardzo drobnych cząstek stałych w gazie.

Mgła- układ koloidalny, gazozol (aerozol ciekły), w którym ośrodkiem rozpraszającym jest gaz, a cząstki rozproszone są cząstkami ciekłymi. Zawiesina bardzo drobnych cząstek ciekłych w gazie.

Zol- układ koloidalny w postaci cząstek koloidalnych rozproszonych w cieczy lub gazie. Zole, których cząstki koloidalne są rozproszone w gazie, nazywane są gazozolami, natomiast gdy są rozproszone w cieczy, nazywane są czasami liozolami.

Żel- zole, z ośrodkiem rozpraszającym w postaci cieczy, których cząstki koloidalne są tak blisko siebie, że układ zachowuje stabilność kształtu. układ o wyglądzie zbliżonym do ciała stałego, często miękkie i elastyczne.
Koagulacja- łączenie się cząstek fazy rozproszonej koloidu w większe agregaty tworzące fazę ciągłą o nieregularnej strukturze. Istnieje koagulacja odwracalna (peptyzacja) i nieodwracalna (denaturacja), a także spontaniczna i wymuszona. Może następować zjawisko żelowania. Koagulację wywołują: dodatek elektrolitu, koloidu o ładunku przeciwnym, naświetlaniem, ogrzewanie.

Metody otrzymywania koloidów:
Dyspersyjne- rozdrabnianie do wielkości cząstek koloidalnych: mechaniczne, działanie ultradźwięku, promieniowania, metody chemiczne, peptyzacja. Kondensacyjne- łączenie cząstek/jonów w zespoły: strącanie, hydroliza AlCl3, reakcje redox, polimeryzacja.

Peptyzacja- wprowadzenie żelu do czystego rozpuszczalnika i ponowne przejście w zol. Odwrotne koagulacja.
Azeotrop- mieszanina homogeniczna, która ma stały skład ilościowy i stałą temperaturę wrzenia, której nie da się rozdzielić na czyste składniki przez destylację (np.spirytus).
Zeotrop- roztwór, dla którego w całym zakresie stężeń skład pary pozostającej w równowadze z cieczą różni się od składu cieczy zwiększoną zawartością składnika bardziej lotnego.
Katalizator- substancja chemiczna, która dodana do układu, przyspiesza tempo reakcji chemicznej. Jeśli katalizator zużyje się podczas reakcji,nazywany jest wtedy inicjatorem stężenia.
Alotropia- zjawisko występowania, różnych odmian tego samego pierwiastka, różniących się właściwościami. Odmiany alotropowe pierwiastka mogą różnić się między sobą budową kryształów lub liczbą atomów w cząsteczce.
Węgiel aktywowany- substancja składająca się głównie z węgla pierwiastkowego w formie bezpostaciowej (sadza), częściowo w postaci drobnokrystalicznego grafitu. Bardzo duża powierzchnia w przeliczeniu na jednostkę masy-doskonały adsorbentem wielu związków chemicznych.

Polimery- związki o budowie łańcuchowej których cząsteczki są zbudowane z połączonych ze sobą powtarzających się  elementów (merów). Powstają w reakcjach łączenia ze sobą pojedynczych cząsteczek prostych związków (monomerów) w długie łańcuchy. Ciała stałe, o różnej wytrzymałości i właśc.

Polimeryzacja – łącznie się monomerów w łańcuch (polimer), któremu towarzyszy powstanie produktów ubocznych. wzrost stopnia polimeryzacji nie jest bezpośrednio zależny od postępu reakcji.

Polikondensacja- rodzaj polimeryzacji, charakteryzuje się stopniowym wzrostem stopnia polimeryzacji w trakcie jej postępu. powstają proste produkty uboczne (woda).

Sieciowanie- poprawia właściwości użytkowe polimerów (z wielokrotnymi wiązaniami) przez ogrzewanie z odpowiednimi związkami (utwardzaczami), co powoduje powstanie jednej gigantycznej cząsteczki.

Rodniki- atomy/cząsteczki z niesparowanym elektronem.

Kongener- substancje o tej samej strukturze (rdzeń) cząsteczki, rożna ilość i rozmieszczenie podstawników.

Izomeria- zjawisko istnienia różnic w budowie/właściwościach cząsteczek o takim samym składzie atomowym.
Izomeria łańcuchowa- występowanie cząsteczek w formie łańcuchów prostych i rozgałęzionych.

Szybkość reakcji- zależy od stężenia substratów, temperatury, katalizatorów, światła, stanu i wielkości powierzchni granicznych oraz ciśnienia dla gazów. Przy wzroście temperatury rośnie częstość zderzeń cząsteczek oraz stała szybkości reakcji, o czym mówi reguła Van Hoffa.

Napięcie powierzchniowe- siła styczna do powierzchni N/m, praca potrzebna do zwiększenia pow. cieczy o jednostkę J/m3

Elektroda- przewodnik metaliczny zanurzony w przewodniku jonowym. Wyróżniamy I i II rodzaju. E = E0 + RT / nF lnQm

Elektroda wodorowa- blaszka platynowa pokryta czernią platynową, zanurzona do roztworu jonów wodorowych  i opłukiwana gazowym wodorem. Standardowy potencjał elektrody wodorowej przyjęto umownie za równy 0.

Ogniwa galwaniczne- układ zawierający dwie płyty z rożnych metali zanurzone w roztworze elektolitu stanowiący źródło prądu elektrycznego. reakcje oksydacyjno-redukcyjne są stosowane do wytworzenia prądu elektrycznego.
EDTA- kwas wersenowy, organiczny związek chemiczny, z grupy amin. szeroko stosowany czynnik kompleksujący wiele kationów metali.
WWA- wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne. Produkty niepełnego spalania (smoła, sadza, spaliny)
PCDD/F- polichlorowane dibenzodioksyny/dibenzofurany; trwałe organiczne zanieczyszczenia.
PCB- polichlorowane bifenyle, bardzo trwałe związki, niepalne, nie ulegaja rozpadowi w podwyższonych temp, dobre dielektryki; stosowane w transformatorach wysokiego napięcia, dodatki do farb.
HCB- heksachlorobenzen, środek grzybobójczy, półprodukt w syntezie organicznej i środek do impregnacji drewna.
DDT- dichlorodifenylotrichloroetan, środek owadobójczy.
POP- trwałe organiczne zanieczyszczenia: aldrin, chlordane, dieldrin, endrin, heptachlor, mirex, toksafen; PCB, HCB, DDT.
Efekt Tyndalla- zjawisko fizyczne polegające na rozpraszaniu światła przez koloid z wytworzeniem charakterystycznego stożka świetlnego. Jeżeli przez roztwór koloidalny przepuści się wiązkę światła, to wskutek uginania się promieni na cząstkach fazy rozproszonej, światło staje się widoczne w postaci tzw. stożka Tyndalla.
Prawo podziału Nernsta- określa sposób, w jaki dowolna substancja chemiczna ulega podziałowi pomiędzy dwie oddzielone od siebie, ale pozostające w kontakcie fazy objętościowe.
Prawo Henry’ego- rozpuszczalność gazu w cieczy rośnie proporcjonalnie do ciśnienia gazu będącego w kontakcie z cieczą. C = k • P
Reguła przekory La Chateliera-Brauna- układ, na który działa jakiś bodziec, odpowiada w taki sposób aby przeciwdziałać bodźcowi. Reguła przekory dotyczy układów w stanie równowagi, na które działa czynnik zewnętrzny. W postaci ilościowej reguła ta jest wyrażona przez prawo działania mas.
Prawo Guldberga i Waagego (działania mas)- szybkość reakcji chemicznej jest proporcjonalna do efektywnego stężenia wszystkich uczestniczących w niej reagentów.
Prawo rozcieńczeń Ostwalda- przybliżona zależność stopnia dysocjacji słabego elektrolitu od jego stężenia
Prawa Raoulta: Względne obniżenie prężności pary nad roztworem jest proporcjonalne do stężenia molowego substancji rozpuszczonej: ∆p = p0 • X0. Podwyższenie temperatury wrzenia roztworu jest proporcjonalne do stężenia: ∆Tw = KE • c. Obniżenie temperatury krzepnięcia roztworu jest proporcjonalne do stężenia: ∆Tk = KK • c.
Odchylenia: Dodatnie- siły oddziaływania między różnymi cząsteczkami są mniejsze niż siły między tymi samymi. Ujemne - występuje w roztworach, przy hydratacji jonów, oba składniki zatrzymują się wzajemnie w fazie ciekłej.
Dlaczego nie można uzyskać 100% etanolu na drodze destylacji. Mieszanka etanolu z woda jest popularnie nazywana spirytusem jest to mieszanina azeotropowa i dlatego nie można uzyskać przez proste destylacje etanolu 100% (absolutny) Bezwodny etanol jest silnie higroskopijny,  pochłaniając wodę z powietrza przechodzi w 95,6% etanolu.
W jaki sposób i dlaczego szybkość reakcji zależy do temperatury. Zwiększenie temp. powoduje zwiększenie szybkości reakcji. Częstość zderzeń cząstek wzrasta przy podniesieniu temp. o 10˚C powoduje 2-4 krotny wzrost szybkości reakcji (reguła Koffa),wzrasta wartość stałej szybkości reakcji. Wielkość tej zmiany zależy od rodzaju substratów oraz od zakresu zmian temp.
Jak równowaga reakcji odwracalnej zmienia się z ciśnieniem. Ciśnienie wpływa na przemianę stanu równowagi chemicznej, gdy w reakcji uczestniczą gazy i objętość substratów jest różna od objętości produktów. Ciśnienie powoduje przesuniecie równowagi w kierunku mniejszej objętości. Reguła przekory La Chatelier’a  i Brauna, jeżeli w danym układzie zmienia się przynajmniej jeden z warunków określający stan równowagi chemicznej to w układzie tym wzrasta szybkość jednej z dwóch przeciwnych reakcji czyli w kierunku przeciwdziałających bodźców.
Jakimi właściwościami różnią się alkohole alifatyczne od fenoli. Charakter kwasowy u alkoholi słaby (nie dysocjują), u fenoli wyraźny- dysocjacja cząsteczek z odszczepieniem kationów wodoru z grupy OH.  C6H5OH > C6H5O + H
Alkohole ulegają reakcji eliminacji wody, powstają wtedy alkeny, a fenole nie CH3-CH2-CH2-OH > CH3–CH=CH2 + H2O
Dlaczego zimą posypuje się sola ulice. Sól jest łatwo rozpuszczalna nawet w niewielkiej ilości wody. Słona woda zamarza w niższej temp, sól powoduje topnienie lodu i śniegu. I chodź taka solanka jest o wiele zimniejsza niż czysta woda nieprędko zamarza. Dlatego tez posypuje się oblodzone ulice sola lub polewa solanka.

ALDEHYDY R-CHO związki karbonylowe  Otrzymywanie:...