Rzeczowniki (Substantive) w języku niemieckim występują w trzech rodzajach: męskim, żeńskim i nijakim. Trzeba pamiętać, że wszystkie rzeczowniki pisze się wielką literą!DeklinacjaRzeczowniki w języku niemieckim, podobnie jak w języku polskim, odmieniają się przez przypadki. Poniżej przedstawiono deklinację kilku wybranych rzeczowników wraz z rodzajnikami określonymi i nieokreślonymi. Rzeczowniki te stanowią wzorzec odmiany dla większości rzeczowników niemieckich.Deklinacja słaba - rzeczowniki rodzaju męskiego w liczbie pojedynczej""
der / ein Student (student)
der / ein Löwe (lew)
Mianownik Nominativ
der / ein Student
der / ein Löwe
Dopełniacz Genetiv
des / eines Studenten
des / eines Löwen
Celownik Dativ
dem / einem Studenten
dem / einem Löwen
Biernik Akkusativ
den / einen Studenten
den / einen Löwen
W deklinacji słabej we wszystkich przypadkach zależnych do formy rzeczownika w mianowniku dodajemy końcówki -en lub -n, w zależności od głoski występującej na końcu formy mianownikowej. Według deklinacji słabej odmieniają się jedynie rzeczowniki rodzaju męskiego.Deklinacja mocna - rzeczowniki rodzaju męskiego i nijakiego w liczbie pojedynczej:
der / ein Lehrer (nauczyciel)
das / ein Haus (dom)
der / ein Lehrer
das / ein Haus
des / eines Lehrers
des / eines Hauses
dem / einem Lehrer
dem / einem Haus
den / einen Lehrer
W deklinacji mocnej do formy mianownikowej w dopełniaczu dodajemy końcówkę -s lub -es, w zależności od głoski występującej na końcu formy mianownikowej. Końcówkę -s dodajemy zarówno do rzeczowników męskich, jak i nijakich, np. des Bruders (r.m.) oraz des Feuers (r.n.). To samo dotyczy końcówki -es, np. des Grußes (r.m.) oraz des Brotes (r.n.). Pozostałe formy przypadków zależnych pozostają bez zmian. Według deklinacji słabej odmieniają się rzeczowniki rodzaju męskiego i nijakiego.Rzeczowniki rodzaju żeńskiego w liczbie pojedynczej:
die / eine Frau (kobieta)
die / eine Nacht (noc)
die / eine Frau
die / eine Nacht
der / einer Frau
der / einer Nacht
W tej deklinacji, mającej zastosowanie jedynie do rzeczowników rodzaju żeńskiego, forma rzeczownika we wszystkich przypadkach pozostaje bez zmian. O tym, w jakim przypadku stoi dany rzeczownik, decyduje tylko forma rodzajnika.Rzeczowniki wszystkich trzech rodzajów w liczbie mnogiej:
die Studenten (studenci)
die Häuser (domy)
die Nächte (noce)
die Studenten
die Häuser
die Nächte
der Studenten
der Häuser
der Nächte
den Studenten
den Häusern
den Nächten
Uwaga! Rodzajnik nieokreślony nie posiada form liczby mnogiej. Dlatego powyższa tabela zawiera jedynie formy rodzajnika określonego.W liczbie mnogiej końcówka deklinacyjna -n pojawia się jedynie w celowniku. Końcówkę tę dodajemy do formy mianownikowej liczby mnogiej. Zasady tworzenia liczby mnogiej podano poniżej. Końcówki -n nie dodaje się do rzeczowników, których forma liczby mnogiej posiada końcówkę -(e)n. Dotyczy to rzeczowników wszystkich rodzajów, np. die Jungen (r.m.), die Frauen (r.ż.), die Betten (r.n.).Aby poprawnie odmienić dany rzeczownik przez przypadki, należy znać jego formę dopełniacza w liczbie pojedynczej oraz formę liczby mnogiej w mianowniku. Te dwie formy są podawane w sposób skrótowy w słownikach, np. der Löwe, -n, -n; das Haus, -es, -er; die Frau, -, -en.
W języku niemieckim rzeczowniki występują w trzech rodzajach: męskim, żeńskim i nijakim.Rodzaj rzeczownika często jego rodzajowi naturalnemu, tj. płci człowieka lub zwierzęcia, które dany rzeczownik określa, np.rodzaj męskider Mann - mężczyznader Lehrer - nauczycielrodzaj żeńskidie Tochter - córkadie Frau - kobietaWarto też pamiętać, że rodzaj rzeczownika w języku niemieckim nie musi pokrywać się z jego rodzajem w języku polskim.die Blume (kwiatek)die Seife (mydło)das Buch (książka)das Heft (zeszyt)W języku niemieckim istnieją grupy rzeczowników, obejmujące rzeczowniki jednego rodzaju.Rodzaj męski:- rzeczowniki będące określeniem osób i zwierząt rodzaju męskiego, np. der Spanier (Hiszpan), der Verkäufer (sprzedawca), der Trainer (trener), der Onkel (wujek), der Hahn (kogut)- nazwy pór roku, miesięcy, dni tygodnia i większości pór dnia, np. der Frühling (wiosna), der Dezember (grudzień), der Montag (poniedziałek), der Morgen (ranek)Wyjątki die Nacht (noc), die Mitternacht (północ), das Jahr (rok), das Wochenende (weekend), die Woche (tydzień)- marki samochodów: der Škoda, der Volvo- nazwy stron świata, wiatrów i opadów atmosferycznych, der Osten (wschód), der Süden (południe), der Föhn (wiatr halny), der Monsun (monsun)- nazwy alkoholi, np. der Wein (wino), der Sekt (wino musujące), der Champagner (szampan)Wyjątekdas Bier (piwo)- rzeczowniki zakończone sufiksami: -ant, -(i)ent, -eur, -ig, -ismus, -ist, -ling, -or oraz większość rzeczowników z sufiksem -er: der Musikant (muzykant), der Patient (pacjent), der Kontrolleur (kontroler), der Honig (miód), der Humanismus (humanizm)Rodzaj żeński:- rzeczowniki oznaczające osoby płci żeńskiej oraz osobniki żeńskie u zwierząt, np. die Polin (Polka), die Dichterin (poetka), die Erzieherin (wychowawczyni), die Enkelin (wnuczka)- nazwy drzew i kwiatów, np. die Erle (olcha), die Eiche (dąb), die Tanne (jodła)Wyjątkider Ahorn (klon), das Veilchen (fiołek), das Vergissmeinnicht (niezapominajka)- wiele nazw owoców, np. die Banane (banan), die Pflaume (śliwka), die Orange (pomarańcza)Wyjątkider Pfirsich (brzoskwinia), der Apfel (jabłko)- nazwy rzek, np. die Oder (Odra), die Themse (Tamiza), die Donau (Dunaj)Wyjątkider Rhein (Ren), der Main (Men), der Inn (Inn), der Neckar (Neckar)- rzeczowniki zakończone sufiksami: -age, -anz, -e, -ei, -(i)enz, -heit, -in, -(at)ion, -(i)tät,-keit, -schaft, -ung, -ur, np. die Reportage (reportaż), die Eleganz (elegancja), die Falle (pułapka), die Bücherei (biblioteka), die Konsequenz (konsekwencja), die Gesundheit (zdrowie)Rodzaj nijaki:- rzeczowniki będące określeniem osobników młodych, niedorosłych, np. das Fohlen (źrebię), das Küken (pisklę), das Kalb (cielę)Wyjątekder Welpe (szczenię)- nazwy pierwiastków chemicznych i metali, np. das Helium (Hel), das Kalium (potas), das Messing (mosiądz)- rzeczowniki oznaczające kolory, np. das Grün (zieleń), das Rot (czerwień)- rzeczowniki utworzone od innych części mowy, np. das Lernen (uczenie się), das Deutsche (język niemiecki)- rzeczowniki zakończone sufiksami zdrabniającymi -chen i -lein, np. das Häuschen (domek), das Bällchen (piłeczka)- rzeczowniki z prefiksem (przedrostkiem) Ge-, np. das Gemälde (obraz), das Gebäck (wypiek), das Gepäck (bagaż)Wyjątkider Geschmack (smak), der Geruch (zapach), die Geschichte (historia)- rzeczowniki zakończone sufiksami: -tum, -zeug, -ment, -um, np. das Eigentum (własność), das Spielzeug (zabawka)
W skład rzeczowników złożonych wchodzą co najmniej dwa wyrazy proste , np. die Dienstreise (podróż służbowa), das Geburtstagsgeschenk (prezent urodzinowy). Ostatni człon rzeczowników złożonych (człon główny) decyduje o rodzaju całego rzeczownika złożonego.die Reise (podróż) + das Büro (biuro) = das Reisebüro (biuro podróży)Członem głównych zawsze jest rzeczownik, natomiast drugi człon może być dowolną częścią mowy, np. - rzeczownikdas Schinkenbrot (kanapka z szynką)der Schinken (szynka) + das Brot (chleb)- czasownikdas Schlafzimmer (sypialnia)schlafen (spać) + das Zimmer (pokój)- przymiotnik...
Schorch