Antyk.doc

PERIODYZACJA (podział na okresy)

GRECJA

·              okres archaiczny (XII - V w. p.n.e.)

              stworzenie alfabetu

              powstanie (w VIII w. p.n.e.) najstarszych poematów epickich przypisywanych Homerowi: „Iliady”i „Odysei”

              początki teatru

              rozkwit poezji lirycznej (VI w. p.n.e.) - Safona, Anakreont

              rozwój filozofii - Tales, Pitagoras, Heraklit

·              okres klasyczny „złoty” (V - połowa IV w. p.n.e.)

              powstanie najwspanialszych budowli Akropolu

              rozkwit sztuki teatralnej: Ajschylos, Sofokles

              rozwój filozofii: Sokrates, Platon, Arystoteles

·              okres hellenistyczny (IV -I w. p.n.e.)

              rozwój szkół filozoficznych (epikurejczycy, stoicy)

RZYM

·              wpływy greckie

·              rozwój liryki (Horacy)

Filozofia- nauka zajmująca się ogólnymi rozważaniami na temat istoty i struktury bytu, ludzkiego poznania, zasad wartościowania, miejsca człowieka w świecie

WYBRANI FILOZOFOWIE

MITOLOGIA

Funkcje mitów:

a)      poznawcza (mity wyjaśniały pewne niezrozumiałe zjawiska)

b)     światopoglądowa (były podstawą wierzeń)

c)      sakralna (przedstawiały wzorce obrzędów, uczyły, jak czcić bogów)

Podział mitów:

a)      teogoniczne (o powstawaniu bogów)

b)     kosmogoniczne (o powstawaniu świata)

c)      antropogeniczne (o powstawaniu człowieka)

d)     genealogiczne (o historii rodów)

chaos

Uranos i Gaja (Niebo i Ziemia) – pierwsza para bogów

pokolenie tytanów - Kronos i Rea (Kronos obalony przez Zeusa)

Zeus i jego rodzina

Zeus – bóg nieba i ziemi

Hera – jego żona

Posejdon – bóg wód

Hades – bóg podziemia – Tartaru

Apollo – bóg wróżb i wyroczni

Afrodyta i Eros – bogowie miłości

Ares – bóg wojny

Hestia – bogini domowego ogniska

Temida – bogini sprawiedliwości

Atena – bogini mądrości, pokoju i słusznej wojny

Dionizos – bóg wina i rozkoszy

Hermes – bóg podróżnych, handlu, złodziei

muzy – córki Zeusa, bóstwa poezji, literatury, muzyki, tańca, potem także nauk (historii, astronomii)

Antropomorfizm w przedstawianiu bogów:

              w żadnej innej mitologii człowiek nie jest tak podobny do bogów

              bogowie nie są ani doskonale dobrzy, ani całkiem źli

Archetyp – (gr. archetypon, czyli pierwowzór), pojęcie psychologiczne wprowadzone przez Junga, pradawne, niezmienne wyobrażenie, które tkwi w zbiorowej nieświadomości, prastary wzorzec istniejący odwiecznie w umysłowości ludzkiej. Konkretyzacje archetypów ujawniają się np. w sztuce

Topos –odwieczny  obraz lub motyw , ciągle powracający w kulturze

Wybrane postacie z mitologii:

Pojęcia z mitologii, obecne we współczesnym języku:

§         jabłko niezgody - powód do kłótni (jabłko z napisem „dla najpiękniejszej”)
stajnia Augiasza - zaniedbana sprawa, miejsce, gdzie jest nieporządek (jedna z prac Herkulesa)

§         syzyfowa praca - praca bez celu i sensu (kara króla Koryntu Syzyfa)

§         pięta Achillesowa - słaby punkt (czuły punkt Achillesa)

§         paniczny strach - ogromny strach (bożek Pan siał wśród pasterzy przerażenie swoimi okrzykami)

§         puszka Pandory - źródło nieszczęść i kłopotów (Pandora - pierwsza kobieta - otrzymała od Zeusa puszkę ze smutkami i zmartwieniami)

§         nić Ariadny - sposób na wyjście z kłopotów (Ariadna podarowała Tezeuszowi kłębek nici, by mógł powrócić z labiryntu)

§         rozciąć węzeł gordyjski - rozwiązać zagmatwany i trudny problem w sposób prosty i bezkompromi­sowy (ten skomplikowany węzeł znajdował się w świątyni Zeusa w Gordion, a przepowiednia głosiła, że kto go rozsupła, będzie panem świata. Węzeł rozciął mieczem Aleksander Wielki)

ZAŁOŻENIA POETYKI ARYSTOTELESA

„Poetyka” – wykład przeznaczony dla jego szkoły, stworzył nim podwaliny do powstania i rozwoju teorii literatury ; „O sztuce naśladowczej” ( pojęcia mimesis, katarsis)

EPIKA

Epos – utwór wierszowany, ukazujący dzieje narodu na tle ważnych, przełomowych dla tego narodu wydarzeń historycznych. W eposie ukazane są również obyczaje i wierzenia danej społeczności.

Cechy eposu homeryckiego:

1)     dwie płaszczyzny, na których rozwija się fabuła

a)              świat bogów

b)              świat bohaterów

2)     przeznaczenie siłą sprawczą zdarzeń

3)     ingerencja bogów w życie bohaterów

4)     antropomorfizm w pokazywaniu bogów

5)     ludzie wyjątkowi, nieprzeciętni jako bohaterowie utworu

6)     obecność inwokacji (rozbudowanej apostrofy umieszczonej na początku utworu)

7)     obecność wszechwiedzącego i obiektywnego narratora (dystans wobec opisywanych zdarzeń, zna­jomość przeszłości i przyszłości). W niektórych partiach eposu narrator bezpośrednio zwraca się do odbiorcy

8)     obecność dwojakiego rodzaju stylu

styl patetyczny

styl drobiazgowego opisu

9)     obecność wielu tropów stylistycznych (epitety i rozbudowane porównania zwane homeryckimi)

10) obecność dynamicznych scen batalistycznych

11) nasycenie eposu dialogami i monologami

12) miara wierszowa: heksametr

heksametr - wiersz składający się z 6 stóp (stopa - jednostka rytmu). U Homera jest to przeważnie pięć daktyli i trochej

¾   È   È (długa, krótka, krótka) - daktyl

¾   È       (długa, krótka) - trochej

13) retardacje (opóźnienie opowiedzenia faktu, który ma się za chwilę wydarzyć)

ILIADA (nazwa pochodzi stąd, że Troja to Ilion)

·         24 księgi, 15 000 wierszy

·         akcja około 50 dni

·         ostatni, dziesiąty rok wojny trojańskiej

·         główny motyw - gniew Achillesa (Agamemnon, wódz Greków zabiera Achillesowi jego brankę. Rozgniewany Achilles wycofuje się z walki, prosi nawet bogów, by sprzyjali Troi. Jego przyjaciel Patroklos idzie walczyć w zbroi Achillesa, ginie z ręki Hektora. Achilles wraca do walki, zabija Hektora - syna króla Troi Priama)

·         wiele epizodów - sceny z życia Trojan, obrazy z życia obozowego Greków, sceny z życia bogów

ODYSEJA

·              24 księgi, 12 000 wierszy

·              oparta na elementach baśniowych opowieść o trwającej dziesięć lat tułaczce Odyseusza wracającego spod Troi do rodzinnej Itaki

·              akcja trwa tylko czterdzieści dni, ale zastosowana jest (po raz pierwszy w literaturze) retrospekcja

KWESTIA HOMERYCKA - spór o autorstwo „Iliady” i „Odysei”

              starożytni przekazali informację, że Homer żył na przełomie IX i VIII w. p.n.e., pochodził prawdopo­dobnie z Chios, choć o miejsce jego pochodzenia spierało się siedem miast. Jego imię znaczy ślepiec lub zakładnik

              1795 rok - uczony niemiecki Wolf ogłosił pracę, której główna teza brzmiała: w epoce, w której - jak głosi legenda - żył Homer, jest nieprawdopodobne, by tak długie i doskonałe dzieła stworzył jeden człowiek

Wybrane fragmenty Iliady:

1)              Opis tarczy Achillesa - styl drobiazgowego opisu

              tarczę wykuł Hefajstos z miedzi, cyny, złota i srebra

              tarcza podzielona na wiele pól, pokazujących życie, obyczaje starożytnych

·              obraz wszechświata (ocean jako wielka rzeka)

·              uczta i gody weselne

·              sąd

·              oblężenie miasta

·              pole orane za pomocą wołów

·              żniwa

·              tańce

i inne

2)              Opis walki Achillesa z Hektorem - styl patetyczny

              życie bohaterów nie zależy od ich męstwa, ale przeznaczenia. Obaj znają swe przeznaczenie, wie­dzą, że czeka ich rychła śmierć

              motywy walki