DOBRO PUBLICZNE A PRYWATNE
Pojęcie dobra publicznego. Podział ze względu na kryterium:
użyteczności, dobra prywatne: ograniczone do jednej lub kilku osób np. używanie samochodu, wyj. transport publiczny. Występuje zjawisko rywalizacji gdzie w dobrach publicznych tego nie ma.
odpłatności, o tym jakie jest to dobro czy publiczne czy prywatne decyduje źródło odpłatności, dobra publiczne to towary, usługi które są finansowane przez budżet państwa ale mogą być też częściowo odpłatne, np. park, szkoła. Dobro publiczne tworzy konsumpcja zbiorowa, przymusowa(strajk na drodze). Mogą korzystać z niego wszyscy nie płacąc za nie, bo płacąc kupujemy.
ŹRÓDŁA DOCHODÓW PAŃSTWA I DO CZEGO SĄ PRZEZNACZONE WYDATKI PUBLICZNE
Dochody publiczne. Są danymi, do których zalicza się:
1. Podatki.
2. Inne świadczenia pieniężne. Pozostałe dochody, do których zalicza się:
a) Opłaty.
b) Dochody ze sprzedaży rzeczy i praw oraz ze świadczeń usług jednostek sektora finansów publicznych.
c) Dochody z mienia najmu, dzierżawy i innych umów o podobnym charakterze.
d) Dywidendy od wnoszonego kapitału.
e) Spadki, zapisy w postaci pieniężnej.
Wydatki i rozchody publiczne.
1. Wyodrębnia się wydatki budżetu państwa przeznaczone na:
Ø Realizację zadań wykonywanych przez organy władzy państwowej,
Ø Kontrole i ochrony prawa.
Ø Administrację rządową, sądy i trybunały.
2. Subwencje ogólne dla Jednostek Samorządu Terytorialnego.
3. Dotacje celowe na zadania z zakresu:
Ø administracji rządowej
Ø inne zadania zlecone Jednostkom Samorządu Terytorialnego objętymi ustawami.
4. Dofinansowanie zadań własnych Jednostek Samorządu Terytorialnego.
5. Z wydatków budżetu państwa wyodrębnia się również:
Ø Wydatki, których źródłem pochodzenia są środki pochodzące ze źródeł zagranicznych nie podlegających zwrotowi.
TRZEMY TYPY INSTRUMENTÓW POZWALAJĄCYCH NA WYPEŁNIENIEFUNKCJI STABILIZACYJNEJ- PRZYWRÓCENIE RÓWNOWAGI MIEDZY WYDATKAMI A ROZCHODAMI
PODATKI
Np. wzrost podatku importowego powoduje obciążenia, które zmniejszają możliwości finansowania i zniechęcają przedsiębiorstwa, osoby fizyczne do podejmowania decyzji inwestycyjnych, a tym samym prowadzi to do zwolnienia koniunktury, czyli zmniejszenia dochodów, wpływów.
W praktyce można mówić o 3 sposobach finansowania budżetu państwa:
1. Dodatkowe emisje pieniądza.
2. Zwiększenie zadłużenia przez zaciągnięcie pożyczek, kredytów.
3. Zwiększenie zadłużenia w drodze emisji papierów wartościowych- zadłużenie wewnętrzne.
OGRANICZENIE WYDATKÓW BUDŻETOWYCH.
Duży wpływ na gospodarkę ma struktura wydatków budżetowych.
POLITYKA STÓP PROCENTOWYCH.
Rada Polityki Pieniężnej odgrywa znaczącą rolę:
Ø określa podstawowe stopy procentowe NBP,
Ø stopy rezerwy obowiązkowej depozytów bankowych.
1. Wzrost stopy procentowej NBP: skutkiem w banku będzie wzrost oprocentowania depozytów i kredytów <w większym stopniu kredytów aniżeli depozytów>. To rozwiązanie wpływa ujemnie na koniunkturę gospodarczą.
2. Spadek stopy procentowej NBP: spowoduje ożywienia gospodarcze, a one wzrost dochodów, więcej miejsc pracy.
Nie zawsze spadek stopy procentowej spowoduje spadek oprocentowania kredytów. Banki mogą mieć wówczas problemy ze spłatą wierzycieli.
Należy umiejętnie określić ryzyko wypłacalności przedsiębiorstw, klientów.
Zasady planowania środków publicznych i dysponowania nimi.
1. Wydatki publiczne muszą być przeznaczone na cel w wysokości ustalonej w ustawie budżetowej.
2. Wydatki publiczne powinny być dokonane:
v w sposób celowy i oszczędny z zastosowaniem i uzyskaniem najlepszych efektów w stosunku do nakładów
v dokonane w sposób umożliwiający terminowe realizacje zadań
v wydatki publiczne powinny być dokonane w wysokości i terminach wynikających z wcześniej zaciągniętych zobowiązań.
3. Jednostki sektora publicznego dokonują zakupów, dostaw, usług, robót budowlanych na zasadach określonych w ustawie o przepisach zamówień w ramach publicznych <musi być przetarg>.
4. Dokonanie wydatków na realizację każdego kolejnego etapu wieloetapowego poprzedzającego analizą i oceną efektywności uzyskanych w etapach poprzednich.
FUNKCJE FINANSÓW PUBLICZNYCH.
Funkcja alokacyjna.
Istota funkcji polega na dostarczaniu państwu i innym podmiotom rynku dochodów w związku z dwojakiego rodzaju zadaniami:
1. Zadaniami publicznymi będącymi zadaniami w gospodarce rynkowej, np. trudności w org. obrony narodowej.
2. Zadaniami społecznymi zaspakajającymi indywidualne potrzeby obywateli, które wprawdzie ze względu na cechy fizyczne mogłyby
3. zaspokajać potrzeby rynkowe, ale budziłoby to wiele niebezpieczeństw wywołanych przez niesprawiedliwość mechanizmów rynkowych.
np. oświata: rząd nie ma pieniędzy, ale robimy coś dla ludzi, ochrona zdrowia.
Są inne efekty uboczne spowodowane przez jednostki prywatne.
np. podstawowym kryterium działania przedsiębiorstw prywatnych jest zysk, a ich efekt uboczny działalności jest skażenie środowiska.
Istotnym elementem funkcji alokacyjnej są: dotacje i subwencje publiczne.
Funkcja redystrybucyjna.
Kryteria redystrybucji dochodów mają wymiar:
1. Makroekonomiczny zakres redystrybucji dochód krajowy brutto= dochód narodowy.
Funkcja ta wywołuje pozytywne i negatywne wpływy na całą gospodarkę makroekonomiczną w aspekcie przestrzennym branży, regionu.
Makroekonomiczny aspekt redystrybucji dochodów to analizowana struktura działalności państwa różnych grup społecznych:
- emerytów
- rencistów
- pracowników sektora budżetowego, itd.
Funkcja redystrybucyjna dochodów tj. wtórna f. podziału PKB. Pierwotnego podziału dokonuje, bowiem rynek. Należy uzupełnić podział pierwotny o podział wtórny –równowaga w podziale pensji.
2. Makrospołeczny.
3. Makrojednostkowy zakres redystrybucji, dochód krajowy brutto= dochód narodowy.
Redystrybucja dochodów dokonuje się zawsze czyimś kosztem –ktoś musi stracić, aby ktoś musiał zyskać.
Kryterium sprawdza rozkład ciężarów finansowania społecznego. Stosowanie zasad podziału dochodów sformułował włoski ekonomista PARETO VILFREDO, który stwierdził, że:
„efektywność podziału dochodów jest osiągana wtedy, gdy sytuacja danej osoby <grupy osób> poprawia się, nie powodując pogorszenia sytuacji innych osób”
Funkcja stabilizacyjna.
Obserwacja mechanizmów rynkowych wskazuje, że przebiegi procesów gospodarczych odbywają się z różnymi natężeniem w czasie. Sytuacja gospodarcza podlega cyklicznym wahaniom, a długość cyklu wahania kształtuje się nieregularnie w krótkim okresie czasu.
Etapy procesów gospodarczych:
1. OŻYWIENIE gospodarki prowadzące do jej rozkwitu, po którym zaczynają pojawiać się oznaki spadku koniunktury –powstaje potrzeba wykorzystania f. publicznej do ustabilizowania gospodarki.
Mechanizm rynkowy nie jest w stanie samoczynnie zapewnić:
Ø statystycznej stopy wzrostu gospodarczego,
Ø wysokiej stopy zatrudnienia;
Ø niskiej stopy inflacji,
Ø równowagi w branży płatniczej kraju.
Stabilne działania f. mogą być różne, najczęściej wykorzystywane są dwie grupy instrumentów:
Stabilizacyjne działania podatków, zwłaszcza dochodowych polegają na tym, że w okresie:
Ø nadmiaru wzrostu gospodarczego <ekspansji, których skutkiem jest wzrost dochodów>, progresja podatkowa hamuje nadmierną gospodarczą aktywność, –co ogranicza amplitudę wahań cyklu koniunkturalnego.
Natomiast w okresie, gdy:
Ø aktywność gospodarcza słabnie dochody „spadają” do niższych klas opodatkowania, co zmniejsza obciążenia podatkowe i zniechęca do inwestowania, tworzenia nowych miejsc pracy, wzrostu produkcji itd.
2. Wydatki.
Funkcja stabilizacyjna przejawia się także w oddziaływaniach na wydatkach, saldach budżetowych:
1. Skłonności do oszczędzania.
2. Skłonności do inwestowania.
3. Kształtowania poziomu stóp procentowych.
4. Kształtowania poziomu bezrobocia.
W gospodarce rynkowej kluczowe znaczenie ma zależność między oszczędnościami a inwestycjami. A więc państwo może przez politykę podatkową i wydatkową zwiększyć bądź zmniejszyć skłonności do oszczędzania lub inwestowania.
Nadmierny fiskalizm tzn. wysoka stopa podatkowa:
Ø ogranicza możliwości oszczędzania gosp. domowych i przedsiębiorców, a z drugiej strony
Ø większe wydatki państwa tworzą nowy popyt, w tym także popyt inwestycyjny.
Wynika stąd, że wszelkie posunięcia stabilizacyjne państwa dokonane za pomocą instrumentów fiskalnych muszą być wszechstronnie przeanalizowane ze względu na ich różne skutki –negatywne i pozytywne.
Oddziaływanie państwa na poziomie stopy procentowej jest związane z deficytem i długiem publicznym. Finansowanie deficytu budżetowego oraz obsługa długu publicznego zmuszają państwo do zaciągania pożyczek na rynkach finansowych.
Popyt na pieniądze zgłaszany przez państwo powoduje na ogół wzrost stopy procentowej jako skutki działania prawa S i D.
Funkcja kontrolna.
Zwana nieraz ewidencyjno-kontrolną, a przez niektórych informacyjną polega na kontrolowaniu przebiegu procesów gospodarczych za pomocą analiz kształtujących się przepływów finansowych.
Jej istota wiąże się z faktem, iż każdy proces gospodarczy posiada swoją stronę finansową. Poprzez analizę tejże strony finansowej można wyciągać wnioski o przebiegu zjawisk gospodarczych.
np.: niepłacenia przez państwo lub płacenia poniżej zakładowej wysokości podatku obrotowego i dochodowego. Jest dowodem trudnej sytuacji ekonomicznej i kłopotów ze bytem produkcji pomiędzy państwami.
Opracowywania i uchwalanie budżetu państwa.
Ministrowie ustalają i przedstawiają projekt budżetowy Radzie Ministrów, z wyrazem uzasadnienia dokładnej klasyfikacji wydatków następujących instytucji:
Ø kancelaria senatu
Ø kancelaria prezydenta RP
Ø kancelaria NSA
Ø kancelaria Trybunału Konstytucyjnego
Ø kancelaria NIK
Ø kancelaria Rzecznika Praw Obywatelskich
Ø kancelaria KRR i TV
Ø kancelaria Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych
Ø kancelaria Inspektora Pracy.
1. Podstawą tworzenia budżetu państwa jest ustawa przyjmowana przez parlament, który upoważnia rząd do realizowania określonych w ustawie dochodów i wydatków. W tym sensie budżet państwa jest pierwszym aktem o określonym czasie obowiązywania.
2. W Polsce budżet państwa uchwalany jest na okres roku kalendarzowego zwany również rokiem budżetowym.
3. Można traktować budżet państwa jako plan finansowy albowiem jest on sporządzony ex ante tzn. cel i zadania państwa realizowane są za pomocą budżetu, muszą być z góry określone <czynności dokonywane wcześniej>.
4. RM uchwala projekt ustawy budżetowej z uzasadnieniem, przedstawia go sejmowi do 30 WRZEŚNIA roku poprzedzającego rok budżetowy.
5. W przypadku, gdy ustawa budżetowa lub u. o prowizorium budżetowym nie zostanie ogłoszona przed 1 STYCZNIA to do czasu ogłoszenia odpowiedniej ustawy obowiązują stawki, należności budżetowe oraz składki na fundusze celowe w wysokości ustalonej dla roku poprzedzającego rok budżetowy.
LIBERALNA MYŚL FINANSOWA
Teoretyczne i ideologiczne podstawy liberalizmu gospodarczego stworzył Adam Smith (1723-1790) – twórca klasycznej ekonomii.
GŁÓWNE IDEE:
1. Głoszenie zasady leseferyzmu= pozwól działać. Tzn. wolność gospodarcza.
Ø gospodarka rozwija się najlepiej bez ingerencji państwa,
Ø rola państwa powinna opierać się na tworzeniu warunków do swobodnego działania praw rynku.
W/g Jeana Baptise Saya najlepszy plan finansowy polega na tym, aby mało wydawać a najlepszy ze w...
gosicka