trzustka.docx

Trzustka (łac. pancreas) - położony w górnej części jamy brzusznej narząd gruczołowy. Składa się z części wewnątrzwydzielniczej (hormonalnej, odpowiedzialnej za wytwarzanie kilku hormonów m.in. insuliny i glukagonu) i zewnątrzwydzielniczej (trawiennej, produkującej zawierający enzymy trawienne sok trzustkowy).Budowa Składa się z: objętej pętlą dwunastnicy kulistej głowy (ze skierowanym w lewo i w dół wyrostkiem haczykowatym), trzonu i ogona odchodzącego w sąsiedztwo śledziony i lewej nerki. Między głową a trzonem wyróżnia się zwężony odcinek nazywany cieśnią (talią). Trzon trzustki ma trzy powierzchnie: przednią, tylną, dolną. Wyróżnia się brzegi trzonu: przedni, górny, dolny. Trzustka jest położona pozaotrzewnowo. W otoczeniu trzustki znajdują się takie struktury anatomiczne jak: odźwiernik żołądka, dwunastnica, poprzecznica, okrężnica, torba sieciowa, nerka lewa i śledziona. Przewody trzustkowe . Drogi wyprowadzające sok trzustkowy, będący produktem zewnątrzwydzielniczej części trzustki, uchodzą jako główny przewód trzustkowy (przewód Wirsunga) na brodawce dwunastniczej większej (brodawka Vatera), najczęściej łącząc się tam z drogami żółciowymi (przewód żółciowy wspólny). Możliwe jest istnienie przewodu trzustkowego dodatkowego (przewód Santoriniego), który albo uchodzi do dwunastnicy na brodawce dwunastniczej mniejszej lub łączy się z przewodem Wirsunga. Budowa histologiczna Komórki wchodzące w skład części wewnątrzwydzielniczej trzustki (części produkującej hormony) są zgromadzone w skupiskach nazywanych wyspami trzustkowymi lub wyspami Langerhansa. Liczbę wysp ocenia się na 1-3 milionów. Enzymy trawienne wydzielane przez trzustkę to: amylaza trzustkowa, trypsynogen - enzym aktywuje się pod wpływem enzymu enterokinazy jelitowej w pH 5,2-6,0 lub autokatalitycznej aktywacji przy pH 7,9, w dwunastnicy do trypsyny, chymotrypsynogen - enzym aktywuje się pod wpływem trypsyny i pH 8,0 w dwunastnicy do chymotrypsyny, lipaza trzustkowa. Funkcje : czynność zewnątrzwydzielnicza (sok trzustkowy wydzielany do dwunastnicy zawierający przede wszystkim enzymy trawienne), czynność wewnątrzwydzielnicza (hormony, z których najważniejsze to insulina i glukagon).

Drzewo oskrzelowe jest silnie rozgałęzionym układem przewodzącym powietrze. Po odejściu od oskrzela głównego wyróżnia się kolejno oskrzela płatowe, segmentowe, podsegmentowe ulegające kolejnym podziałom aż do oskrzelików końcowych. Przy podziale przekrój i długość zmniejsza się. Od oskrzelików końcowych odchodzą oskrzeliki oddechowe tworzące przewodziki pęcherzykowe zakończone pęcherzykami płucnymi, w których zachodzi wymiana gazowa między powietrzem oddechowym a krwią.Oskrzeliki oddechowe wraz z przewodzikami pęcherzykowymi i pęcherzykami płucnymi nazywane są gronkiem płucnym, elementarną jednostką czynnościową płuc. Budowa ściany oskrzeli początkowo przypomina budowę tchawicy, jednak w oskrzelikach dalszych o średnim przekroju chrząstki tracą podkowiasty wygląd i stają się różnokształtne. Ponadto występuje błona mięśniowa i błona śluzowa.

NERKAJest otoczona torebką włóknistą [wł. kolagenowe posiadają sieci sprężyste (w.zew.) i (w.wew.)kom. łącznotk., kom. mięśniowe gł. i wł. kratkowe]

Od torebki do miąższu wnikają tylko nieliczne wł. kolagenowe. Ze zdrowej nerki da się łatwo ściągnąć (przewlekłe stany zapalne, z nerek podbruzdkowanych oraz złożonych- nie) Na zew. Torebki włóknistej znajduje się tk. tłuszczowa (torebka tłuszczowa). Chroni nerkę przed zimnem i łączy ją z otoczeniem.

Nerka dzieli się na:Korę nerki, Rdzeń nerki

Część kory przylegająca do rdzenia w postaci wielkiego pasa nazywamy warstwą podkorową. W rdzeniu nerki rozróżnia się strefę zew., graniczącą z korą nerki oraz strefę wew. Zwróconą do miedniczki nerkowej.

Rdzeń nerki zbudowany jest z piramid nerkowych zwróconych podst. Do kory nerki i wierzchołkiem do miedniczki nerkowej.

Wierzchołek piramidy= brodawka nerkowa otoczona kielichem nerkowym uchodzącym do miedniczki nerkowej. Między piramidy wciska się kora nerki, tworząc słupy nerkowe, które stanowią granice zarodkowych nereczek. Od podstawy piramid wnikają do kory nerki pasmowate wypustki zwane promieniami rdzennymi. Tworzą one część promienistą kory nerki. Pozostała część kory nerki, znajdująca się pod torebką włóknistą oraz między promieniami rdzennymi, nosi nazwę części skłębionej.

RDZEŃ nerki jest unaczyniony przez tętniczki proste, wśród których rozróżnia się tętniczki proste prawdziwe, odchodzące od tętnic łukowatych, oraz tętniczki proste rzekome, będące przedłużeniem naczyń odprowadzających ciałek nerkowych, położonych pobliżu rdzenia nerki. Oba rodzaje tętniczek prostych rozdzielają się na naczynia włosowate odżywiające rdzeń nerki. Łączą się one w naczynia żylne zwane żyłkami prostymi, które wpadają do żył łukowatych. Odżywianie kory nerki odbywa się na poziomie naczyń włosowatych, na które rozdzieliły się naczynia odprowadzające oraz tętnice międzypłacikowe.

W nerce rozróżnia się: Część wydzielniczą, Drogi wyprowadzające.

Część wydzielnicza składa się z bardzo dużej liczby odcinków wydzielniczych zwanych nefronami.

W obrębie nefronu rozróżnia się :Ciałko nerkowe , Kanalik główny (proksymalny), w którego skład wchodzi:a) część kręta- kanalik I rzędu oraz   b) część prosta, |Pętlę nefronu i Wstawkę- kanalik kręty II rzędu (dystalny)

Do dróg wyprowadzających należą: Kanaliki proste, Kanaliki zbiorcze i Przewody brodawkowe.

NEFRON Ciałka nerkowe- występują w dużej liczbie w obrębie części skłębionej kory. Od każdego ciałka odchodzi kanalik główny tworzy szereg skrętów (część kręta). Przedłużenie jego stanowi część prosta, która opuszcza część skłębioną i wnika do promienia rdzennego, gdzie przechodzi w pętle nefronu.

TYPY NEREK

Nerka pobrużdżona wielobrodawkowa. Różni się tym od wielopłatowej, że poszczególne płaty są zrośnięte swoimi częściami ośrodkowymi. Na powierzchni zew. Takiej nerki są wyraźnie widoczne poszczególne płaty rozdzielone bruzdami, a na przekroju widnieją liczne piramidy nerkowe zakończone brodawkami. Taką budowę mają nerki bydła [18-22 piramid, u bydła miedniczka nerkowa nie występuje, nerka prawa 12-13 żebra do 2-3 kręgu lędźwiowego osiąga wątrobę, brzeg wklęsły, koniec szerszy i grubszy,nerka lewa układa się tylnie za prawą na wys. 2(3) do 5 k. l. wędrująca, może nieznacznie przemieszczać się w prawo].

Nerka gładka wielobrodawkowa. Charakteryzuje ją pełne zespolenie kory nerki, dzięki czemu jest z zew. Gładka, ale na przekroju widać piramidy nerkowe. Fakt ten wskazuje na to, że nerka tego typu składa się z licznych płatów nerkowych. Każda piramida kończy się tu brodawką, którą otacza kielich nerkowy. Kielichy nerkowe otwierają się do wspólnej miedniczki nerkowej, z której wychodzi moczowód. Tak zbudowane są nerki świni[dł. I spłaszczone grzbietobrzusznie przez ucisk stożka okrężnicy, 1-4 kręg lędźwiowy, nerka prawa nie styka się z wątrobą, mogą mieć krótkie krezki-wędrujące] i człowieka.

Nerka gładka jedrobrodawkowa. Powstaje w skutek całkowitego zespolenia się nie tylko kory nerki ale i rdzenia; występuje w niej tylko jedna wspólna brodawka, zagłebiająca się w miedniczkę nerkową. Nerki jednobrodawkowe spotyka się często (koń[prawa sercowata ucisk jelita ślepego, a lewa fasolowata,w miedniczce nerkowej występuję zachyłki miedniczki które ciągną się w kierunku przedniego i tylnego końca nerki, prawa 15-14 żebra ostatnie żebro w jej połowie oraz do wcisku na wątrobie,lewa 18k.p do 3 k.l.], małe przeżuwacze[grube,10-16piramid, wędrujące, nerka prawa styka się z wątrobą, nerka lewa tylnie do prawej na wys. Od 4 do6 k.l.],

MOCZOWÓD:

W ścianie moczowodu rozróżnia się:Błonę śluzową, Tkankę podśluzową, Błonę mięśniową, Przydankę

Błona śluzowa tworzy podłużne fałdy, w związku z czym światło moczowodu wykazuje kształt gwiazdkowaty. Ma ona nabłonek przejściowy, którego komórki blaszkowate zawierają glikogen oraz fostazy. Blaszka właściwa błony śluzowej jest w początkowym odcinku moczowodu gruczoły śluzowe. Ponieważ w moczowodzie nie występuje blaszka mięśniowa błony śluzowej, blaszka właściwa błony śluzowej przechodzi bez wyraźnej granicy w tkankę podśluzową utworzoną z tkanki łącznej luźnej.

Błona mięśniowa jest zbudowana z komórek mięśniowych gładkich, które tworzą dwie warstwy: 1. Wew., podłużną i 2. Zew., okrężną. W dowolnym odcinku moczowodu styka się trzecią warstwę mięśni o przebiegu podłużnym. Od zew. Moczowód otacza przydanka, której tkanka łączna luźna łączy do z otoczeniem.

PĘCHERZ MOCZOWY:

Ściana pęcherza moczowego składa się z: Błony śluzowej, Tkanki podśluzowej, Błony mięśniowej, Przydanki lub błony surowiczej. Błona śluzowa w pęcherzu opróżnionym z moczu układa się w liczne fałdy przebiegające w różnych kierunkach. W obrębie trójkąta pęcherza moczowego błona śluzowa jest gładka z uwagi na to,że w tym miejscu nie występuje tkanka podśluzowa. Błonę śluzową wyściela nabłonek przejściowy, którego komórki zawierają kwas hialuronowy. Pod nim leży blaszka właściwa błony śluzowej, która bez wyraźnej granicy przechodzi w tkankę podśluzową, przy czym obie zbudowane są z tkanki łącznej luźnej zawierającej liczne naczynia krwionośne i limfatyczne.

Błona mięśniowa jest dobrze rozwinięta i składa się z trzech warstw niewyraźnie odgraniczonych od siebie, utworzonych z komórek mięśniowych gładkich:1.wew.podłużnej, 2. Środkowej, okrężnej, 3. Zew., podłużnej. Warstwa środkowa jest najgrubsza. Przedłużenie jej stanowi mięsień zwieracz pęcherza moczowego. Pęcherz moczowy otoczony jest od zew. Przydanką, a miejscami (wierzchołek, trzon) błoną surowiczą. W ścianie pęcherza moczowego dochodzą nerwy współczulne i przywspółczulne oraz nerwy rdzeniowe i wł. Nerwowe czuciowe.

CEWKA MOCZOWA- u obu płci cewka moczowa stanowi nieparzysty przewód wychodzący z pęcherza moczowego.

Męska- rozpoczyna się cz. miednicową do której uchodzą w okolicy wzgórka nasiennego nasieniowody. Od tego miejsca cewka moczowa stanowi również przewód wyprowadzający nasienie i jest odpowiednikiem zatoki moczowo-płciowej. Część miednicowa ma błonę śluzową zbudowaną z tk. łącznej luźnej jest pozbawiona gruczołów i zawiera mało naczyń krwionośnych. Pod błoną śluzową leży warstwa naczyniowa, czyli jamista, w której znajdują się liczne sploty naczyń żylnych o przebiegu okrężnym oraz beleczki łącznotkankowe z dużą liczbą komórek mięśniowych gładkich. Do warstwy naczyniowej przylega warstwa gruczołowa, wykształcona w rozmaitym stopniu u różnych gatunków, którą łączy dobrze rozwinięta błona mięśniowa (wew.- podłużna, zew.-okrężna). Przy wyjściu z miednicy część miednicowa cewki moczowej przechodzi w obrębie prącia w część jamistą,  której światło jest silnie pofałdowane. Błona mięśniowa stopniowo zanika, naczynia żylne tworzą zaś zatoki łączące ze sobą w labirynt o charakterze ciała jamistego, które na obwodzie łączy się z błoną białawą prącia. Przy ujściu zew. Cewki moczowej występuje nabłonek wielowarstwowy płaski.

Cewka moczowa żeńska ma błonę śluzową wysłaną początkowo nabłonkiem przejściowym, a następnie wielowarstwowym płaskim, który wytwarza u konia, bydła, świni i człowieka szereg zagłębień. W blaszce właściwej błony śluzowej występują u człowieka i bydła pojedyncze gruczoły cewkowe rozgałęzione  cewki moczowej, niekiedy grudki chłonne oraz sieć szerokich naczyń żylnych o charakterze ciała jamistego. Bł. Mięśniową cewki tworzą dwie warstwy komórek mięśniowych gładkich: wew.- okrężna. I zew. – podłużna, przy czym u konia i psa występuje jeszcze jedna warstwa podłużna, która leży najbardziej wew. Ściana cewki moczowej zawiera sploty i zwoje nerwowe.

JAJNIK KLACZY jajniki u klaczy maja kształt elipsoidy, ale tylko u młodych zwierząt, natomiast u dorosłych przybierają formę ziarna bobu.

Na brzegu wolnym jajnika znajduje się dół jajnika, zwany tez dołem owulacyjnym. Cały jajnik z wyjątkiem tego dołu okryty jest błona surowicza i w związku z tym jajeczkowanie może zachodzi tylko we wspomnianym dole jajnika.

MACICA jest jamowym narządem błoniasto mięśniowym, w którym odbywa się rozwój zarodka i z którego dojrzały do życia pozapłodowego płód wypierany jest na zewnątrz przez drogi rodne. Z tymi czynnościami macicy związana jest jej budowa. U większości ssaków domowych występuje macica dwurożna. Rozróżnia się w niej prawy i lewy róg macicy, trzon macicy i szyjkę macicy. W rogach i trzonie mieści się jama macicy, która przez ujście wewnętrzne macicy łączy się z kanałem szyjki macicy. Kanał ten otwiera się do pochwy ujściem zewnętrznym macicy. Rogi macicy zwężają się ku przodowi i przechodzi bez wyraźnej granicy w jajowody, ku Tylowi natomiast w trzon macicy. Błona śluzowa macicy wyściela nabłonek cylindryczny, który w pewnych okresach czynnościowych bywa zaopatrzony w migawki. W błonie śluzowej występuje cewkowe gruczoły maciczne, brak ich tylko w okolicy szyjki macicy. Wytwarza podłużne lub poprzeczne fałdy.  Błona mięśniowa zbudowana z dwóch wart włókien mięśniowych gładkich zew. Podłużnej i wew. Okrężnej. Włókna okrężne są szczególnie dobrze rozwinięte w okolicy szyjki, gdzie tworzą zwieracz. Błona surowicza albo omacicze przechodzi z bocznych  powierzchni macicy w krezkę macicy, będąca największym fragmentem więzadła szerokiego macicy. Ku przodowi więzadło szerokie macicy stanowi krezka jajowodu i jajnika.

SWINIA w związku z duża liczba płodów rogi macicy są u lochy bardzo długie, przypominają one pętle jelit. Trzon jest krotki, natomiast szyjka – 3x dłuższa od trzonu i z zewnątrz stanowi najbardziej zwężona cześć macicy. Na błonie śluzowej szyjki widnieją charakterystyczne boczne wypuklenia zwane poduszkami szyjkowymi.

KLACZ rogi macicy maja tepo zaokrąglone Konce, do których uchodza jajowody. Dl. Rogow nieznacznie przewyzsza dl. Trzonu: sa one podwieszone na wiezadle szerokim macicy i maja kształt lagodnie wygiętych lukow z wypukłymi krawędziami dolnymi. Szyjka macicy jest gruboscienna, kształtu cylindrycznego i wystaje do swiatla pochwy tworząc czesc pochwowa. Ujscie zew. Macicy otaczaja w kształcie wienca podłużne faldy  bl. Sluz.Sciana trzonu macicy przechodzi stopniowo w szyjke, ale ujscie wew. Macicy wyodrebnia się wyraznie, ponieważ w scianach kanalu szyjki występują cienkie podłużne faldy bl. Sluzowej.

Oogeneza

W okresie mnożenia kom. Macierzyste kom. Jajowych o diploidalnej liczbie chromosomów dzielą się wielokrotnie dając liczne pokolenie mnożąc się wytwarzają w obu jajnikach do kilku tyś. Kom. Przy czym ich ostatnie pokolenie traci zdolność podziału. Oogonie wchodzą w okres wzrostu. W tym okresie kom. Powiększają się znacznie, gromadzą białkowe lub dentoplazmatyczne w postaci żółtka. Z oogoni powstaje oocyt I rzędu mający 2n. Oocyt I rzędu wchodzi w okres dojrzewania, następują 2 podziały, redukcyjny (mejotyczny) i ekwacyjny kom. Potomne nie są równe co do wielkości. W czasie podziału, wrzeciono mitotyczne przerzuca się na obwód kom. Na jej powierzchni powstaje uwypuklenie do którego przesuwa się część wrzeciona wraz z połową chromosomów. 2 oocytu I rz. Powstaje kom. Oocyt II rz. Oraz jedna mała kom.- pierwsze ciałko kierunkowe. Oocyt II rz. Ma 1n. Oocyt II rz. Przystępuje do podziału ekwacyjnedo, przy czym podczas metafazy zostaje on wydalony z jajnika-jajeczkowanie. Dalszy rozwój po wniknięciu do niej plemnika. Gdy to nie nastąpi oocyt II rz. Ginie. Gdy plemnik wniknie do oocytu II rz. Podział zostaje ukończony, powstaje ootyda i mała kom. Zwana drugim ciałkiem kierunkowym. W tym czasie następuje podział pierwotnego ciałka kierunkowego. W ten sposób z jednego oocytu I rz. Otrzymujemy dojrzałą kom. Rozrodczą żeńską zdolną do zapłodnienia oraz ciałka kierunkowe.

Układ rozrodczy męski

Jądro jest samczym parzystym gruczołem płciowym, w którym powstają plemniki, równocześnie jest ono gruczołem dokrewnym. Samo jądro jest kształtu elipsoidalnego; z nim zespala się ściśle najądrze. Mieszczą się one w mosznie, podwieszone na powrózku nasiennym. W jądrze rozróżnia się dwa końce, czyli bieguny- głowowy i ogonowy, dwa brzegi – nadjądrowy i wolny, oraz dwie powierzchnie – boczną i przyśrodkową. Na końcu głowowym znajduje się głowa najądrza, która może być mniej lub bardziej spłaszczona; z reguły jest ona jak ogon najądrza. Do końca głowowego jądra wnikają naczynia i nerwy uczestniczące w formowaniu powrózka nasiennego. Na przeciwległym końcu ogonowym jądra leży zgrubiały ogon najądrza, z którego wychodzi nasieniowód. Na brzegu najądrowym przyczepia się krezka jadra i układa się różnej szerokości trzon na jadrze, zespalający się z jadrem. Ułożenie jader w jamach moszny jest u poszczególnych gatunków różne: poziome, pionowe lub skośne od zewnątrz jadro pokryte jest surowicza blaszka trzewna osłonki pochwowej, która przechodzi na najądrze, a z niego w krezkę jadra. Za pośrednictwem krezki jadro przyczepia się do blaszki ściennej  osłonki pochwowej. Blaszka trzewna łączy się ściśle z lezącą pod nią gruba łącznotkankowa błona biaława.  Od strony końca głowowego wciska się ona pasmem do wnętrza jadra i układając się wzdłuż jego osi długiej tworzy wśród jadrze. Śród jądrze wysyła liczne przegródki jadra dzielące jadro na wiele Komor. Błona biaława jadra, śród jądrze oraz przegródki jadra tworzą zrąb jadra, w którym przebiegają naczynia i nerwy. Wewnątrz Komor utworzonych przez rąb, wśród delikatnej tkanki łącznej leży miąższ jadra podzielony na płaciki składające się z cewek nasiennych krętych oraz Komorek śródmiąższowych, które tworzą gruczoł śródmiąższowy jadra. Cewki nasienne kręte wysłane nabłonkiem plemnikotwórczym Są grube długie i liczne. Cewki kręte przedłużają się w cewki nasienne proste, które przenikając przez śród jądrze tworzą w nim siec jadra gruczoł śródmiąższowy jadra jest obficie zaopatrzony w naczynia krwionośne; wydziela on hormony płciowe męskie androgeny. Zaliczany jest do gruczołów dokrewnych.PIES jadra sa stosunkowo nieduze, kształtu kulisto-elipsoidalnego. Najadrze jest silnie ...