FILOZOFIA

„Są dwie czynności roztropne: słuchać i drzemać”

„Czujność i wigor” – sprawy techniczne obowiązujące na filozofii.

Sophos – mędrzec   Sophia – mądrość   Sophoi – całościowo    Phileo – miłuję

Philosophia – umiłowanie mądrości – twórca nazwy Pitagoras

Philosophos – ten, który umiłował mądrość

Pitagoras: „Tylko Bóg jest mądry, a człowiek może tylko miłować mądrość.”

Nauki różnią się: przedmiotem dociekań (aspektem) oraz metodologią badawczą:

-          Jak badamy świat?

-          Sposób badania twierdzeń

-          Sposób weryfikacji twierdzeń

-          Procedura sprawdzania prawdziwości tezy (twierdzeń)

Z filozofii oddzieliły się inne odłamy zajmujące się szczegółowo różnymi dziedzinami (nauki szczegółowe)

Socjologia oddzieliła się od filozofii w XIX w

Psychologia – badanie duszy

Mądrość – całościowe ujęcie wiedzy, poprzez jej zasady; posiadanie adekwatnego poglądu; umiejętności odróżnienia prawdy i fałszu, dobra i zła; znajomość słusznych norm postępowania, przy czym wszystkie te uposażenia muszą się wyrażać w myśli i czynie.

Kwalifikacja czynu według:

Słuszności – kwalifikacja czynu według skutków

Intencji – kwalifikacja czynu według moralności (szlachetności)

Czyn godziwy – łączy moralność i słuszność – dobre intencje i dobre skutki (godziwy)

Czyn niegodziwy – złe intencje i złe skutki (niegodziwiec)

Czyn nie jest godziwy – brakuje słuszności lub intencji – czyn nie jest niegodziwy

Czyn może być: moralny, ale niesłuszny lub niemoralny, ale słuszny

Platon ustalił 4 cnoty: mądrość, męstwo, sprawiedliwość, rozwaga

Cnota roztropności – aplikacja mądrości do sytuacji praktycznych; umiejętność znajdowania właściwych środków do realizacji czynów godziwych. Jest to cnota intelektualna, kierująca postępowaniem człowieka, przez uwzględnienie całokształtu czynników znaczących i ustalenie, co w danej sytuacji jest słuszne, zgodne z normami moralności i regułą umiaru.

Świadomość moralna – domniemanie słuszności czynów przez przewidywanie ich skutków

Reguła umiaru – złoty środek

W roztropności ważnym elementem jest empatia – rozumienie i przeżywanie stanów drugiego człowieka (czynnik serca)

Formalista nie jest człowiekiem roztropnym, bo brak mu empatii. Mieć nadmiar serca też jest nie roztropne.

Przeszkody w dążeniu do mądrości i roztropności:

Indyferentyzm – postawa deklarowanej obojętności w stosunku do refleksji światopoglądowej (religii itp.)

Motywacja indyferentyzmu:

-płytko utylitarna postawa (brak użyteczności). Refleksja światopoglądowa jest bezużyteczna dla życia.

-sceptyczna motywacja – postawa wątpiąca – powątpiewanie w możliwość rozstrzygnięć jednoznacznych, niewątpliwych, prawdziwych. Cel jest wątpliwy.

Argument: istnieje bardzo wiele rozstrzygnięć, ich wielość wskazuje na nieistnienie prawdy.

Jego błąd: Nie ma logicznego przejścia, pomiędzy wielością odpowiedzi a odpowiedzią prawdziwą.

Jeżeli wszystko jest wątpliwe, jego zdanie też jest wątpliwe – wewnętrzna sprzeczność!!

Wątpliwe jest np.: istnienie przepaści. Wszystko jest wątpliwe – skrajny sceptyk popada w absurd.

-scientyzm – scienta- nauka, wiedza

Krytycyzm – postawa refleksji, analizy – nie jest indyferentna

Bez krytycyzmu – odrzucenie tez bez zbadania problemu, bez namysłu

Motywacja płytko utylitarna.

Istnieje postawa, pogląd: deklarowany i realizowany.

Postawa deklarowana – to coś, do czego się przyznaje, indentyfikuje werbalnie (słownie).

Postawa realizowana – daje się świadectwo swoim życiem.

Między nimi najczęściej istnieje sprzeczność np.: Chrześcijanin a nie chodzi do kościoła.

Prawie 100% indyferentystów w realizacji (praktyce) jest materialistami.

Materializm – postawa, przyjęcie takich wartości, na szczycie, których stoją pieniądze, władza, awans itp. Inne wartości mają charakter służalczy, instrumentalny.

Materializm społeczny – ożywia rynek, zwiększa popyt, wskaźniki ekonomiczne rosną – pozytywne

Konsumpcjonizm, konsumeryzm - postawa, która za wyznacznik wartości życia, jakość życia, uważa wielkość osiągnięcia pozycji konsumpcji, zgromadzenia dóbr materialnych.

Scientyzm

Prąd filozoficzny XIX-XX w, według którego jedyną drogą prawidłowego poznania świata, jest uprawianie nauk szczegółowych, przede wszystkim nauk przyrodniczych.

Te problemy są sensowne, które mieszczą się w obrębie nauk szczegółowych, bądź dadzą się wyrazić w tym języku. Wszystkie inne pytania są pozorne, bezsensowne, nierozstrzygalne, źle postawione. Pytania nierozstrzygalne trzeba przekształcić.

Uznali, że wszystkie poglądy światopoglądowe, filozoficzne są bezsensu np.: nie ma prawdy, Boga, sprawiedliwości, dobra-zła.

Scientyzm jest postawą antyfilozoficzną i postawą idyferentną.,(Ale nie głupią: fizycy, biologowie). Większość scjentystów szła drogą ateizmu i materializmu. Ateizm ma poparcie w rozumie. Nie można być człowiekiem wykształconym i wierzącym równocześnie

Scientyzm obecnie funkcjonuje jedynie w warunkach salonowych, bo naukowcy posiadają jakieś poglądy religijne.

Uczony zwolniony jest ze wszelkich zakazów moralnych, etycznych itp., jeżeli pracuje dla dobra nauki, np.: odcinanie kilku główek

scientia – nauka, sapientia - mądrość.

Przekonanie o radykalnej sprzeczności między rozumem i naukami szczegółowymi.

Agnostycyzm – oznacza pogląd, że świat jest poza poznaniem. W wersji słabszej, że kwestie światopoglądowe są nierozstrzygalne i rozum nie jest w stanie rozwiązać kwestii światopoglądów. Agnostyk wznosi się ponad spór i nie rozstrzyga o istnieniu, czy nie istnieniu Boga..

Fideizm – fides – wiara – (XIXw) wiara jest dziedziną autonomiczną dającą odpowiedzi na pytania dla rozumu niedostępne i w związku z tym, nie należy wkraczać w dziedzinę wiary, rozumem. Wiara odrzuca rozum i nauki szczegółowe, jest samowystarczalna.

Fideistów i scjentystów łączy sprzeczność rozumu i nauki. Fideista nie może być katolikiem, bo on przyjmuje rozum.

Do fideizmu zaliczamy wszelkie sekty.

Poglądy światopoglądowe przełożone na język nauki:

-          religia jest faktem – bada się kult nauki

-          geneza pojęcia Boga – geneza religii

-          Jakie funkcje spełnia religia w życiu psychicznym człowieka, jakie potrzeby zaspokaja?

-          Jaką funkcję społeczną spełnia religia?

Scjentyści odrzucili teologię, lecz przyjęli religioznawstwo oraz psychologię religii (socjologia religii).

Według scientystów, religia bierze się z niedostatków wiedzy. Religia spełnia funkcje psychologiczne: wyimaginowana prawdziwa miłość i dobro. Religia jest rodzajem więzi społecznej.

-          Dobro – jako pojęcie: Co to znaczy dobro w pojęciu psychologii? Co ludzie rozumieją przez dobro?

Naturalizm – pogląd, według którego człowiek jest częścią przyrody. Nie ma różnic jakościowych między człowiekiem a przyrodą.

Asocjacjonizm – twierdzenie, że ludzką świadomość, można wyrazić za pomocą odruchów wrodzonych lub nabytych. Odruch: bodziec, reakcja, skojarzenie

Między człowiekiem a zwierzęciem nie ma różnicy w odruchach, a w ich ilości.

Emotywizm – pogląd, według którego normy i wartości moralne są bezprzedmiotowe. Dobro i zło jest jedynie wyrazem uczuć skojarzonych z danym rodzajem czynu przez wychowanie.

August Conte [czytaj Kompt] - (1798-1857) prekursor, twórca scientyzmu. Był zwolennikiem idei postępu – umysł ludzki doskonali się w ciągu dziejów. Dostrzegał to, iż rozwinęły się nauki techniczne i szczegółowe.

Ujął dzieje ludzkości w 3 etapach. Kryteria, jakie przyjął, to: stopień poznania i opanowania przyrody, poziom umysłowy ludzi, rozwój intelektu.

Pozytywny -  praktyczny  - warto zajmować się tylko rzeczami przydatnymi, pożytecznymi, praktycznymi; dobro, miejsce religii, filozofii przy wyjaśnianiu świata przejmują nauki szczegółowe

Metafizyczny (filozoficzny) - ludzie nie potrzebują Boga, religii, magii na rzecz rozumu. Rozum się udoskonalił.

Teologiczny:

-          rozwój pierwotny (magiczny) – niski poziom intelektualny

-          dziecięcy (wiedza) – natura jest obca, tajemnicza, groźna; tracą się wierzenia w bóstwa, siły natury – brały się z lęku, myślenie magiczne – próba opanowania przyrody przy braku wiedzy, inteligencji

Libertynizm – libertyn fr. - uważali że uwolnili się z pod wpływu władzy, moralności religii. Naczelne hasło „Robta co chceta”.

Utopia – O Topos – miejsce którego nie ma (doskonałe)

Utopijne myślenie – oderwane od realiów

Utopia (filozoficzna, scjentystyczna) (Conte) –żeby człowiek był szczęśliwy, musi swoje życie-los oddać w ręce naukowców.

Według niego w tej utopi, będzie miejsce na miłość. Jego poglądy są niepoprawne, niedobre – utopijne – przesadne znaczenie nauk szczegółowych

W społeczeństwie brakuje inżynierii społecznej – ładu, schematu działania

Inżynieria społeczna – dziedzina poznania i kierowania społeczeństwem. Pragnienie dobra przez powołanie sztabu naukowców, uczonych.

Naukowe kierowanie społecznością – później stało się manipulacją ludźmi

Socjotechnika – ma być z założenia neutralna aksjologicznie, obojętna na wartości. Zespół procedur pozwalających manipulować świadomością, nastrojami społeczeństwa w sposób dla niego niezauważalny, za pomocą psychologii, socjologii itp. (neutralność do wynajęcia) np.: w TV : mądry i przygłupek

Cybernetyka społeczna – socjomasa – problemy sterowania socjomasy – ludzi, ujednoliconych jednostek o tych samych poglądach, potrzebach (brak człowieka i społeczeństwa)

Człowiek zewnątrz sterowny – człowiek, który bez swojej świadomości, jest sterowany, manipulowany

Kompetencje merytoryczne – zakres w którym można stawiać pytania dotyczące nauki

Regres nauki scjentycznej  - dotyczy metodologii i zawężenia zakresu specjalizacji

Redukcjonizm – pogląd, według którego zjawiska złożone (wyższego rzędu) dadzą się co do swojej istoty, sprowadzić do zjawisk prostszych. Wszystkie teorie złożone, dadzą się wyrazić w języku teorii wyjaśniającej zjawiska prostsze.

Nastąpi redukcja np.: biologii, chemii do zjawisk prostych i prostych teorii.

Skrajnym poglądem redukcjonistycznym jest pogląd, że świat jest wielkim mechanizmem, jak wszystko co w nim występuje. (myślenie – ruch atomów w głowie)

Mechanicyzm – wszystkie teorie i zjawiska, da się sprowadzić do poziomu mechanicznego i mechaniki. (mechanika - królowa nauk)

J. La Hettne – napisał „ Człowiek maszyna” – opisał człowieka jako maszynę: zawory, przeguby

Człowiek nie ma znaczenia – mechanizm mniej, czy więcej?...?

Mechanika Newtonowska – umożliwia sprowadzenie wszystkiego do mechaniki np.: prąd płynie

Fizykalizm – bogatsza forma redukcjonizmu – odmiana redukcjonizmu, według której całą rzeczywistość da się sprowadzić do poziomu fizyki (fizyka – królowa nauk)

Człowiek jest jedynie zespołem zjawisk fizycznych np.: uciąć rękę - podłączyć bateryjkę - skacze ;-)

Psychika – zjawisko fizyczne np.: podłączyć wariata do prądu – i mu od razu lepiej

Biologia---redukcja---Chemia---redukcja---Fizyka

Koło wiedeńskie 1920r – apogeum fizykalizmu

Tezy fizykalizmu nie można udowodnić naukowo – sprzeczne ze scientyzmem. Nie da się fizycznie udowodnić, czy istnieją zjawiska fizyczne – błąd dotyczy tu metodologii stosowanej przez fizykalistów.

Redukcjonizm jest błędem metodologicznym, scientyzm też. Są pytania, których nie można zadać żadnej z nauk na raz.

Nie można łączyć teologii z nauką bo ich zagadnienia obracają się w zupełnie innych warstwach – ich łączenie powoduje powstawanie błędów metodologicznych.

Nauka szczegółowa – każda z nauk wybiera z całej rzeczywistości jeden szczegół (kawałek) dla badania.

Metafizyka  - outologia – teoria bytu – wszystko co istnieje (najszerszy dział filozofii)

Pytania: Czy byt jest odwieczny, czy nie?  Czy byt jest samoistny, czy nie?  Jak istnieje?  Czy istnieje Bóg?  Jaka jest natura

              rzeczywistości? Jak świat istnieje w swojej naturze?  Czy istnieje czas?  Czy istnieje dusza i jak?

Arystoteles 4 w pne zajmował się filozofią bytu.

Epistemologia – gnoseologia – teoria poznania procesu poznawczego i wiedzy

Źródła i drogi poznania: Skąd człowiek czerpie wiedze? Wartości i drogi poznania?  Co to jest prawda?  Kryterium prawdy?

Jest epistemologia : biologii, matematyki itd. : Kryterium myślenia matematyka?   Co to jest liczba np.:7?  Co to jest przestrzeń

                                 matematyczna i czy istnieje?  Co to jest wiązanie chemiczne?

Aksjologia – neutralne – teoria wartości. Neutralność aksjologiczna – cel manipulacji jest obojętny. Nie wartościuje się celu manipulacji w kategoriach dobra czy zła, a skuteczności (kasa). Główne pytanie: Co to jest wartość i jak istnieje?  Czy wartości są absolutne, czy względne?  Co ma wartość?  Czy można poznać hierarchię wartości?  Co to znaczy, że coś nie ma wartości?

Etyka – filozofia moralna – pyta: o dobro, czy wartości obiektywne są względne?

Estetyka  – filozofia sztuki i piękna – pyta: Na czym polega sztuka?  Co to jest piękno?

Jest to filozofia normatywna – kształtuje normy.

Antropologia filozoficzna – filozofia człowieka – pyta: Kim jest człowiek?  Czym się wyróżnia od innych bytów?  Wartość człowieka?  Godność? Miejsce w przyrodzie?  Jednostka w społeczeństwie?  Problem sensu i wartości życia ?

Historiozofia  - filozofia dziejów – bada mechanizmy przemian dziejowych, dlaczego w dziejach wszystko jest płynne, co jest u podstaw zmian dziejowych. Czy dzieje są dziełem przypadkowym, czy jest w tym jakiś cel, porządek. Ku czemu zmierzają dzieje.

„O dziełach decydują wybitne jednostki.”     Historiozofia umożliwia klasyfikację dziejów.

Historia - nauka o dziejach

Fakt dziejowy – fakt znany historykom

Fakty historyczne  - fakty poznane przez historyków (podzbiór faktów dziejowych)

Drobniejsze działy filozofii: prawa, przyrody, dialogu, pracy

Logika – jest nauką szczegółową, była podstawą dla myślenia filozoficznego.

Analiza rozstrzygnięć metafizycznych:

Spór materializmu (filozoficznego, nie praktycznego)  i spirytualizmu.

Materializm – pogląd według którego istnieje tylko materia w bycie. Wszystkie zjawiska w świecie mają charakter materialny

                       np.: życie, świadomość. Nie ma żadnej formy duchowej. Jest to pogląd ateistyczny.

Spirytualizm – spirytualis – znaczy duchowy – pogląd afirmujący istnienie substancji duchowej i uznający jej wiodącą rolę w życiu.              

                        Uznaje istnienie duszy i Boga. Spirytualista nie neguje istnienia materii z wyjątkiem, skrajnego spirytualizmu, który

                        neguje istnienie materii.

Analiza struktury bytu:

Monizm – pogląd według którego w bycie występuje tylko jedna substancja. Nie każdy monista jest materialistą, ale każdy

                  materialista jest monistą. Jest monizm spirytualistyczny i materialistyczny.

E. Mach – fizyk XIX/XX w – według niego materia nie istnieje (to nie jest absurdalne)

Pytanie o materię jest pytaniem metafizycznym.

Dualizm - pogląd według którego w bycie występują dwie substancje różnego typu, różnej natury.

        Chrześcijański spirytualizm ¹ dualizmu (pogląd niechrześcijański)

Platon – klasyczny dualista IV/V w pne – istnieje ciało i dusza

Pitagoras – jest źródło dobre: światło, kosmos i złe źródło: chaos, kobieta

Chrześcijanizm wykreował kobietę na człowieka. Tam gdzie nie ma chrześcijaństwa, nie ma feministek

Pluralizm – pogląd według którego w bycie istnieje wiele substancji różnej natury np.: żywioły

Pluralizm stanowisk – wielość stanowisk

Pluralizm społeczny – społeczeństwo z wieloma poglądami równoprawnymi i równouprawnionymi.

                                                                                                          (teoria)                  (praktyka)

Problem początku świata:

Nauki potwierdzają odwieczność świata – materialiści. Badania teleskopem Habla potwierdziły że świat rozszerza się.

Osobliwość kosmiczna – punkt w którym zatracają się prawa fizyki, tego punktu nie można przekroczyć - granica rozszerzalności   

                                          świata

Teologia – stworzenie świata – kreacjonizm świata

Kreacjonizm – pogląd według którego świat jest stworzony przez Boga (nie dotyczy ich osobliwość kosmiczna).

Dotyczy wyłącznie Chrześcijan i Judaistów. W religiach innych bogowie budują świat z czegoś.

Creatio ex nihilo – stworzenie z niczego

Pogląd ten obejmuje stwórczą moc Boga oraz osobową jego formę (teizm). Istnieje relacja między Bogiem a światem.

Deizm – odmiana kreacjonizmu – Bóg świat stworzył i tchnął go w ruch, ale nie wtrąca się w jego losy. Nie ma relacji między Bogiem a światem. Bóg nie ma charakteru osobowego, jest umysłem kosmicznym.

...