WYŻSZA SZKOŁA MENEDŻERSKA – SIG
w WARSZAWIE
Praca na temat :
EUTANAZJA – jej moralne aspekty
WARSZAWA
Ludzkość w swoim rozwoju dąży do poprawy pozycji człowieka w świecie , jakości jego życia , dając mu do dyspozycji środki i narzędzia umożliwiające kontrolowanie procesów biologicznych , które jeszcze do niedawna podlegały prawom natury .
Metody i techniki lekarski pozwalają na przedłużenie ludzkiego życia , zastępują funkcje wegetatywne , oddechowe i krążeniowe . Szpitale i Domy Pomocy Społecznej zapełniają się pacjentami w stanach wegetatywnych , których życie może być przedłużane , jednak bez nadziei na poprawę . Coraz częściej ludzie zastanawiają się , czy człowiek ma prawo do decydowania o śmierci , czy lekarze mają prawo do skracania życia pacjenta , czy powinny być podejmowane heroiczne wysiłki aby przedłużyć o parę tygodni , dni lub godzin życie śmiertelnie chorego i cierpiącego człowieka ? Czy zawsze powinno się podejmować aktywne leczenie poważnie upośledzonych noworodków , których i tak krótkie życie będzie wypełnione nieustannym cierpieniem .
EUTANAZJA – pojęcie to zostało utworzone z dwóch greckich słów : eu i thanatos i oznacza dosłownie „ dobrą śmierć ” .
Obecnie przez eutanazję rozumie się doprowadzenie kogoś do dobrej śmierci , a więc „ zabójstwo z litości ”, gdzie osoba A „ pomaga ” zakończyć życie osobie B , ze względu na jej dobro . Takie rozumienie eutanazji zakłada odebranie życia człowiekowi , ponieważ prosi o to , niejako dla własnego dobra , zwykle dlatego że cierpi on na nieuleczalną i śmiertelną chorobę .Odróżnia to eutanazję od większości form pozbawiania życia .
Myśl eutanatyczna towarzyszyła ludziom od zarania dziejów . Już członkowie plemion pierwotnych ludzi starych i chorych pozostawiali w miejscach ustronnych , aby tam mogli umrzeć . Postępowanie takie podyktowane było w większości względami ekonomicznymi .
W starożytności chore niemowlęta zrzucano w przepaść , starcom podawano cykutę .
Społeczeństwo greckie , czy rzymskie uznawało zasadę że żyć mogą tylko silne i sprawne jednostki , które będą mogły służyć ogólnemu dobru , walczyć w obronie ojczyzny i przyniosą chlubę państwu . Tak więc w społeczeństwie nie było miejsca dla słabych i chorych , dlatego najlepszym sposobem pozbycia się tych , którzy byli ciężarem dla rodziny czy państwa było uśmiercanie ich .
Już Platon w dziele „ Państwo ” pisze że nie powinno się leczyć ludzi , którzy nie potrafią sami przeżyć ustalonego czasu , bo się to ani jemu , ani państwu na nic nie przyda . Był zwolennikiem uśmiercaniu jednostek nieprzydatnych społeczeństwu .W tym samym dziele Platon pisze: „ Ustanowisz w państwie dyscyplinę i jurysdykcję , ograniczając się do zajmowania obywatelami zdrowymi na ciele i duchu , co do tych , którzy nie są zdrowi pozwolisz im umrzeć ”.
Problematyka życia i śmierci poruszana była także przez innych filozofów starożytnych .
Epikur twierdził iż wolny człowiek powinien rozstać się z życiem , gdy nie jest ono dla niego już przyjemnością . „ Śmierć jest niczym dla nas , bo to co się rozpadło nie ma czucia , a co nie ma czucia jest dla nas niczym ”.
Kontynuatorem myśli Epikura był Seneka . Uważał że aby pozbyć się lęku przed śmiercią należy odkryć treść jaką ze sobą niesie . W swoich listach pisał : „ Przerwij życie , gdzie tylko będziesz chciał , bylebyś dodał dobre zakończenie ”. Jak widać Seneka akceptował samobójstwo , jako wyraz wewnętrznej wolności – sam zresztą zginął z własnej ręki . Stanowisku temu zdecydowanie przeciwstawiał się Arystoteles , który uznawał życie za wartość nadrzędną .
Sokrates natomiast odmawiał ludziom prawa do samobójstwa , argumentując to tym , iż są oni własnością Bogów .
W czasach nam współczesnych eutanazja ma zarówno swoich zaciekłych przeciwników jak i zwolenników .
Kościół katolicki zdecydowanie przeciwstawia się jej , nie dopuszcza możliwości stosowania tego środka .
Życie człowieka jest święte i nie wolno mu go celowo odbierać . „ Nie zabijaj ” jest najbardziej znanym z dziesięciorga przykazań . Kiedy lekarz celowo zabija pacjenta to – obojętnie bliski śmierci jest pacjent lub jak bardzo o nią błaga – łamie najważniejszy nakaz moralny spośród wszystkich głoszonych przez religię chrześcijańską .
Zwolennicy stanowiska Kościoła katolickiego wobec eutanazji uważają że najwyższa władza nad życiem przysługuje Bogu . Człowiek nie może zabić niewinnej istoty , która nie została uznana przez odpowiednią władzę na zasługującą na śmierć .
Inny argument dotyczy męki duchowej związanej z nadchodzącą śmiercią , która jest częścią ofiary jakiej wymaga Bóg za grzechy i błędy życia . „ Cierpienie jest niezbędne . Bóg sam najlepiej wie ile go potrzeba każdemu człowiekowi ”.
Kościół katolicki odrzuca eutanazję i uznaje ją za zbrodnię , która przez żadną ustawę nie powinna być dopuszczona . Każdy człowiek ma swoją godność , wolną wolę i intelekt , więc żadna choroba czy też wada fizyczna nie jest w stanie pozbawić go tych duchowych cech .
Gdyby było inaczej to można by powiedzieć , że osoba chora psychicznie lub niemowlę , czyli człowiek o niepełnej świadomości , byliby pozbawieni godności . Z tym że godności nie można zawężać tylko do poziomu świadomości i autonomii .
Dla chrześcijanina życie jest darem od Boga , ma boskie pochodzenie i dlatego żadna choroba , niezależnie od tego jak daleko upośledza lub eliminuje funkcje mózgu , niezależnie w jakim stopniu uzależnia chorego od innych ludzi nie jest w stanie pozbawić go godności .
W myśl założeń religii chrześcijańskiej tylko Bóg ma władzę nad życiem i śmiercią . Poprzez eutanazję zostaje zachwiana przysługująca człowiekowi nienaruszalność . Nie ma bowiem takiego stanu egzystencjalnego człowieka , który by był pozbawiony sensu jego istnienia , co za tym idzie kwalifikowałby go do eutanazji . Ocena moralna tego typu działania skłania do określenia go mianem morderstwa .Człowiek nie może nikogo upoważnić do pozbawienia go życia , niezależnie od sytuacji w jakiej się znajdzie , stanu ducha i ciała . Decyzja ta stanowi zamach na własne życie .
Jeżeli chodzi o eutanazję „ na żądanie ”, to niezależnie od ogromu ponoszonych cierpień człowiek nie ma prawa stawiać takich żądań , natomiast osoba , od której oczekuje się ich spełnienia , nie może im sprostać ze względu na moralną nienaruszalność ludzkiego życia .
Współczucie natomiast powinno skłonić nas do zsolidaryzowania się z cudzym bólem , a nie do zabicia osoby , gdyż nie jest się w stanie znieść jej cierpienia . Również samobójstwo jest przez Kościół katolicki potępiane , gdyż oznacza odepchnięcie absolutnej władzy Boga – Stwórcy .
Kościół nakazuje szanować , kochać i wspierać każdego człowieka . Na zarzuty , że człowiek sam i tylko sam może decydować o własnym losie Kościół katolicki odpowiada w swej „ Deklaracji o eutanazji ” że „ błagania ciężko chorych , którzy często wzywają śmierci nie mogą być rozumiane jako wyraz prawdziwej woli eutanazji , są one niemal zawsze pełnymi udręki prośbami o pomoc i uczucia ”. Stanowisko Kościoła katolickiego jest bardzo radykalne w sprawie eutanazji i nie dopuszcza jej w żadnej postaci , nawet jeżeli człowiek nieuleczalnie chory i cierpiący o to bardzo prosi .
Przyznając człowiekowi prawo do decydowania o momencie śmierci , stawiamy go na równi z Bogiem . Jednak powołaniem dobrego chrześcijanina jest znoszenie ziemskich cierpień , tak jak czynił to Jezus Chrystus .
Opozycję dla opinii i stanowiska Kościoła katolickiego stanowią utylitaryści .
Utylitaryzm – pojęcie to pochodzi z języka łacińskiego ; utylitas – znaczy : korzyść , pożytek , wygoda . Jest ono nazwą wielu doktryn etycznych , które łączy wspólnie uznawane twierdzenie , że o wartości moralnej czynu decydują jego skutki .
Przedstawiciele tego stanowiska uważają , że o wartości życia człowieka decyduje suma przyjemności i przykrości . Szczęście , jako podstawowe pragnienie natury ludzkiej można porównać z posiadaniem przyjemności przy niewystępowaniu cierpień lub posiadaniem ilościowej przewagi przyjemności nad cierpieniem . Utylitaryści twierdzą , iż należy udzielić poparcia regułom zezwalającym na zabijanie wtedy i tylko wtedy , gdy ich przestrzeganie prowadzi do pożądanych konsekwencji w większym stopniu niż inne rozwiązania . I tak np. wyobraźmy sobie pacjenta w końcowej fazie choroby nowotworowej , jego stan zdrowia nie rokuje poprawy , może być tylko coraz gorzej . Środki przeciwbólowe na krótko tylko pozwalają zapomnieć o bólu a podtrzymywanie go przy życiu kosztuje tysiące złotych . Utylitarysta w takim przypadku powiedziałby , że najlepszym rozwiązaniem w tym przypadku jest eutanazja , która z miejsca przyniosłaby ulgę pacjentowi , odciążyła szpital – pieniądze przeznaczone na opiekę nad tym chorym można będzie przeznaczyć na opiekę nad pacjentami rokującymi poprawę . W takim przypadku podanie pacjentowi odpowiednio dużej dawki morfiny , która spowodowałaby zgon jest rozwiązaniem , które prowadzi do pożądanych konsekwencji w większym stopniu niż rozwiązanie alternatywne , a mianowicie stopniowe zwiększanie dawek morfiny w celu łagodzenia bólu , licząc się z możliwością przedawkowania i ewentualnym zgonem pacjenta .
Stanowisko utylitarysty w sporze o eutanazję będzie uzależnione od porównania stopnia zadowolenia z realizacji interesów zaangażowanych stron , oraz ryzyka związanego z zastosowaniem odpowiednich rozwiązań . Jest to stanowisko etyczne oceniające czyny wedle ich skutków . Utylitaryści za taką wartość uznają szczęście , przyjemność a ich celem jest powiększenie sumy szczęścia .
Stanowisko to spotykając się zarówno z pozytywną oceną jak i z krytyką , napotyka na swej drodze wiele dylematów związanych między innymi z określeniem i sprecyzowaniem pojęć takich jak szczęście , czy przyjemność , a także z ujęciem ich w sposób ilościowy i jakościowy .
Krytyka utylitaryzmu dotyczy tego , że pod jego płaszczem można dopuszczać się czynów moralnie złych . Jeśli rozluźnimy pewne więzy określające normy zakazu zabijania i pozwolimy na eutanazję cierpiących pacjentów , nawet jeśli znajdują się oni w stanie beznadziejnym , grozi to stworzeniem zachęt do dokonywania eutanazji w celu odciążenia rodziny od kłopotów a społeczeństwa od zbędnych wydatków . Czynna , dobrowolna eutanazja { zabójstwo osoby na jej prośbę }, może spowodować zmiany społeczne , a te z kolei mogą doprowadzić do eutanazji niedobrowolnej { zabijanie osób niezdolnych do wyrażenia swojej woli }, a może nawet do eutanazji wbrew woli pacjenta .
Społeczeństwo , które w punkcie wyjścia zezwoli na kilka samobójstw w asyście , może z biegiem czasu okazać większą tolerancję i przyzwolić również na niedopuszczalne zabójstwa , a moralnie usprawiedliwione zabijanie doprowadzi w rzeczywistości do zabijania moralnie nie usprawiedliwionego .
Przeciwnicy legalizacji eutanazji są przekonani że kontrolowane zabijanie ludzi uruchomi proces podobny do staczania się po równi pochyłej , tak że w końcu dojdziemy do zabójstw , których nikt sobie nie życzy . Twierdzą że nawet gdybyśmy zaczęli od rygorystycznej kontroli , by mieć pewność że eutanazja dokonywana jest jedynie wtedy , gdy pacjent będący w stanie nie rokującym poprawy , wielokrotnie o nią prosił , to i tak stopniowo zaczniemy przechodzić do eutanazji osób , które wprawdzie nie doznają niesamowitych cierpień ale ich życie jest ogromnym ciężarem dla rodziny . Jeszcze później przejdziemy do eutanazji tych , którzy o nią nie prosili i wcale jej nie chcieli , ale ich leczenie pochłania i tak ograniczone zasoby finansowe szpitali . Aż wreszcie jak – jak twierdzi część przeciwników eutanazji – może dojść do sytuacji , gdzie zabija się wszystkich tych , których uważa się za niegodnych życia . Legalizacja eutanazji przyczyniłaby się do utraty zaufania do lekarzy , których obowiązkiem jest ratowanie ludzkiego życia a nie uczestniczenie w jego skracaniu .
We współczesnym świecie obserwujemy prąd do pomnażania dóbr osobistych , materialnych . Wartość człowieka mierzy się poprzez jego przydatność dla społeczeństwa , dlatego też w przypadku legalizacji eutanazji mogłoby dojść do przeliczania kosztów opieki zdrowotnej nad człowiekiem umierającym i na tej podstawie decydowania o jego życiu lub śmierci . Alternatywą dla legalizacji czynnej eutanazji jest rozwój opieki paliatywnej , tworzenie hospicjów , gdzie ludzie umierający mieliby zapewnioną opiekę i pomoc w ostatnim okresie swojego życia . Nie bez znaczenia jest również rozwój medycyny .
Niełatwo jest opowiedzieć się jednoznacznie za lub przeciw eutanazji . Tak długo jak problem ten nie dotyczy bezpośrednio mnie i moich bliskich uważam , że eutanazja jest najgorszym wyjściem z sytuacji , gdyż nie wolno występować przeciwko prawom boskim i prawom natury . Wydaje mi się że nie mógłbym zdecydować się na podjęcie decyzji , która oznaczałaby śmierć dla innego człowieka . Z drugiej jednak strony , gdyby cierpiała bliska mi osoba nie wiem czy nie uległbym jej błaganiom o śmierć , która oznaczałaby koniec cierpień { gdyby oczywiście tego chciała }. Być może wówczas umiałbym przekonać samego siebie , że śmierć jest łatwiejsza do zniesienia niż bezsilność z jaką musiałbym patrzeć na cierpienie i ból kogoś bardzo mi bliskiego.
W ostatnich tygodniach , po długich debatach , ale nie zważając zbytnio na ocenę światowej opinii publicznej , nauki Kościoła katolickiego , protestanckiego i nie tylko , Holandia jako pierwszy kraj na świecie zezwoliła i prawnie usankcjonowała eutanazję . Obserwując tempo i styl życia na świecie , relacje między ludźmi , unifikację prawa , myślę że już za jakiś czas Holandia nie będzie jedynym na świecie krajem w którym zezwolono na eutanazję .
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------
BIBLIOGRAFIA :
1} Peter Singer ; „ O życiu i śmierci . Upadek etyki tradycyjnej ” ; P.I.W. ; 1997
2} Platon ; „ Państwo ” ; t.1{ tłum. Witkacy }; Warszawa ; 1958
3} Katechizm Kościoła katolickiego ; Poznań ; 1994
4} „ Przewodnik po etyce ” ; pod red. P. Singera ; Książka i Wiedza ; Warszawa ; 1998
XMedzik30