Islam
Spis zagadnień
Sura „otwieraj±ca”- Fatiha
I. Historyczne i doktrynalne podstawy islamu s. 4
II. Pięć filarów islamu. s. 5
1. „Wyznanie wiary”- szahada
2. „Modlitwa”- salat
3. „Jałmużna”- zakat
4. „Post”- saum
5. „Pielgrzymka do Mekki”- hadżdż
III. Między judaizmem a chrze¶cijaństwem. s. 7
IV. Walka o sukcesje po proroku s. 8
1. Wyodrębnienie się odłamu sunnickiego i szyickiego
2. Imam a Kalif
V. ¬ródła prawa w islamie s. 10
Bibliografia s. 12
„W imię Boga Miłosiernego, lito¶ciwego!
Chwała Bogu, Panu ¶wiatów
Miłosiernemu, lito¶ciwemu
Królowi Dnia S±du!
Ciebie czcimy i Ciebie prosimy o pomoc
ProwadĽ nas drog± prost±,
drog± tych, których obdarzyłe¶ dobrodziejstwami,
Na których nie jeste¶ zagniewany, i którzy nie bł±dz±”.
(sura „Otwieraj±ca”- Faticha)
I. Historyczne i doktrynalne podstawy islamu.
Islam, przed pełnym ukształtowaniem się jako religia, system prawny i jako wszechobejmuj±ca ideologia rozpowszechniona i umocniona w¶ród różnych ludów, głównie na obszarach Azji i Afryki, staj±c się religi± uniwersaln±, pojawił się najpierw w swojej skromnej postaci na pustynnej Arabii, w¶ród „synów pustyni”- Beduinów, jako ich religia i ideologia. Kolebk± islamu jest więc Arabia. Prorok islamu- Muhammad, był Arabem, głosił swoje posłannictwo w języku arabskim i kierował je przede wszystkim do Arabów.
¦rodowisko geograficzne i społeczne w jakim wyrastał islam wywarło bardzo istotny wpływ na charakter i ducha nowej religii. Prorok Muhammad był Arabem „z krwi i ko¶ci”, pielęgnuj±cym tradycje dawnych przodków, znaj±cym też dobrze potrzeby, pragnienia i marzenia swoich współrodaków, co również znalazło swoje odbicie w wielu wersetach głoszonej przez niego księgi- Koranie.
Podstaw± organizacji społecznej Arabów okresu przedmuzułmańskiego zwanego „okresem niewiedzy”- al dżahilijja był ustrój rodowo- plemienny, a najsilniejszymi więzami społeczno¶ci beduińskiej były więzy krwi. Wszelka krzywda czy obraza wyrz±dzona jednemu człowiekowi rodu czy plemienia, była uważana za krzywdę i obrazę całego plemienia. W wyniku tego prowadziło to do częstych wa¶ni i walk między poszczególnymi plemionami, a prawo zemsty było powszechnie stosowane.
Żywa u Arabów ¶wiadomo¶ć pochodzenia od wspólnego przodka, silne przywi±zanie do tradycji plemiennych spowodowały, że Arabowie pielęgnowali „wiedzę genealogii”- nasab. Genealogie poszczególnych plemion były silnie przechowywane i pamięć o wielkich przodkach przekazywana z pokolenia na pokolenie. (...) „Nauka genealogii” stała się póĽniej bardzo cenion± gałęzi± wiedzy w¶ród Arabów.1
Wielk± rolę w życiu dawnych Arabów epoki al.- dżahilijja odgrywał „walki międzyplemienne”- ghazawat, na pół łupieskie, na pół rycerskie wyprawy, których celem było b±dĽ pomszczenie jakiej¶ krzywdy wyrz±dzonej człowiekowi plemienia, czy całemu plemieniu, b±dĽ też chęć zdobycia łupu. Czasami takie walki trwały nawet kilkadziesi±t lat i były opisywane w poezji staro- arabskiej, jak również w specjalnych opowiadaniach zwanych „Dniami Arabów”- Ajjam al- Arab.
Najbardziej znan± miejscowo¶ci±, ruchliwym centrum handlowym i o¶rodkiem życia duchowego, jeszcze przed islamem była Mekka. Głównymi bogactwami Mekki, był handel i pielgrzymki do ¶wi±tyni- Al Kaby. Wielkie karawany wyruszaj±ce z niej dwa razy do roku były istotnymi wydarzeniami w życiu tego miasta. Jedna wędrowała do Jemenu w lecie, a druga w kierunku Syrii- zim±.
1. Józef B i e l a w s k i „Islam” s. 18
Mówi±c o sytuacji religijnej w Arabii przed pojawieniem się islamu, należy jeszcze zwrócić uwagę, iż docierały do Arabii idee religijne: żydowskie i chrze¶cijańskie. Istniały tam nawet liczne kolonie żydowskie i chrze¶cijańskie, zwłaszcza w południowo- zachodniej czę¶ci Arabii (...) Jednak te skupiska Żydów czy chrze¶cijan ograniczone były raczej do obszarów peryferyjnych Arabii, docieraj± najczę¶ciej do osad miejskich, nie dosięgały prawie do głównego trzonu ludno¶ci Arabii- Beduinów, koczuj±cych po pustyniach Arabii Centralnej czy wyżyny nadżdu.1
Okres przedmuzułmański nazwano potem okresem „niewiedzy”- al dżahilijja. Dopiero islam miał stać się ¶wiatłem oraz m±dro¶ci± Arabów.
Spo¶ród twórców wielkich religii, Muhammad jest bez w±tpienia najbardziej historyczn± postaci±. Jego życiorys przepełniony jest niezwykłymi wydarzeniami i „cudowno¶ciami”, mimo iż sam prorok niejednokrotnie powiadał, że jest tylko zwykłym człowiekiem, posłańcem Boga- Allaha, by ostrzegać ludzi. Pewne wiadomo¶ci o życiu Proroka można znaleĽć w samym Koranie, a następnie w tradycjach zwanych hadisami, jakie zachowywali w pamięci najbliżsi jego przyjaciele i towarzysze, którzy od pocz±tku uwierzyli w jego misję prorocz±. Specjalna biografia proroka- „Sirat Muhammad”, została napisana w VIII w. Przez Ibn Ishaka, a zachowała się w drugiej redakcji, napisanej przez Ibn Hiszama (zm. 834).
Koran- „Recytacja” lub „Czytanie”- dla wierz±cego muzułmanina nie jest dziełem proroka, lecz jest Objawieniem Allaha, przekazanym ludziom za po¶rednictwem Jego posłańca- Muhammada. Księga ta zawiera nie tylko „dogmaty”, przykazania religijne i moralne, lecz również wszelkiego rodzaju przepisy prawne, często nawet drobiazgowe, które miały ogromne znaczenie dla rodz±cego się społeczeństwa arabskiego, muzułmańskiego, które po pojawieniu się islamu uległo istotnym zmianom. Odpowiednie wersety Koranu stały się również podstaw± nowej organizacji państwowej, czyli zawierały, jakby¶my to dzisiaj powiedzieli zasady konstytucji.2
II. Pięć filarów islamu.
Islam jako religia opiera się na „pięciu filarach”- arkan ad- din, którymi s±: „wyznanie wiary”- szahada; „modlitwa”- salat; „post”- saum; „jałmużna prawem przypisana”- zakat, i „pielgrzymka do Mekki”- hadżdż. Niektórzy dodaj± jeszcze jeden filar, a mianowicie „¶więta wojna”- dżihat, przyjmuje to szczególnie sekta harydżytów.
1.Józef B i e l a w s k i „Islam” s. 23
2.Tamże s. 45
1. „Wyznanie wiary”- szahada.
Wyznanie wiary i islamie jest bardzo krótkie i jasne: „Nie ma bóstwa oprócz Boga Allaha, a Muhammad jest posłańcem Boga”. Przez wypowiedzenie tej formuły zostaje się muzułmaninem. Wierny muzułmanin powinien j± recytować we wszystkich ważnych okoliczno¶ciach życia, a tak samo w obliczu ¶mierci. Ten akt wyznania wiary, obowi±zuj±cy przy przyjmowaniu islamu, polega na uroczystym stwierdzeniu jedno¶ci Boga, jak również charakteru proroczego misji Muhammada. Słowo szahada oznaczać może również w szerszym tego pojęcia znaczeniu ¶wiadectwo składane przez muzułmanina, który walczy za wiarę i ginie w walce. Staje się on w ten sposób „¶wiadkiem”- szahid czyli męczennikiem.
2. „Modlitwa”- salat.
Modlitwa rytualna polega na pewnym zespole gestów i słów, rygorystycznie ustalonych, które zawieraj± skłonienia ciała i wybijanie pokłonów z jednoczesnym wymawianiem odpowiednich formuł religijnych i modlitw czy wersetów Koranu. Zgodnie z przepisami, muzułmanin powinien odprawiać modlitwę pięć razy dziennie: o ¶wicie- salat as subh lub salat al.- fadżr, w południe- salat az zuhr, po południu- salat al- asr, o zachodzie słońca- salat al- maghrib i w nocy- salat al- isza. Kto zaniedbuje modlitwy jest uważany za „niewiernego”- kafir. Modl±cy zgodnie z tradycj± ma się zwracać w kierunku Mekki.
3. „Jałmużna”- zakat.
Jałmużna to rodzaj oczyszczenia z „nieczystych” dóbr tego ¶wiata. Można zdobywać i korzystać z tych dóbr, pod warunkiem, że się je oczy¶ci, przekazywać je czę¶ciowo Bogu tzn. współbraciom społeczno¶ci muzułmańskiej. Te zgromadzone dobra, zwierzchnik społeczno¶ci muzułmańskiej, względnie państwa powinien rozdzielić za po¶rednictwem swoich delegatów, pomiędzy biednych, zadłużonych, udaj±cych się dobrowolnie na „¶więt± wojnę”- podróżnych. W ogóle na cele dobroczynne i społeczne. Z czasem- zakat, stracił charakter „miłosiernej ofiary” a stał się zwykłym podatkiem.
4. „Post”- saum.
Tradycja postu sięga prawdopodobnie jeszcze okresu przed islamem w Mekce. Wydaje się, że islam przej±ł zwyczaj postu od żydów i chrze¶cijan. Podstawowa zasada postu jest wyrażona w Koranie, w surze II (ww 179- 181). Post obowi±zuje muzułmanina w miesi±cu ramadanie, za wyj±tkiem chorych i podróżnych, którzy mog± się zwolnić z postu za odpowiedni± rekompensat±. Według powszechnie przyjętej opinii, post, przede wszystkim w miesi±cu ramadanie, stanowi najlepsz± pokutę za wszelkie przewinienia popełnione w ci±gu całego roku.
5. „Pielgrzymka do Mekki”- hadżdż.
Pi±tym filarem islamu jest pielgrzymka do Mekki, obowi±zek który wierny muzułmanin powinien spełnić raz w życiu, je¶li tylko ma możliwo¶ci fizyczne i materialne. Podczas- gdy cztery wcze¶niejsze filary s± absolutnie obowi±zuj±ce, to pielgrzymka do Mekki nie jest takim obowi±zkiem koniecznym, ze względu na różne trudno¶ci, jakie mog± się pojawić przy jej realizacji: niebezpieczeństwo na drogach, brak pieniędzy, niezdolno¶ć fizyczna itp. Pielgrzymka duża, uroczysta- hadżdż ma miejsce raz w roku- w miesi±cu al- hidżdża, czyli ostatnim miesi±cu roku muzułmańskiego, a pielgrzymka mniejsza „odwiedzenie”- umra, może być potraktowana w każdym czasie jako akt pobożno¶ci, bardzo zalecany. Do odbycia pielgrzymki, przy istnieniu warunków do jej spełnienia, jest zobowi±zany każdy dorosły muzułmanin, mężczyzna czy kobieta, raz w swoim życiu. Jest jednak dozwolone by wypełnił ten obowi±zek kto¶ w zastępstwie. Poza tym, s± zwolnieni z odbywania pielgrzymki: ludzie chorzy umysłowo, niewolnicy i kobiety, o ile nie maj± żadnego krewnego, który by im towarzyszył.
Pielgrzymka do Mekki ma ogromne znaczenie religijne dla wyznawców islamu. Widz± oni w niej sposób wyproszenia sobie u Boga wszelkich łask, a przez złożenie ofiary odpuszczenie grzechów. Ponadto ma ona wielkie znaczenie społeczne podkre¶laj±ce solidarno¶ć i jedno¶ć wyznawców islamu.
III. Między judaizmem a chrze¶cijaństwem.
W chrze¶cijaństwie szczególnie zwraca się uwagę na centraln± postać Chrystusa, a w zwi±zku z tym religia założona przez Chrystusa w sposób oczywisty zwie się chrze¶cijaństwem. Sytuacja w islamie jest zupełnie inna i z tego wła¶nie powodu, błędem jest nazywanie islamu- mahometanizmem, choć terminu tego tak długo używano w zachodnich językach, że trudno go usun±ć.
Islam jest religi±, która nie opiera się na osobowo¶ci jej założyciela, lecz na samym Allahu. Prorok jest po¶rednikiem, dzięki któremu ludzie otrzymali posłannictwo dotycz±ce natury absolutu, a co za tym idzie również i względno¶ci. Posłannictwo obejmuje zarówno doktrynę jak i metodę. A zatem sam Allah stanowi centraln± rzeczywisto¶ć tej religii, i tym samym role Proroka w islamie i Chrystusa w chrze¶cijaństwie s± wła¶ciwie różne choć jednocze¶nie jako „wysłannicy Boga” s± do siebie w jaki¶ sposób podobni.1
1. Seyyed H o s s e i n – N a s r „Idee i warto¶ci islamu” s. 197
W islamie s± trzy podobne osobowo¶ci: Adam, Abraham i prorok Muhammad. Podobnie jak Adam był u samego pocz±tku ziemskich dziejów człowieka, pierwszym człowiekiem – prorokiem, tak samo Abraham potwierdza tę rolę u ludów semickich. Abraham reprezentuje w islamie pierwotn± religię, potwierdzon± przez islam. Objawienie przekazane Mojżeszowi było jednym z aspektów tej tradycji albo inaczej pierwotn± religi± w formie prawa. I dlatego judaizm podkre¶la znaczenie posłuszeństwa wobec prawa Boskiego, prawa talmudycznego, jako podstawy religii.
Chrystus i objawienie chrze¶cijańskie, reprezentuj± natomiast ezoteryczny aspekt tradycji Abrahamowej, wewnętrzny wymiar religii pierwotnej, czyli bardziej drogę duchow± niż prawo. Chrystus nie przyniósł nowego prawa objawionego – szari atu, lecz drogę (tarika) opart± na miło¶ci Boga. Islam uznał t± szczególn± funkcję Chrystusa, która tym się różniła od funkcji innych proroków, że tamci zwykle przynosili nowe prawo albo reformowali stare. Islam nie akceptuje w chrze¶cijaństwie przede wszystkim idei synowskiego zwi±zku Chrystusa z Bogiem oraz Trójcy ¦więtej w jej zwykłym znaczeniu. S± to bowiem idee obce muzułmańskiemu punktowi widzenia, jako że ta druga opiera się na naturze absolutu, a nie na jego „przejawach” czy emanacjach. Z wyj±tkiem tych dwóch spraw islam darzy Chrystusa wielkim szacunkiem, odgrywa On szczególn± rolę w niektórych etapach sufizmu.1
Po judaizmie i chrze¶cijaństwie, islam, uznaje się za trzeci wielki przejaw tradycji Abrahamowej. O ile judaizm reprezentuje prawo, czyli egzoteryczny aspekt tej tradycji, a chrze¶cijaństwo, drogę, czyli egzoteryczny aspekt o tyle sam islam ł±czy te tradycje w pierwotna jedno¶ć, obejmuj±c zarówno prawo jak i drogę, szari’at i tarikę. Można ponadto powiedzieć, że w pewnym sensie judaizm opiera się na bojaĽni Bożej, chrze¶cijaństwo na miło¶ci do Boga, a islam na wiedzy o Bogu.
Islam opiera się na uniwersalnych zwi±zkach między Bogiem, a człowiekiem. Bogiem w jego absolucie, a człowiekiem w jego dogłębnie teomorficznej naturze. Opiera urzeczywistnienie się tego podstawowego zwi±zku na inteligencji, woli i mowie a w efekcie na równowadze oraz pewno¶ci.
IV. Walka o sukcesje po proroku
...
XMedzik30