Dzisiaj będziemy mówić na temat opisu rzeczywistości przez wskazanie na treści transcedentalne bytu.
Są trzy czynniki, które warunkują opis w metafizyce :
1. Aspekt w bytu – warunkuje wszelki opis, zarówno w filozofii, jak i we wszelkiej nauce. Aspekt poznania w metafizyce to istnienie (własności określające, że byt istnieje), bądź istota (własności rozstrzygające że byt jest bytem), zależy od tego jakiej wersji metafizyki będziemy się uczyć. Od tego w jakim aspekcie będziemy przedmiot badamy, opisy się będą różnić.
2. Analiza – w zależności od wersji metafizyki, którą stosujemy, mamy do czynienia z abstrakcją, lub separacją. Używamy również refleksję intelektualną – za jej pomocą dochodzimy do pierwszych pojęć transcedentalnych, oraz pierwszych zasad metafizycznych (metafizykalnych?).
3. Język – ten, którego używamy w opisie rzeczywistości ze wskazaniem na treści transcedentalne, jest specyficzny, w stosunku do wszystkich innych języków, co używa się w naukach... nie używa się ani jednoznacznego, ani ogólnego języka, lecz używa się terminów transcedentalno-analogiczny.
Język transcedentalny to taki język, w którym przekracza się ogólność znaczeń terminów. Znaczy się, szukasz to, co jest pod powierzchnią znaczenia. Język ten jest transcedentalny wtedy, gdy występujące w nim terminy odnoszą się nie tylko do tego bytu, lub do tej kategorii bytów, lecz do wszystkiego, co istnieje.
W pojęciach transcedentalnych ujmuje się ponad-kategorialne aspekty tego, co istnieje. Ujmuje się takie treści, które przysługują temu co istnieje, bez względu na to, do jakiej kategorii należy – znaczy się chyba z samego istnienia... Pojęciem transcedentalnym nie będzie na przykład pojęcie „szorstkości”.
Używanie pojęć transcedentalnych jest możliwe tylko w przypadku szukania własności bytu w aspekcie jego istnienia.
Analogiczność języka – nazwa ma znaczenie analogiczne, jeśli jej treść realizuje się w jej desygnatach (jako przedmiotach realnie istniejących), w sposób nie identyczny, ale tylko podobny (choć nie wieloznaczny). Nazwy nabierają charakteru analogicznego dopiero w zdaniach. Zdaje mi się, że ma to coś wspólnego z synonimami różnych stanów bytów : „zdrowy” – atmosfera jest zdrowa, człowiek jest zdrowy, jedzenie jest zdrowe... Ale nie o tym samym stanie „zdrowia” mówimy. Choć już łapiesz, zmienia się odrobinę sens dopiero w połączeniu z inną...
„Zmęczenie” – Jestem zmęczony; zmęczenie materiału; zmęczenie psychiczne. Niby to samo, ale jedna i ta sama nazwa została użyta w odrobinę innym znaczeniu...
Pojęcia transcedentalno-analogiczne to nie to samo, co pojęcia ogólne. Różni ich :
1. Moment treściowy
2. Moment zakresowy.
3. Sposób orzekania.
Treść pojęć transcedentalno-analogicznych dotyczy takich sytuacji bytowych, które nie są określone przez przynależność do takiej, a nie innej kategorii bytów. Ich treść dotyczy każdej sytuacji bytowej – zakresowo są one szerzej pojmowane, niż pojęcia ogólno-jednoznaczne (bo one dotyczą tylko jedną określoną kategorię bytów). Czy taki opis ma sens istnienia? Są nauki empiryczne, które świetnie opisują byt. Czy wskazanie na treści transcedentalno-analogiczne poszerza jakoś ludzką wiedzę o świecie? Ano poszerza – jeśli są to sensowne pytania, typu „co sprawia, że to co nas otacza, włącznie z nami samymi, jest”; nauki empiryczne zazwyczaj podpowiadają co robić, by przedłużyć sobie życie, a nie odpowiadają na pytanie „czemu jesteśmy, po co istniejemy?” i tak dalej...
Tylko metafizyka posiada taki aspekt badań, który pozwala na sensowne zadanie tychże właśnie pytań.
Własności transcedentalne bytu : to takie własności, które przysługują bytowi jako takiemu, z tej racji, że jest bytem, bez względu na to do jakiej kategorii bytowej kwalifikuje się. Odnoszą się one do wszystkiego, co istnieje, bez względu na to w jaki sposób istnieje. Jak wiesz, w bycie wyróżniamy cztery grupy własności :
1. Indywidualne
2. Gatunkowe
3. Kategorialne
4. Transcedentalne
Pierwsze trzy wyrażane są najczęściej w pojęciach ogólnych. Ostatnia grupa wyrażana jest w pojęciach transcedentalnych. Własności indywidualne, gatunkowe i kategorialne przysługują bytowi dlatego, że byt jest tym, czym jest (należy do gatunku, kategorii, i jest indywiduum). Własności transcedentalne są jednak ważniejsze, bo jeśli któraś ulegnie skreśleniu, byt sam w sobie przestaje być bytem, i wszystko się wali – przysługują bowiem bytowi (powtarzam po raz kolejny) z racji tego, że jest bytem.
Pierwsze pojęcie transcedentalne – pojęcie „bytu jako bytu”. Dochodzi się do tego pojęcia na drodze abstrakcji, lub separacji. Odpowiada się na pytanie „co to znaczy być bytem”, odpowiada się : „być bytem, znaczy być konkretną, zdeterminowaną w sobie treści, o proporcjonalnym istnieniu”. Czyli forma wypełniona treścią, według mnie.
Następne ważne pytanie : „Jakie własności przysługują bytowi z racji tego, że jest treścią o proporcjonalnym istnieniu?”. Jest to pytanie o cechy tego, co istnieje, z racji że istnieje. Odkrywa się coś, co ujęte poznawczo określa się nazwą pojęcia transcedentalnego, a co wskazuje na własności transcedentalne.
W bycie wyróżnia się dwa rodzaje własności transcedentalnych :
1. Własności absolutne – pojęcia takie, jak :
- pojęcie bytu jako bytu;
- pojęcie rzeczy (bo byt jest rzeczą – choć co to znaczy w metafizyce?);
- pojęcie jedności;
- pojęcie odrębności.
2. Własności relatywne :
- Pojęcie prawdy
- Pojęcie dobra
- Pojęcie piękna.
Pojęcie bytu, jako bytu – uwyraźnia się to pojęcie w metafizyce. Jest pierwszym, nie potocznym, metafizycznym, technicznym i transcedentalnym pojęciem. Zawarta w tym pojęciu treść, na który składa się ujęty poznawczo zespół cechowy, dotyczy każdego bytu. Pojęcie to opisuje każdy przedmiot, i wskazuje na dwa czynniki, konstytuujące każdy byt – treść i istnienie bytu.
Pojęcie rzeczy – używane w języku potocznym jest równie mgliste jak pojęcie bytu. W metafizyce znaczenie tego pojęcia dotyczy wszystkiego, co istnieje, a więc nie tylko do bytów materialnych. Oznacza ono, że to, co istnieje jest w sobie czymś złożonym. Nie tylko z treści istnienia, ale jest również wewnętrznie zorganizowane tak, że stanowi jakąś wewnętrzną całość. Wszystko co istnieje jest w sobie zdeterminowane (bo przecież nie jest od siebie różne...). A więc być bytem znaczy nie tylko być treścią istniejącą, ale być jakąś określoną, zdeterminowaną, konkretną treścią istniejącą.
Pojęcie to, wyrażone w sądzie „Wszystko to, co istnieje, jest jakieś, jest zdeterminowane”, nazywa się ontyczną zasadą tożsamości.
Pojęcie jedności – jeden. Jeden. Jeden. By określić odrębność przedmiotu od innych, podobnych mu. W metafizyce jedność oznacza pewną niepodzielność (określenia jakiejś całości ze względu na jakieś własności przedmiotu – w życiu codziennym tylko). Ma się na myśli oczywiście niepodzielność bytu, jako bytu, jego bytowości. Byt stanowi jedność treści i istnienia. Pojęcie jedności, wyrażone w sądzie „Nieprawdą jest, że byt jest tym, czym jest i zarazem nie jest tym, czym jest” nazywa się ontyczną zasadą niesprzeczności.
Pojęcie odrębności – ostatnia z własności absolutnych. To, co istnieje jest nie tylko zdeterminowane, nie tylko stanowi jedność (nie podlega podziałowi na treści istnienia), ale też jest odrębne w stosunku do drugiego. Ta własność tłumaczy pluralizm bytowy. Używa się to, by określić ich niezależność w stosunku do siebie. W metafizyce pojęcie odrębności oznacza pewien aspekt bytu, mianowicie że jest odrębny, w znaczeniu że nie jest identyczny z innym bytem. Każdy byt, bez względu na to jakim jest bytem, jawi się jako odrębny. Pojęcie odrębności, wyrażone w sądzie „Albo coś jest bytem, albo nie jest bytem”, nazywa się ontyczną zasadą wyłączonego środka.
Te cztery powyższe własności bytu sprawiają, że byt jest bytem. Nie istnieje coś takiego, co nie byłoby istniejącą treścią, nie byłoby zdeterminowane wewnętrzne, nie byłoby niepodzielne w sobie, i nie byłoby odrębne.
XMedzik30