Morawiec umarł i zmartwychwstał. A że nie jest Jezusem, zajęło mu to dwa tygodnie. Ale teraz jest z nami ponownie, i ponownie wprowadza nas w doły i po górach metafizyki.
TEMAT : pojęcie dobra.
Jeśli coś istnieje, jest w sobie zdeterminowane. Każda rzecz, która istnieje, jest jednocześnie bytem. Każdy byt jest odrębny. Prawda przysługuje bytowi, gdy się go rozpatruje w pewnej relacji do umysłu. Wszystko powyższe to cechy bytu. Utożsamiają się one z nim, nie ma takiego bytu, który nie posiadał by te cechy : zdeterminowanie, istnienie, odrębność, prawda.
Pojęcie „dobra” – nazwa, wyrażająca to pojęcie, jest niewyraźna, wieloznaczna. W języku potocznym posługujemy się go, by opisać cechy, które w podmiocie poznającym mogą powodować akt pożądania : to, co nie jest szkodliwe, co jest przyjemne, co może służyć do czegoś, do ułatwienia jakiejś czynności ludzkiej. Kryteria czy coś jest dobre, czy nie, są subiektywne.
Pojęcie dobra jest zrelatywizowane do systemu, w którym oceniamy rzecz jako dobrą.
W etykach normatywnych mamy również pojęcie dobra. Etyka normatywna idzie dwoma nurtami, nie jest samodzielną dziedzinę poznania, więc zakłada pewną teorię bytu, moralności ludzkiej. Nurt platoński (idealistyczny) i arystotelesowski (realistyczny). Funkcjonują one do dnia dzisiejszego. Stąd też pojęcia „dobra” w filozofii klasycznej różnią się między sobą.
W nurcie platońskim dobro, to pierwsze źródło bytu, najwyższa wartość bytowania. Za źródło bytu pojmowano tak zwaną „jednię” – jest dobrem absolutnym. Dobrem określa się jako to, co siebie udziela. Z Jedni emanuje wszystko, jest prazasadą.
Dobro w nurtu arystotelesowskim to tyle, co cel wszelkiego dążenia. Wszyscy ludzie dążą do dobra. Człowiek oprócz rozumu ma władzę pożądania, władzę wolitywną. To pożądanie, chcenie, wiąże się z rezultatem działania tej władzy. W tym ujęciu dobro sprowadza się do relacji między aktem pożądania przedmiotu, a rzeczą pożądania. Y jest dobre dla X, to tyle, co między Y a X zachodzi relacja pożądania.
Dobro, pojęte jako cel wszelkiego pożądania, dzieli się ze względu na motyw pożądania, ze względu na przedmiot pożądania, i ze względu na sposób pożądania.
1. Motyw – ze względu na cel, dla którego się coś pożąda :
- Takie dobro, gdzie motywem aktu pożądania jest dobro samego przedmiotu pożądania – pożądam go ze względu na niego samego. Występuje to, gdy podmiot chce przedmiot tylko ze względu na przedmiot, a nie ze względu na jakiś inny cel. Nazywa się je „dobrem godziwym”.
- Takie dobro, które pożądamy ze względu na coś innego. Przedmiot pożądania, jako cel, jest podporządkowany innemu celowi.
2. Podmiot (a może przedmiot?) pożądania :
- Dobro naturalne : przedmiot, na który podmiot jest skierowany swoim aktem pożądania, znajdujący swe źródło w naturze swojej. Na przykład, jedzenie. Jest ono dobre dla mnie, bo mam potrzebę wynikającą z mojej natury, by jeść.
- Dobro ontyczne : jest własnością nie podmiotu, ale przedmiotu. Jeżeli podmiot czegoś pożąda, wtedy to coś w sobie zawiera inklinację pożądania – to inklinacja jest dobrem ontycznym. Z racji przedmiotu pożądamy przedmiot. To dobro ontyczne wyraża się w relacji przedmiot – podmiot. Twierdzi się w związku z tym, że każdy byt jest w tym znaczeniu dobry – ponieważ jest w relacji do jakiegoś chcenia. Dobro transcedentalne jest pewnego rodzaju dobrem ontycznym. Dobra.
Kategorialne pojęcie dobra ontycznego – jest to relacja takiego, a nie innego bytu, do podmiotu pożądającego. Wyróżniamy pojęcie dobra transcedentalnego (relacja bytu jako bytu, do podmiotu pożądania). To, że pewne kategorie bytu są w relacji pożądania do podmiotu pożądającego można wytłumaczyć, wskazując np., na byty kulturowe. Jeśli byty kulturowe istnieją, to istnienie tych bytów tłumaczy się nie tylko istnieniem, ale również chceniem. Rzeźbiarz CHCE coś stworzyć. Istnieje relacja między bytem kulturowym, a twórcą, który chce, by byt istniał.
Że co, że jak, że hę, że ke?
Działanie jest takie, jaki jest podmiot działający. Działanie istnieje istnieniem podmiotu, gdyż to on działa. Jeżeli jest niesamodzielne, to w konsekwencji MUSI być takie, jaki jest podmiot. Każde działanie ludzkie jest ukierunkowane na coś – jeśli jest świadome i dobrowolne, to musi być też ukierunkowane. Ten czynnik, na który jest ono ukierunkowane, nazywa się celem działania. Należy wyróżnić dwa cele :
1. Cel, ku któremu zmierza działanie – coś, co usprawiedliwia działanie, w sensie że jest jego źródłem powstania.
2. Cel, jak motyw działania – uzasadnia, dlaczego działanie raczej jest, niż nie jest... Rozstrzyga o istnieniu działania.
XMedzik30