16. Modele pomocy społecznej
Modele pomocy społecznej opierają się na dwóch podstawowych koncepcjach (rezydualnej i instytucjonalnej), które stanowią dwa odmienne spojrzenia na rolę i miejsce pomocy społecznej, jako jednej z instytucji życia społecznego. W rzeczywistości społecznej trudno odnaleźć czyste typy tej koncepcji. Ogólna tendencja wskazuje na przechodzenie od koncepcji rezydualnej do instytucjonalnej, z tendencją do zmierzania społeczeństw w stronę społeczeństwa obywatelskiego.
I Koncepcja rezydualna
ü Koncepcja ta traktuje usługi pomocy społecznej „jako narzędzia interwencji socjalnej, podejmowane w sytuacjach krytycznych dla rodziny i jednostki”
ü Mają one na celu „wzmocnienie jednostek lub przywrócenie im możliwości funkcjonowania”
ü Koncepcja ta bowiem zakłada „istnienie dwóch podstawowych dla jednostki kanałów identyfikowania i zaspokajanie jej potrzeb – rodziny i rynku”
ü W chwilach, kiedy ich sprawne działanie załamuje się lub gdy jednostka nie jest w stanie z tych kanałów korzystać z różnego rodzaju powodów (np. niepełnosprawność, choroba czy niepełna rodzina), pojawia się wówczas pomoc społeczna, ale jako inny – trzeci system, na którego ramach następuje zaspokojenie zdeprawowanych potrzeb.
ü „struktury organizacyjne pomocy społecznej mają za zadanie udzielanie wsparcia i pomocy jednostkom lub rodzinom w sytuacjach kryzysowych, ale ich pomoc ustaje w chwili wyjścia z krytycznej sytuacji”
ü świadczenia mają tylko charakter selektywny, zatem mogą z nich korzystać tylko osoby spełniające odpowiednie kryteria formalno – prawne, które są przecież ściśle określane przez instytucje pomocowe.
ü Owa pomoc ma oczywiście charakter czasowy, można by powiedzieć, że zastępczy, co sprowadza tym samym obywatela do roli pacjenta. To zaś – powoduje uruchomienie procesu naznaczania społecznego, a świadczeniobiorca zyskuje stygmat osoby niezaradnej, niezdolnej do samodzielnego pełnienia funkcji. Świadczenie w tym przypadku traktowane jest jak jałmużna.
II Koncepcja instytucjonalna
ü Pomoc w tego rodzaju koncepcji rozumiana jest jako „zorganizowany system usług społecznych i instytucji powstałych w celu pomocy jednostkom lub grupom społecznym w osiągnięciu satysfakcjonującego standardu życia”
ü pomoc społeczna jest tutaj traktowana jako system zaspokajania potrzeb, ale już nie alternatywny, lecz równoważny wobec rodziny i rynku.
ü Jednostka może tutaj zaspokajać swoje potrzeby nie będąc jeszcze (w przeciwieństwie do poprzedniej koncepcji) w sytuacji kryzysowej, ale odczuwając już pewien deficyt.
ü Świadczenia mają charakter permanentny, zaś usługi socjalne rozumiane są jako „formy ułatwień (public social utylities) oferowane obywatelom w realizacji ich dążeń i aspiracji”
ü Nie ma tu miejsca na procesy stygmatyzacji, tak jak było to w przypadku koncepcji rezydualnej, ponieważ oferowana pomoc posiada charakter uniwersalny, a nie selektywny.
ü Według A. Kahna „ich dostępność dla każdego implikuje stwierdzenie, że korzystający z nich jest obywatelem, a nie pacjentem”
KONCEPCJA REZYDUALNA
KONCEPCJA INSTYTUCJONALNA
Problemowe sytuacje są traktowane jako kryzysowe.
Problemy są traktowane jako nieodłączny element współczesnego życia społecznego.
Pomoc jest udzielana jednostkom dopiero po wyczerpaniu się ich zasobów.
Pomoc jest uruchamiana przed wystąpieniem symptomów kryzysu.
Pomoc przybiera formę czasowej poprawy warunków jednostki, niechętnie jest udzielana, traktowana jest jak jałmużna lub miłosierdzie, kończy się tak szybko, jak to jest możliwe.
Usługi są zinstytucjonalizowane w celu podkreślenia ich prewencyjnego i rehabilitacyjnego charakteru i mogą być świadczone permanentnie.
Świadczenia mają charakter czasowy.
Świadczenia mają charakter uniwersalny.
Pomoc społeczna tworzy siatkę bezpieczeństwa, ochraniającą przed upadkiem na samo dno.
Pomoc społeczna jest rodzajem trampoliny, od której jednostka może się odbić, w trudnych dla siebie sytuacjach.
Problemy jednostki i świadczona pomoc powoduje stygmatyzację.
Korzystanie z pomocy nie powoduje naznaczenia.
Filozofia surowego indywidualizmu.
Podkreślanie bezpieczeństwa i humanitaryzmu.
ekorkosz