Dekonstrukcjonizm.pdf

DEKONSTRUKCJONIZM (łac.de—od,roz-;constructio—ł¡czenie)—sta-

nowiskowﬁlozoﬁipokartezja«skiej,zwi¡zaneztzw.postmodernizmem,wg

któregokluczow¡metod¡ﬁlozoﬁiiwszelkiegoodpowiedzialnegodyskursu

kulturowegopowinnaby¢dekonstrukcja,czylizabiegrozł¡czaniapoj¦¢two-

rz¡cychsystemmy±lowy;dekonstrukcjajestprzeciwie«stwemmodernistycznej

metodykonstrukcji.

Wgd.owocemmodernizmuijegometodykonstrukcjis¡tzw.metanarracje

(J.-F.Lyotard)lubﬁlozoﬁewyrokuj¡ce(K.Popper),czyliapriorycznesystemy

my±lowecharakteryzuj¡cesi¦centryzmem,orazholizm.Upodstawcentryzmu

le»yprze±wiadczenieoistnieniuepistemicznych,ontologicznychiaksjologicz-

nychpierwszychzasad;holizm,jakokonsekwencj¦centryzmu,cechujetotal-

no±¢uj¦ciaproblemu±wiata,azwł.problemuczłowiekaiostatecznegocelu

(sensu)jego»ycia.Skutkiemmechanicznegostosowaniametanarracjiw»yciu

społecznymjestuniformizmkulturowyitotalitaryzmpolityczny(komunizm,

nazizm,faszyzm).Metodadekonstrukcjimasłu»y¢demaskowaniubł¦dówcen-

tryzmuiholizmuﬁlozoﬁitradycyjnej,wcało±cimodernistycznej,atak»ema

pełni¢funkcjeprewencyjno-terapeutycznewobecobecnegowczłowiekupsy-

chologicznego„p¦dudouogólnie«”(L.Wittgenstein)lub„pokusymetaﬁzyki”

(J.Derrida,R.Rorty),zktórychwyrastamodernistycznykonstrukcjonizmijego

kulturowekonsekwencje.

Metod¦dekonstrukcjipraktykujesi¦rozmaicie,zale»nieodtego,czyjej

tłemideowyms¡zreformowanemodernizmy,np.poststrukturalizm(struktura-

lizmtzw.dynamiczny),neomarksizm,neofenomenologia,neopragmatyzm,ﬁlo-

zoﬁalingwistycznab¡d¹bliskapostmodernizmowitzw.ﬁlozoﬁa»ycia(Leben-

sphilosophie),reprezentowanaprzezró»neodmianyegzystencjalizmu,herme-

neutykiidialogizmu,atak»eodtego,czyposzczególniprzedstawicielewymie-

nionychwy»ejszkółmy±lowychtradycjipokartezja«skiejzwi¡»¡si¦nazasa-

dzieopcjizpostmodernizmemtzw.nietzschea«skim,którywieszczy„±mier¢”

kultury(wyczerpaniesi¦jejmo»liwo±cipoznawczo-twórczych)iproklamuje

„wiedz¦radosn¡”—wolno±¢ikreatywno±¢(freedomandcreativity)orazanar-

chizmspołeczny,czyte»zwi¡»¡si¦zpostmodernizmemtzw.systematyków,

którzyopowiadaj¡si¦zakonwencjonalizmemkulturowymidemokracj¡libe-

raln¡.Ró»norodno±¢tłamy±lowegopostmodernizmuwyra»asi¦wosobliwych

nazwachmetodydekonstrukcji,np.„mnemonika”,„schizoanaliza”,„paratek-

stologia”,„paralogistyka”,„dzikareﬂeksja”,„po»ytecznadywersja”,„kontron-

tologia”,„rizometyka”(„kł¡czologia”),„radosnebł¡dzenie”,„metodologiczne

szale«stwo”,„dialektykanegatywna”,„my±leniewirusowe”,„anagramatyza-

cja”.Wspólnymzało»eniemró»nychodmiand.jestrelatywistycznateza,wg

której±wiatczytekstmo»najedynieinterpretowa¢,ajegoró»norodneinter-

pretacjes¡równosilnepoznawczo,awi¦c»adnaznichniemaprawawy-

ł¡czno±ci(absolutno±ci),cho¢ka»damo»epełni¢funkcj¦dora¹nieu»ytecznej,

konwencjonalnejpodstawyporz¡dkowaniado±wiadczeniaidywidualnegoi(co

podkre±laj¡„systematycy”)społecznego(J.Baudrillard,G.Deleuze,G.Vatti-

mo,S.Sontag,R.Barthes,U.Eco,P.deMan,O.Marquard,S.Fish,F.Ja-

meson,Z.Bauman,J.Habermas,H.Putnam,K.Apel,A.MacIntyre,C.Tay-

lor,D.Davidson,RBlumenberg,M.Dummet).Stanowiskiemideowoto»sa-

mymzd.jestantyesencjalizm,którytak»epostulujeeliminacj¦zﬁlozoﬁimetod

konstrukcyjnych:noetyczno-ejdetycznychtypuplato«skiegoorazspekulatywno-

dekonstrukcjonizm PEF—©CopyrightbyPolskieTowarzystwoTomaszazAkwinu 1

projekcyjnychtypuneoplato«skiegolubheglowskiegonarzeczmetodopisuj¡-

cych(kataloguj¡cych)tzw.grykulturoweb¡d¹wyra»aj¡cychpostaw¦my±li-

cielawobec±wiataikultury.D.(antyesencjalizm)ﬁlozoﬁcznyoddziałałzwł.

nahumanistyk¦isztuk¦,aletak»enanaukiprzyrodniczeispołeczneoraz

teologi¦.

D.okre±lateoriopoznawczeimetodologicznezało»eniapostmodernizmu,

atenjestnegacj¡modernizmucodosposobu(metody)uprawianiaﬁlozoﬁi

itworzeniakultury,alejegokontynuacj¡wzakresieostatecznegocelu»ycia

człowieka:wyzwoleniaczłowiekaodzła.Celtenokre±laj¡utopiespołeczne

iró»neodmianysocjalizmu.Modernizmipostmodernizmwyrastaj¡zprze-

ciwstawnychnurtówﬁlozoﬁitzw.krytycznej,wktórychkrytykapoznaniasta-

nowipunktwyj±ciaﬁlozoﬁi.Modernistycznykonstrukcjonizm(iesencjalizm)

mauswychpodstawskrajnynoetyczno-ejdetycznylubspekulatywnyracjona-

lizm,statyzmontologiczny:byttoidea-to»samo±¢(niesprzeczno±¢),czegokon-

sekwencj¡jestmonizmkulturowyitotalitaryzmspołeczny.Postmodernistyczny

d.(antyesencjalizm)wyrastanatomiastzró»nieartykułowanegoirracjonalizmu

(woluntaryzmu,emotywizmu,ﬁdeizmu),znaturalizmuirelatywizmu,które

prowadz¡doontologicznegomobilizmu(wariabilizmu):byttozmiana(ruch-

nieokre±lono±¢),wpostmodernizmie:ró»nia(ró»nica),czegokonsekwencj¡jest

relatywizm(konwencjonalizm)kulturowyispołecznyliberalizmlubanarchizm.

Obanurtymy±lowes¡antycypowaneodgr.staro»ytno±ci,od»ywaj¡izmagaj¡

si¦zesob¡wtradycjipokartezja«skiej,awspółcze±nie,popora»cemoderni-

stycznychwizji±wiataikultury,dominujed.ipostmodernizm.

Postmodernistycznakrytyka(dekonstrukcja)modernizmujesttrafna,ale

niejestoryginalnymodkryciempostmodernizmu;zjejtrafno±ci—wbrewprze-

konaniupostmodernistów—niewynikakonieczno±¢akceptacjipostmoderni-

zmujako„ostatniegogłosu”wﬁlozoﬁi.D.bazujenanegacjipoznawalno±ci

±wiatairoszcze«rozumudoprawdy,niejestzatemwstaniezaproponowa¢

»adnejpozytywnejwykładnidlakulturyicywilizacji.Jakka»dyirracjonalizm,

d.jestdziełemrozumu,awi¦cjestska»onywewn¦trzn¡sprzeczno±ci¡,jest(po-

dobniejakkonstrukcjonizm)monizmemteoriopoznawczymikolejn¡totalitarn¡

metanarracj¡.Popularno±¢d.jestskutkiemignoranckiegozamykaniadziejów

idorobkuﬁlozoﬁieuropejskiejwramachsporumodernizmu(statyzmuiracjo-

nalizmu)zpostmodernizmem(mobilizmemiirracjonalizmem).

Bibliograﬁa: O.Marquard, AbschiedvomPrinzipiellen ,St1981( Rozstaniezﬁlozoﬁ¡pierwszych

zasad ,Wwa1995);J.Culler, OnDeconstruction.TheoryandCriticismafterStructuralism ,It1982;

Ch.Norris, Deconstruction.TheoryandPractice ,Lo1982; AfterPhilosophy.EndorTransformation? ,

C1987; Postmoderne—globaleDierenz ,F1991;B.Baran, Postmodernizm ,Kr1992; Postmodernizm.

Wyzwaniedlachrze±cija«stwa ,Pz1995;A.Bronk, Zrozumie¢±wiatwspółczesny ,Lb1998;K.Schmitz

[iin.], PostmodernismandtheCatholicTradition ,AmericanCatholicPhilosophicalQuarterly73

(1999)z.2,233–266;H.Kiere±, Trzysocjalizmy.Tradycjałaci«skawobecmodernizmuipostmoderni-

zmu ,Lb2000.

HenrykKiere±

Plik z chomika:

Inne pliki z tego folderu:

Inne foldery tego chomika: