full version.pdf

Legenda o wielkiej maczudze

Żył razu pewnego król Krak, zwany także

Krakusem. Podobno właśnie od jego imie-

nia Kraków nazwano. Zdarzyło się kiedyś, że

w grodzie krakowskim smok się zagnieździł.

Jako kryjówkę obrał sobie jaskinię w pobliżu

zamku. Straszne rzeczy potwór wyczyniał –

porywał i zjadał bydlęta, a i ludźmi od cza-

su do czasu nie gardził. Najbardziej rozsma-

kował się w młodych dziewicach. Król Krak

stracił wreszcie cierpliwość i sam postanowił

rozprawić się ze smokiem. Osobiście udał się

pod jaskinię potwora z ogromną maczugą,

którą pokonał intruza. Maczugę zaś rzucił za

siebie, gdyż nie był mu już potrzebna. Upad-

ła w Dolinie Prądnika tak dziwnie, że wbiła

się cieńszym końcem w ziemię. Odtąd już

zawsze będzie przypominała o zwycięstwie

króla Kraka nad smokiem.

Ojcowski Park Narodowy

Jest najmniejszym parkiem narodo-

wym w Polsce – ma 2145,62 ha (dla

porównania to 3,62% powierzchni

największego – Biebrzańskiego – par-

ku narodowego). Obejmuje środkową

część Doliny Prądnika (12 km długoś-

ci), część Doliny Sąspowskiej i kilka-

naście mniejszych dolinek. Utworzono

go w 1956 r., jednak walory przyrodni-

cze terenu dostrzeżono już w XIX w.

Plan ochrony Doliny Prądnika i Są-

spowskiej powstał w 1924 r. z inicja-

tywy Władysława Szafera. Niestety, na

realizację czekał ponad 30 lat.

Dolina Prądnika jest zbiorowiskiem

wszystkich form krasowych występu-

jących na Jurze. Spotkamy tu wysokie,

niekiedy na kilkadziesiąt metrów, ostań-

ce skalne o najrozmaitszych kształtach,

wywierzyska (charakterystyczne dla

Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej

źródła krasowe), wielkie skupisko ja-

skiń (ocenia się, że łącznie grot, zagłę-

bień skalnych i jaskiń jest ponad 400,

to 40% wszystkich jaskiń Jury, chociaż

Ojcowski Park Narodowy zajmuje zale-

dwie 1% powierzchni Wyżyny).

Większość terenu parku pokrywają

lasy. Przeważają bory mieszane z sos-

ną i świerkiem. Naturalne lasy buko-

we z domieszką wiązu, jodły i jawo-

ru zachowały się tylko na niewielkich

powierzchniach. Na bogactwo świa-

ta roślin ma wpływ duże urozmaice-

nie rzeźby terenu. Występuje około

1000 gatunków roślin naczyniowych

– w tym blisko 50 gatunków górskich

– oraz ponad 100 gatunków ciepłolub-

nych rosnących głównie na południu

Europy. Z najciekawszych należy wy-

mienić: storczyka obuwika pospolite-

go, subalpejskiego chabra miękkowło-

sego, stepową trawę ostnicę Jana oraz

mającą tu jedyne stanowisko w Polsce

macierzankę wczesną.

Równie ciekawie przedstawia się

świat zwierząt. Spośród ssaków moż-

na spotkać: borsuki, orzesznice, gro-

nostaje, bobry oraz nietoperze. Pta-

ki reprezentuje m.in. pluszcz i bocian

czarny. Najbogatszy i najliczniejszy

jest świat owadów, liczy około 4,6 tys.

gatunków. Na uwagę zasługuje niepo-

zorny pająk z rodziny krzyżakowatych

– Meta menardi , żyjący w ojcowskich

jaskiniach. To najbardziej jadowity pa-

jąk w Polsce.

162

Na poznanie parku warto zarezer-

wować kilka dni. Pierwszym obiek-

tem, który z pewnością nie umknie

naszej uwadze, jest zamek w Piesko-

wej Skale (zob. s. 174). Jadąc w stronę

Ojcowa, kilkaset metrów za zamkiem,

można dojrzeć chyba najbardziej znaną

jurajską skałę – Maczugę Herkulesa .

Dalej, po prawej stronie drogi, płynie

Prądnik , a na jego brzegach wznoszą

się piękne ostańce. Na rzece znajduje

się kilka zabytkowych młynów – nie-

które jeszcze czynne. Najpierw mija-

my młyn Natkańca (XIX w.), później

Krzemienia (początek XX w., czyn-

ny). Przejeżdżając obok Skał Wdo-

wich i naprzeciw wąwozu Pilny Dół ,

zobaczymy kolejny młyn – Wilka (po-

czątek XX w.). Jest w bardzo dobrym

stanie, ma również oryginalne urzą-

dzenia. Po lewej stronie, przy samej

drodze na Długiej Skale, znajdują się

kościół i pustelnia bł. Salomei (zespół

funkcjonuje pod nazwą Grodzisko).

Aby dostać się na górę, trzeba doje-

chać do skrzyżowania z drogą na Ska-

łę. Stąd prowadzą na miejsce szlaki tu-

rystyczne – niebieski i czerwony.

Salomea, siostra Bolesława Wstyd-

liwego, przeniosła w to miejsce zakon

klarysek. Kościół wybudowano w la-

tach 1677–91 w stylu barokowym.

Ołtarz główny wykonany z marmu-

ru został przeniesiony z innego koś-

cioła. Przed świątynią znajdują się

XVII-wieczny dom prebendarza oraz

kolumna z zegarem słonecznym i po-

sągiem św. Klary. Przy zachodniej ścia-

nie kościoła znajduje się Grota Ogro-

du Getsemańskiego. Całość otacza

mur z posągami św. Jadwigi, Bolesła-

wa Wstydliwego, św. Kingi oraz Ko-

lomana, męża Salomei. Znajdował się

tu jeszcze posąg Henryka Brodatego,

którego autorstwo przypisuje się Bar-

tłomiejowi Berecciemu – twórcy ka-

plicy Zygmuntowskiej przy katedrze

na Wawelu, został jednak przeniesio-

ny do wnętrza kościoła.

Ciekawostką jest kamienna igura

słonia, na którego grzbiecie umiesz-

czono granitowy obelisk z 1686 r. Daw-

niej była to fontanna, z wodą tryskają-

cą z trąby. W pobliżu są również domki

modlitwy św. Marii Magdaleny, Zaśnię-

cia NMP i św. Jana Chrzciciela. Poniżej

znajduje się pustelnia bł. Salomei. Za-

chowały się ołtarzyk i kamienne łóżko,

na którym podobno sypiała bł. Salomea.

Po przeciwnej stronie kościoła pozo-

stały ślady XIII-wiecznego grodziska

zbudowanego przez Henryka Brodate-

go w czasie, kiedy rywalizował o tron

krakowski z Konradem Mazowieckim.

Wiele wskazuje, że mógł tu stać zamek,

być może większy od ojcowskiego.

Przy skrzyżowaniu, z którego pro-

wadzi szlak w kierunku pustelni, stoi

ostaniec o charakterystycznym kształ-

cie. Przypomina człowieka, nazwana go

więc Skamieniałym Wędrowcem .

Kierując się dalej w stronę Ojcowa,

ujrzymy nieduży kościółek wybudo-

wany nie na twardym gruncie, a na

wodzie. To kaplica na wodzie św. Jó-

zefa Rzemieślnika (Robotnika). Wy-

budowana w 1901 r. potwierdza stare

powiedzenie: „Polak potrai”. Rzeczy-

163

wiście potrai. Postawienie świątyni

w tak oryginalnym miejscu wiąże się

z zarządzeniem cara Mikołaja II, któ-

re zabraniało budowania obiektów sa-

kralnych „na ziemi ojcowskiej”. Nie

było wolno budować na ziemi, wybu-

dowano więc na wodzie.

Kaplica prezentuje oryginalny styl

szwajcarsko-ojcowski, na planie krzy-

ża o wymiarach 5 × 11 m. Wewnątrz są

trzy ołtarze. W szczycie ołtarza głów-

nego znajduje się słońce, pod nim igu-

ry pięciu świętych. W ołtarzu powie-

szono obraz namalowany w 1901 r.

przez jedną z kuracjuszek. Przed-

stawia Matkę Boską Wspomo-

żenia. Dach wieńczy ażurowa

wieżyczka.

Ojców

Niewielka turystyczna wieś liczy

zaledwie 200 stałych mieszkańców.

Ojców powstał w XIV w. jako osa-

da wokół zamku. Od połowy XIX w.

do II wojny światowej pełnił funkcję

uzdrowiska. Wówczas nastąpił jego

największy rozkwit i powstała więk-

szość stojących do dziś zabudowań.

Zamek w Ojcowie wzniesiono

za panowania Kazimierza Wielkie-

go. Przypuszcza się jednak, że wcześ-

niej stał tu drewniany gród książę-

cy. Pierwszym starostą zamku był

Jan z Korzkwi, następnymi: Piotr

Szafraniec – rezydent zamku w Pie-

skowej Skale, Jan Bonar i Mikołaj

Koryciński. Rodzina Korycińskich

rządziła Ojcowem przez kilka wie-

Kaplica na wodzie , msze św. nd. i świę-

ta 8.00 i 10.30. Między nabożeństwami

kapliczkę można zwiedzać.

164

Kaplica na wodzie, rys. W. Kwiecień-Janikowski

Legenda o Szczebrzycu i Witysławie

Żył razu pewnego na zamku w Ojcowie wojewoda krakowski Skarbomir. Jak to w tamtych cza-

sach bywało, lata mijały mu na licznych wyprawach wojennych. Mimo średniego wieku wciąż

w stanie bezżennym pozostawał. Zdarzyło się kiedyś, że jego siostra, pani na zamku w Ogro-

dzieńcu, ciężko zachorowała. Posłała więc po brata, by ostatnią wolę wyjawić. Prosiła go, aby

jej córkę jedyną, Witysławę, do czasu, kiedy osiągnie wiek dojrzały, opieką otoczył. Miała jesz-

cze jedno życzenie. Witysława kochała się z wzajemnością w młodym rycerzu imieniem Szcze-

brzyc, a wuj Skarbomir miał dopilnować, by w drodze do ich szczęścia przeszkód nie było.

Wkrótce matka dziewczyny umarła. Skarbomir wziął Witysławę do Ojcowa. Wuj nie pozo-

stał obojętny na wdzięki pięknej siostrzenicy i obiecał jej wszelkie bogactwa, jeśli tylko jego

żoną zostać się zgodzi. Witysława bez chwili wahania wyznała wujowi, że jej serce już daw-

no do Szczebrzyca należy. Rozgniewało to Skarbomira. Nie znosił sprzeciwu, kazał więc wtrą-

cić dziewczę do lochu i posłał po Szczebrzyca, którego też chciał uwięzić, a potem na oczach

dziewczyny życia pozbawić, dając w ten sposób upust złości. Lecz kiedy na dziedzińcu przy-

gotowano już miejsce do egzekucji, nagle z hukiem zajechał orszak wraz z samym Bolesła-

wem Krzywoustym. Ten, gdy dowiedział się o niesprawiedliwości, jakiej dopuścił się wojewo-

da, pozbawił go wszelkich godności, a w gniewie kazał mu oczy wyłupić. Niedługo na zamku

w Ojcowie odbyło się huczne wesele Szczebrzyca i Witysławy. Jak to bywa w legendach, ży-

li długo i szczęśliwie.

ków. Podczas potopu Szwedzi znisz-

czyli i ograbili warownię. Została jed-

nak odbudowana (według innej wersji

podczas potopu szwedzkiego zamek był

użytkowany jako magazyn). Ostatnim

starostą był Teoil Załuski. W 1826 r.

zamek opuszczono, zaczął popadać

w ruinę, a w trzy lata później rząd ro-

syjski sprzedał go Konstantemu Wo-

lickiemu. Nowy właściciel kazał roze-

brać mury, pozostawiając jedynie wieżę

i bramę wjazdową.

Kilkakrotnie podejmowano próby

odbudowy zamku, żadna nie przynio-

sła jednak efektu. W 1980 r. powoła-

no nawet Komitet Odbudowy Zamku

w Ojcowie. Niestety rozpadł się on

w 1981 r., po śmierci założyciela, prof.

Kordasa. Dzisiaj po warowni pozostała

tylko malownicza ruina. Zachowały się

resztki murów obronnych i budynków

mieszkalnych, budynek bramy wjaz-

dowej, ośmioboczna wieża oraz kuta

w skale studnia, głęboka na 20 m.

Zamek w Ojcowie , wstęp płatny; 14 IV–30 X

10.00–16.45, bilet normalny 2,5 zł, ulgowy 1,50 zł.

W pobliżu zamku w Ojcowie znaj-

duje się park zamkowy założony

w 1885 r. Zajmuje powierzchnię 11 ha.

Kiedy w Ojcowie istniało uzdrowisko,

do parku można było wejść jedynie za

okazaniem karty uzdrowiskowej lub

biletu wstępu. W parku wyznaczono

ścieżki spacerowe, zbudowano musz-

lę koncertową, wybudowano hotel Pod

Kazimierzem i obiekt handlowy Bazar

Warszawski. Pod koniec XIX w. posze-

rzono go o część północną, gdzie zbu-

dowano dom zdrojowy Goplana.

165

Muzeum Ojcowskiego Parku Naro-

dowego im. Władysława Szafera gro-

madzi eksponaty przyrodnicze, arche-

ologiczne i historyczne z terenu parku.

Poza stałą ekspozycją prezentuje wy-

stawy czasowe. W budynku wcześniej

znajdował się hotel Pod Łokietkiem.

Muzeum Ojcowskiego Parku Narodowego ,

tel.: 012 3892040; codz. 9.00–15.45, bilet normalny

2,5 zł, ulgowy 1,5 zł. W kasie muzeum można kupić

publikacje o parku.

Idąc dalej wzdłuż Doliny Prądnika,

można dotrzeć do skały Jonaszówka .

Nazywana jest również Grubym Jan-

kiem i wraz ze skałkami Plażówki two-

rzy bramę Doliny Sąspówki. Ma 20 m

wysokości, na górę prowadzą skalne

schodki z poręczą. Na szczycie można

spocząć na ławeczkach i podziwiać wi-

dok południowej części Doliny Prądni-

ka oraz Ojców wraz z ruinami zamku.

Rośnie tu rzadka roślina kserotermiczna

– ostnica Jana (trawa stepowa).

jaskiń (Zbójecka, Złodziejska, Krakow-

ska, Biała, Pustelnia). To jednak teren

ściśle chroniony i obowiązuje całkowi-

ty zakaz wykraczania poza wyznaczony

szlak. W innym wąwozie dochodzącym

do Doliny Sąspówki – wąwozie Ko-

ziarnia , w jaskini o tej samej nazwie

mieści się Obserwatorium Sejsmolo-

giczne Państwowej Akademii Nauk .

Źródło Sąspówki wypływa przy koś-

ciele w miejscowości Sąspów leżącej

poza granicą Ojcowskiego Parku Na-

rodowego.

Spod skały Jonaszówka wiedzie czar-

ny szlak, który doprowadza do Groty

Łokietka . Trasa została w 1972 r. wy-

betonowana i jest nazywana „drogą na

Styr”. Przy ścieżce powyżej willi Pod

Berłem znajdowała się plantacja brzo-

zy ojcowskiej, jednak w ostatnich la-

tach wyginęły jej ostatnie okazy. Szlak

okrąża Górę Chełmową, która jest naj-

wyższym wzniesieniem w Ojcowskim

Parku Narodowym (473 m n.p.m.). Na

jej północnych stokach rosną pasy re-

liktowej jaworzyny górskiej z rzadkim

gatunkiem paproci – języcznikiem zwy-

czajnym – w runie. Na Górze Chełmo-

wej w 1863 r. biskup lubelski Walenty

Baranowski ustawił metalowy krzyż.

W chwili obecnej szczyt porasta gę-

sty las, ale jeszcze kilkadziesiąt lat te-

mu można stąd było podziwiać wido-

ki na okoliczne wsie, Kraków, a nawet

Beskidy i Tatry.

Grota Łokietka jest również nazy-

wana Królewską. To najciekawsza i naj-

piękniejsza ze znanych jaskiń Ojcow-

skiego Parku Narodowego. Jej długość

Okolice

Dolina Sąspówki to druga co do

wielkości dolina Ojcowskiego Parku

Narodowego. Jej zbocza porastają la-

sy, wśród których znajdziemy skałki

z ciekawymi jaskiniami, m.in. schroni-

sko Wylotne , w którym odkryto jedne

z najstarszych śladów bytności człowie-

ka. Dnem doliny prowadzi żółty szlak.

Dolina jest znacznie rzadziej niż są-

siednie odwiedzana przez turystów, co

nie oznacza, że nie zasługuje na uwa-

gę. Idąc szlakiem w górę, z lewej stro-

ny widzimy dochodzący do niej wą-

wóz Jamki . Znajduje się w nim wiele

166

Plik z chomika:

Inne pliki z tego folderu:

Inne foldery tego chomika: